Филлипин ақыны Хосе Гарсия Вилла

Кіріспе

Филиппин ақыны Хосе Гарсия Вилла (5 тамыз 1908 – 7 ақпан 1997) – филиппин ақыны, әдеби сыншы, әңгімеші және суретші. Ол 1973 жылы әдебиет саласындағы Филиппиннің Ұлттық суретшісі атағына ие болды, сондай-ақ Конрад Айкеннің шығармашылық жазу бойынша Гуггенхайм стипендиясын алды. Ол өзінің туындыларынан шығарған кейіпкерлеріне негізделген «Doveglion» («Көгершін, Бүркіт, Арыстан») деген қаламды қолданды. Бұл жануарлар туралы басқа ақын Э. Э. Каммингс Виллаға арналған «Doveglion, Adventures in Value» атты өлеңінде де айтқан. Вилла Нью-Мексико университетіне қабылданды, онда ол мимеографиялық әдеби журнал «Clay» журналын құрушылардың бірі болды. Ол бакалавр дәрежесін алып, Колумбия университетінде аспирантураны бітірді. Вилла сол кездегі азиялықтардың санаулы бірі ретінде елдің әдеби ортасының назарын өзіне аударды. 1933 жылы «Жастық шаққа жазылған түсіндірме» жарық көргеннен кейін Вилла прозадан поэзияға ауысты және 1942 жылға дейін тек бірнеше туындыларын жариялады. 1942 жылы «Have Come, Am Here» атты жинағы шыққанда, ол «кері дауыстық рифма» деп аталатын жаңа рифма схемасын енгізді, онда Вилланың сөзіне сүйенсек: «Соңғы буынның соңғы дыбысталатын дауыстылары немесе сөздің соңғы негізгі дауыстысы сәйкес рифма үшін кері аударылады. Осылайша, «жақын» сөзіне рифма «жүгіру» болады; немесе «жаңбыр», «жасыл», «билік»». 1949 жылы Вилла «үтірлі өлеңдер» деп аталатын поэтикалық стильді ұсынды, онда әр сөзден кейін үтір қойылады. «Екінші томның» алғы сөзінде ол былай деп жазды: «Үтірлер – бұл ортаның ажырамас және маңызды бөлігі: өлеңнің сөз тығыздығы мен уақыт қозғалысын реттейді, әр сөздің толық дыбыстық мәнге ие болуына мүмкіндік береді және жолдың қозғалысын өлшендіреді». Вилла 1949 жылдан 1951 жылға дейін Нью-Йорктегі New Directions Publishing баспасында редактор болып жұмыс істеді, содан кейін 1952 жылдан 1960 жылға дейін Нью-Йорк қалалық колледжінде поэзия шеберханасының директоры болды. Кейін ол әдеби саладан шығып, оқытумен айналысты, алдымен 1964 жылдан 1973 жылға дейін «Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебінде» дәріс берді, сондай-ақ өз пәтерінде поэзия семинарларын өткізді. Вилла 1952 жылдан 1963 жылға дейін Біріккен Ұлттар Ұйымы жанындағы Филиппин миссиясының мәдени атташесі, ал 1968 жылдан бастап Филиппин президентінің мәдениет мәселелері жөніндегі кеңесшісі болды.

Filipino Poet

José García Villa (August 5, 1908 – February 7, 1997) was a Filipino poet, literary critic, short story writer, and painter. He was awarded the National Artist of the Philippines title for literature in 1973, as well as the Guggenheim Fellowship in creative writing by Conrad Aiken. He is known to have introduced the "reversed consonance rhyme scheme" in writing poetry, as well as the extensive use of punctuation marks—especially commas, which made him known as the Comma Poet. He used the pen name Doveglion (derived from "Dove, Eagle, Lion"), based on the characters he derived from his own works. These animals were also explored by another poet, E. E. Cummings, in "Doveglion, Adventures in Value", a poem dedicated to Villa. He enrolled at the University of New Mexico, wherein he was one of the founders of Clay, a mimeograph literary magazine. He graduated with a Bachelor of Arts degree, and pursued post graduate work at Columbia University. Villa had gradually caught the attention of the country's literary circles, one of the few Asians to do so at that time. After the publication of Footnote to Youth in 1933, Villa switched from writing prose to poetry, and published only a handful of works until 1942. During the release of Have Come, Am Here in 1942, he introduced a new rhyming scheme called "reversed consonance" wherein, according to Villa: "The last sounded consonants of the last syllable, or the last principal consonant of a word, are reversed for the corresponding rhyme. Thus, a rhyme for near would be run; or rain, green, reign." In 1949, Villa presented a poetic style he called "comma poems", wherein commas are placed after every word. In the preface of Volume Two, he wrote: "The commas are an integral and essential part of the medium: regulating the poem's verbal density and time movement: enabling each word to attain a fuller tonal value, and the line movement to become more measured." Villa worked as an associate editor for New Directions Publishing in New York City from 1949 to 1951, and then became director of poetry workshop at City College of New York from 1952 to 1960. He then left the literary scene and concentrated on teaching, first lecturing in The New School for Social Research from 1964 to 1973, as well as conducting poetry workshops in his apartment. Villa was also a cultural attaché to the Philippine Mission to the United Nations from 1952 to 1963, and an adviser on cultural affairs to the President of the Philippines beginning 1968.

Өлім

1997 жылдың 5 ақпанында 88 жастағы Хосе Нью-Йорктегі пәтерінен есінен танып қалған күйде табылды және дереу Гринвич-Виллидж ауданындағы Сент-Винсент ауруханасына жеткізілді. Ол 7 ақпан күні, екі күннен кейін қайтыс болды, өліміне себеп "ми инсулты және көп бөлімді пневмония" болды деп хабарланды. 10 ақпанда Хосе Нью-Йорктегі Сент-Джон зиратында Баронг Тагалог киімінде жерленді.

Нью-Йорктің 100 жылдығын мерекелеу

2008 жылдың 5 және 6 тамызында Вилланың жүз жылдық мерейтойы Джефферсон нарық кітапханасында өлең оқумен басталды. Penguin Classics баспасынан шыққан, Джон Эдвин Коуэн редакциялаған Вилланың «Doveglion: Collected Poems» атты жинағының таныстырылысы аясында Коуэн, кітапты таныстырған Луис Х. Франсиа және ғалым Тина Чанг Вилланың өлеңдерін оқыды. Одан кейін Леонард Лопате бағдарламасында Коуэн мен Франсиа «Гринвич Виллиджінің Папасы» деп аталатын Вилланың өмірі мен шығармашылығы талқыланды, одан кейін Азия-Тынық мұхиты форумы бағдарламасы эфирге шықты.

Жеке өмір

1946 жылы Вилла Розмари Лэмбке үйленді, олардың Рэндалл мен Ланс есімді екі ұлы болды. Он жылдан кейін олар некені жойды. Вилланың үш немересі болды: Джордан Вилла, Сара Вилла Стоукс және Трэвис Вилла. Вилла өзінің қарындастарының қыздары Руби Прецилла, Милагрос Вильянуева, Мария Луиза Коэн және Мария Вильянуевамен ерекше жақын болды.

Шығармалары

Вилла 1929 жылы алғаш рет «Филиппиннің қысқа әңгімелері: 1928 жылғы ең жақсы 25 әңгіме» атты жинағын жариялады. Бұл антологияда ағылшын тілінде жазылған филиппиндық әңгімелер жинақталған, олардың көпшілігі сол жылғы әдеби журнал «Филиппин еркіндігінде» жарияланған. Бұл, 1927 жылы редактор Пас Маркес Бенитес жариялаған «Филиппин махаббаты» антологиясынан кейін Филиппинде жарық көрген екінші антология болды. Вилланың өзі жазған әңгімелердің алғашқы жинағы 1933 жылы «Жастыққа түсініктеме: Филиппин және басқа да әңгімелер» деген атпен жарық көрді. Ал 1939 жылы Вилла өзінің алғашқы өлеңдер жинағы «Көп дауыс» атты туындысын жариялады, одан кейін 1941 жылы «Doveglion өлеңдері» жарық көрді. Басқа өлеңдер жинақтарының ішінде «Have Come, Am Here» (1942) және «Екінші том» (1949; осы жылы ол 1910 жылдан бергі ағылшын тіліндегі «The Doveglion Book of Philippine Poetry» жинағын шығарды) бар. Үш жыл өткен соң, ол «The Portable Villa» жинағына жалғас ретінде «The Essential Villa» атты туындысын ұсынды. 1958 жылы ол «Таңдалған өлеңдер және жаңа өлеңдер» жинағын шығарды, онда «Have Come, Am Here» және «Екінші томнан» тек қана «әлі де қамқорлық таныта алатын өлеңдерді» қалдырды. Сонымен қатар, алғаш рет жарияланған «Менің жастық шағымда жасаған жұмыстардың ең жақсысы деп санайтын» ерте өлеңдер бөлімі де болды. Осы жинақпен «Вилла поэзияны тастады» (Коуэн). Алайда Вилла 1960 жылдан кейін «өз-өзінен шеттеуге» ұшырады, тіпті ол бірнеше маңызды әдеби сыйлықтарға, соның ішінде Поэзия саласындағы Пулитцер сыйлығына ұсынылды. Бұл, мүмкін, оның формализм (әдебиет) формалистік стилі мен пролетарлық әдебиетті жақтаушылар арасындағы қайшылықтарға байланысты болды, олар оны шағын буржуазия өкілі деп қате түсінді. Вилла 1993 жылы Джессика Хагедорн редакциялаған «Чарли Чан қайтыс болды» атты антологиясымен ғана «қайта көзге түсті». Вилланың бұрынғы туындыларының бірнеше қайта басылымдары жарық көрді, соның ішінде «Appassionata: Махаббатқа мадақ» (1979), «Жирафтар кеңесі» (Вилланың жас оқырмандарға арналған өлеңдер жинағы, Лари Франсия жасаған тагалог тіліне аудармасымен бірге) және Эйлин Табиос редакциялаған «Бетонға орнатылған періште: Вилланың таңдалған жазбалары» (1999 жылы жарық көрген екеуі де, ал сөз басылымды Хагедорн жазған). Оның танымал өлеңдеріне «Менің өмірімде алыптай үлкен болған кезде» (оның «үтір өлеңдерінің» мысалы) және «Императордың жаңа сонеті» (Have Come, Am Here жинағынан алынған, негізінен бос қағаз парағы) кіреді.

As an editor, Villa first published Philippine Short Stories: Best 25 Short Stories of 1928 in 1929, an anthology of Filipino short stories written in English that were mostly published in the literary magazine Philippine Free Press for that year. It is the second anthology to have been published in the Philippines, after Philippine Love Stories by editor Paz Márquez Benítez in 1927. His first collection of short stories that he had written were published under the title Footnote to Youth: Tales of the Philippines and Others in 1933; while in 1939, Villa published Many Voices, his first collection poems, followed by Poems by Doveglion in 1941. Other collections of poems include Have Come, Am Here (1942) and Volume Two (1949; the year he edited The Doveglion Book of Philippine Poetry in English from 1910). Three years later, he released a follow up for The Portable Villa entitled The Essential Villa. In 1958 he brought out Selected Poems and New, in which he retained "only those poems that I can still care about" from Have Come, Am Here and Volume Two. There was, in addition, a section of early poems, "comprising what I deem to be the best of the work done in my early youth," published for the first time. With this volume "Villa abandoned poetry" (Cowen). Villa, however, went under "self exile" after the 1960s, even though he was nominated for several major literary awards including the Pulitzer Prize for Poetry. This was perhaps because of oppositions between his formalism (literature) formalist style and the advocates of proletarian literature, who misjudged him as a petty bourgeois. Villa only "resurfaced" in 1993 with an anthology entitled Charlie Chan Is Dead, which was edited by Jessica Hagedorn. Several reprints of Villa's past works were done, including Appassionata: Poems in Praise of Love in 1979, A Parliament of Giraffes (a collection of Villa's poems for young readers, with Tagalog language Tagalog translation provided by Larry Francia), and The Anchored Angel: Selected Writings by Villa that was edited by Eileen Tabios with a foreword provided by Hagedorn (both in 1999). His popular poems include When I Was No Bigger Than A Huge, an example of his "comma poems", and The Emperor's New Sonnet (a part of Have Come, Am Here) which is basically a blank sheet of paper.

Жазу стилі

Вилла өзінің әр сөзден кейін үтірлерді қолдануын «Сюраның сәулеттік және өлшенген нүктелілігіне» ұқсас деп сипаттады, онда түстің нүктелері өзінің мәлімдеме жасау техникасымен қатар ортасы да болып табылады. Бұл ерекше стиль оқырманды әр сөзден кейін тоқтауға мәжбүр етеді, өлеңнің қарқынын баяулатып, Вилла «қадір-қасиет пен қозғалыстың сызықтық қарқыны» деп атаған нәрсені тудырады. Вилланың «үтірлі өлеңдерінің» мысалын оның #114 жұмысынан алуға болады:

Вилла сонымен қатар бұрын жарияланған мәтіндерден өлеңдер жасап, оларды «монтаждар» деп атағанды ұнатты. Оның #205 өлеңінен алынған бұл үзінді Райнер Мария Рильке хаттарының 1-томынан бейімделген:

Вилла Уильям Карлос Уильямспен «проза метриканың зертханасы бола алады» деген пікірге келіссе де, бейімделген сөздерді өзіне тән етуге тырысты. Жақсы поэзияны не құрайтыны туралы оның пікірі Уолт Уитменнің прогрессивті стиліне қарсы болды, ол туралы ол былай деді: «Поэзия эмоционалдық жауапты оятуы керек. Ақынның ішінде дем ала алмайтындық бар, ол оны сөздердің дем ала алмайтындығына айналдырады, ал ол өз кезегінде оқырманның дем ала алмайтындығына айналады. Бұл – нағыз ақынның белгісі. Осы сезімсіз қалған басқа өлеңдер – тек өлең ғана». «Нью-Йорк Таймс» газеті «Жастарға арналған жазба» туралы жазған рецензиясында: «Жозе Гарсия Вилланың есімі эксперименталды әңгімелерді ұнататындарға кем дегенде екі жыл бойы белгілі болды. Олар оның өте жас филиппин екенін де білді, ол қалай болса да керемет ағылшын тілінде жазу қабілетіне ие болды және 1930 жылдың жазында студент ретінде Америкаға келді» деп жазды. Бұл пікір оның екі түрлі бейнесін көрсетті: әдеби дарын иесі немесе ағылшын тілін екінші тіл ретінде жазатын жазушы. «Жастарға арналған жазбаға» жазған кіріспесінде америкалық жазушы Эдвард Дж. О’Брайен – 1932 жылғы «Американың үздік қысқа әңгімелер» жинағын Виллаға арнаған – ақынды «жартылай дюжина американдық қысқа әңгіме жазушының бірі» деп атады. Ал Вилланың өлеңдеріне жауап ретінде е. е. каммингс «аспанға қарсы тұрған адамды көру үшін тірімін» деп жазды. Сыншылар Вилланың «үтірлі өлеңдері» туралы екіге бөлінді. Бір жағынан, олар оларды «әрекетсіздікке шақыру» деп атап, ашуланды. Леонард Каспер «Филиппиннен келген жаңа жазбалар» еңбегінде әр сөзден кейін үтір қою әдісі «аяғын сүйрегендей, тиімсіз екенін анық көрсетеді» деп жазды. Он жылдан кейін Каспер Вилланы «әлі де 'үтірлерді' жеткіліксіз түсінікпен және шеберлікпен қолданады» деп айтып, сынауын жалғастырды. Екінші жағынан, Ситвелл «Америкалық гений» журналында «үтірлі өлең» «ақынның жан-дүниесінен, қанынан, рухынан, оттың ағаштан жануындай немесе гүлдің топырақтан өсуі сияқты еріксіз күшпен шығады» деп жазды.

While Villa agreed with William Carlos Williams that "prose can be a laboratory for metrics", he tried to make the adapted words his own. His opinion on what makes a good poetry was in contrast to the progressive style of Walt Whitman, concerning which he said: "Poetry should evoke an emotional response. The poet has a breathlessness in him that he converts into a breathlessness of words, which in turn becomes the breathlessness of the reader. This is the sign of a true poet. All other verse, without this appeal, is just verse." In a review to Footnote to Youth, The New York Times wrote, "For at least two years the name of José Garcia Villa has been familiar to the devotees of the experimental short story They knew, too, that he was an extremely youthful Filipino who had somehow acquired the ability to write a remarkable English prose and who had come to America as a student in the summer of 1930." This comment brought out two opposing impressions of him: as a literary genius, and merely as a writer of English as a second language. In his introduction to Footnote to Youth, American writer Edward J. O'Brien—who dedicated his collection Best American Short Stories of 1932 to Villa—hailed the poet as "one of a half dozen American short story writers who count". Meanwhile, in reaction to Villa's poems, e. e. cummings wrote, "and i am alive to see a man against the sky". Critics were divided about Villa's "comma poems". On one side, they were irritated by them, calling them "gimmicky". Leonard Casper wrote in New Writings from the Philippines that the technique of putting commas after every word "is as demonstrably malfunctional as a dragging foot". Ten years later, Casper continued to criticize Villa because he "still uses the 'commas' with inadequate understanding and skill". On the other hand, Sitwell wrote in The American Genius magazine that the comma poem "springs with a wild force, straight from the poet's being, from his blood, from his spirit, as a fire breaks from wood, or as a flower grows from its soil".

Марапаттар

Виллаға американдық жазушы Конрад Айкен шығармашылық жазу саласында Гуггенхайм стипендиясын табыс етті, осымен бірге оған "американ әдебиетіндегі көрнекті еңбегі" үшін 1000 доллар көлемінде сыйлық, сондай-ақ Боллинген қорынан стипендия берілді. Вилла 1958 жылы UP Алтын мерейтойлық әдеби конкурсының поэзия номинациясында бірінші орынды жеңіп алды, сонымен қатар 1961 жылы әдебиет саласындағы Pro Patria сыйлығына және бір жыл өткен соң поэзия мен әңгімелер үшін Heritage сыйлығына ие болды. 1959 жылы Манила қаласындағы Қиыр Шығыс университеті (кейін Филиппин университеті) оған әдебиет бойынша құрметті доктор дәрежесін берді, ал 1973 жылы ол Ұлттық суретші сыйлығына ие болды. 1973 жылы Филиппин суретшілер қауымдастығының негізін қалаушы Пурита Калау Ледесма оны тағы бір рет ұсынды.

Ағылшын тіліндегі шығармалары

Махаббатты мадақтау өлеңдері: Хосе Гарсия Вилланың ең жақсы махаббат өлеңдері. А. С. Флорентино: Ұлттық кітап дүкені, 1973 жыл. (Э. Табиос, ред.) "Бекітілген періште": Таңдамалы жазбалар. Нью-Йорк: Кая, 1999 жыл. (Дж. Чуа, ред.) "Сынақ Вилласы": Әдеби сын мақалалары, Манила: Ateneo de Manila University Press, 2002 жыл. (Дж. Е. Коуэн, ред. және Л. Х. Франсия, кіріспе) "Довеглион": Жиналған өлеңдер. Лондон: Пингвин классикасы, 2008 жыл.