Көне Үнді-Еуропалық қоғамының үш функционалдық гипотезасы
Trifunctional hypothesis
Ежелгі үнді-еуропалық қоғамындағы діни, батырлық және экономикалық үш топтар туралы ғылыми болжам. Дүмезілдің үш функциялық гипотезасы – қазақша түсінік.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Протоиндоевропалық қоғам туралы гипотеза
Hypothesis about proto Indo European society
Тарихи протоиндоевропалық қоғамның үш функциялық гипотезасы үш топ немесе кастаның болуын көрсетеді ("үшжақты идеология"): дін қызметкерлері, жауынгерлер және қара халық (егіншілер немесе саудагерлер) – сәйкесінше сакральдық, әскери және экономикалық функцияларға. Үш функциялық тезис негізінен француз мифографы Жорж Дюмезильмен байланысты, ол оны 1929 жылы «Flamen Brahman, Sovereignty» кітабында ұсынды, ол екі ерекше және бір-бірін толықтыратын кіші бөлікке бөлінді: бірі – ресми, құқықтық және діни, бірақ дүниелік; екіншісі – күшті, болжауға келмейтін және діни, бірақ табиғаттан тыс әлемге негізделген. Әскери, күш, әскери іс және соғыспен байланысты. Өнімділік, мал шаруашылығы, егіншілік және қолөнер – екі басқасымен басқарылады. Протоиндоевропалық мифологияда әр әлеуметтік топтың өзіндік құдайы немесе оны бейнелейтін құдайлар отбасы болды, ал құдайдың немесе құдайлардың функциясы топтың функциясына сәйкес келді. Мұндай көптеген бөліністер үнді-еуропалық қоғамдар тарихында кездеседі:
The trifunctional hypothesis of prehistoric Proto Indo European society postulates a tripartite ideology ("idéologie tripartite") reflected in the existence of three classes or castes—priests, warriors, and commoners (farmers or tradesmen)—corresponding to the three functions of the sacral, the martial and the economic, respectively. The trifunctional thesis is primarily associated with the French mythographer Georges Dumézil, who proposed it in 1929 in the book Flamen Brahman,
Sovereignty, which fell into two distinct and complementary sub parts:
one formal, juridical and priestly but worldly;
the other powerful, unpredictable and priestly but rooted in the supernatural world. Military, connected with force, the military and war. Productivity, herding, farming and crafts; ruled by the other two. In the Proto Indo European mythology, each social group had its own god or family of gods to represent it and the function of the god or gods matched the function of the group. Many such divisions occur in the history of Indo European societies:
Оңтүстік Ресей: Бернард Сержент үнді-еуропалық тілдер отбасын Оңтүстік Ресейдегі белгілі бір археологиялық мәдениеттермен байланыстырады және үш функциялық негізде үнді-еуропалық дінді қайта құруға тырысады. Ерте герман қоғамы: ерте герман қоғамында патша, аристократия және еркін адамдар арасындағы болжамды бөлініс. Скандинавия мифологиясы: Один (басшылық), Тюр (заң және әділдік), Ванирлер (өнімділік). Один өлім құдайы ретінде түсіндіріліп, кремациямен байланысты, сондай-ақ экстаздық тәжірибелермен де байланысты. Классикалық Грекия: Платонның «Мемлекет» еңбегінде Сократ сипаттаған идеалдық қоғамның үш бөлігі. Бернард Сержент грек эпосы, лирикасы және драмалық поэзиясында үш функциялық гипотезаны зерттеді. Үндістан: үш индуист кастасы – брахмандар немесе дін қызметкерлері; кшатрийлер, жауынгерлер және әскерилер; және вайшьялар, егіншілер, мал өсірушілер және саудагерлер. Шүдра – төртінші үнді кастасы, шаруа немесе крепостной. Зерттеушілер үнді-еуропалық тілдерде сөйлейтін адамдар қола дәуірінің соңында Үндістанға кірген, жергілікті Инд өркениетінің халқымен араласып, касталық жүйені құрған болуы мүмкін деп санайды, олардың өзі негізінен жоғары касталарда болған.
Southern Russia: Bernard Sergent associates the Indo European language family with certain archaeological cultures in Southern Russia and reconstructs an Indo European religion based upon the tripartite functions. Early Germanic society: the supposed division between the king, nobility and regular freemen in early Germanic society. Norse mythology: Odin (sovereignty), Týr (law and justice), the Vanir (fertility). Odin has been interpreted as a death god and connected to cremations, and has also been associated with ecstatic practices. Classical Greece: the three divisions of the ideal society as described by Socrates in Plato's The Republic. Bernard Sergent examined the trifunctional hypothesis in Greek epic, lyric and dramatic poetry. India: the three Hindu castes, the Brahmins or priests; the Kshatriya, the warriors and military; and the Vaishya, the agriculturalists, cattle rearers and traders. The Shudra, a fourth Indian caste, is a peasant or serf. Researchers believe that Indo European speakers entered India in the Late Bronze Age, mixed with local Indus Valley civilisation populations and may have established a caste system, with themselves primarily in higher castes.
Қабылдау
Гипотезаны Эмиль Бенвенист, Бернард Сержент және Ярослав Лебединский сияқты ғалымдар қолдайды, соңғысы «негізгі идея сенімді түрде дәлелденген сияқты» деген қорытындыға келді. Гипотезаны үнді-еуропалық зерттеулер саласынан тыс, Мирча Элиаде, Клод Леви-Стросс, Маршалл Салинс, Родни Нидхэм, Жан-Пьер Вернант және Жорж Дуби сияқты кейбір мифологтар, антропологтар мен тарихшылар қабылдады. Алайда, Николас Аллен үш бөлімдік жіктелудің ұйымдастырушы принцип емес, артефакт және іріктеу эффектісі болуы мүмкін деген пікірде. Бенджамин В. Фортсон Дюмезильдің үш функцияның арасындағы шекараны нашарлатқанын, ал оның берген мысалдары көбінесе қайшы келетін сипаттамаларға ие болғанын, бұл оның қарсыластарын оның санаттарын жоқ деп санауға итермелегенін хабарлайды. Джон Броу қоғамдық жіктелулер үнді-еуропалық қоғамдардан тыс жерлерде де кең таралғанын, сондықтан гипотезаның тарихи алдындағы үнді-еуропалық қоғамды түсіндірудегі пайдасы шектеулі екенін болжайды. Кристиано Гроттанелли Дюмезильдік үш функциялық жүйені қазіргі және орта ғасырлық контексте көруге болатынын, бірақ оны ертерек мәдениеттерге проекциялаудың қате екенін айтады. Бельер бұл гипотезаны қатаң сынап бағалайды. Тарихшылар Карло Гинзбург, Арнальдо Момильяно және Брюс Линкольн бұл гипотезаның Дюмезильдің саяси оңшыл көзқарастарына негізделгенін сынға алды. Гай Струмса бұл сынды негізсіз деп есептейді.
Supporters of the hypothesis include scholars such as Émile Benveniste, Bernard Sergent and Iaroslav Lebedynsky, the last of whom concludes that "the basic idea seems proven in a convincing way". The hypothesis was embraced outside the field of Indo European studies by some mythographers, anthropologists and historians such as Mircea Eliade, Claude Lévi Strauss, Marshall Sahlins, Rodney Needham, Jean Pierre Vernant and Georges Duby. On the other hand, Nicholas Allen concludes that the tripartite division may be an artefact and a selection effect, rather than an organising principle that was used in the societies themselves. Benjamin W. Fortson reports a sense that Dumézil blurred the lines between the three functions and the examples that he gave often had contradictory characteristics, which had caused his detractors to reject his categories as nonexistent. John Brough surmises that societal divisions are common outside Indo European societies as well and so the hypothesis has only limited utility in illuminating prehistoric Indo European society. Cristiano Grottanelli states that while Dumézilian trifunctionalism may be seen in modern and medieval contexts, its projection onto earlier cultures is mistaken. Belier is strongly critical. The hypothesis has been criticised by the historians Carlo Ginzburg, Arnaldo Momigliano and Bruce Lincoln as being based on Dumézil's sympathies with the political right. Guy Stroumsa sees those criticisms as unfounded.