Натан Б. Келли: Америкалық сәулетші және жобалаушы

Кіріспе

Американдық сәулетші (1808–1871)

Натан Б. Келли (26 ақпан 1808 – 20 қараша 1871) – американдық сәулетші және құрылысшы. Ол өнімді сәулетші болды, оның жобалары 19 ғасырдың ортасында Огайо штатының Колумбус қаласының сұлбасын анықтады.

Өмір және жұмыс

Келлидің өмірінен бұрын жеке ақпараттар аз, ол 1835 жылы 27 жасында Колумбус штатының психиатриялық ауруханасы үшін маңызды тапсырыс бастағанға дейін. Осы уақытта ол Огайо штатының соқырлар мектебінің құрылыс басқарушысы болып тағайындалды. 1840 жылдары қалалық анықтамалықтарда ол Колумбус қаласының геодезисі және инженеры ретінде тіркелген. Оның ең маңызды жұмыстары – Огайо штатының әкімшілік үйінің ішкі кеңістігі мен механикалық жүйелері. Бұл алып үкіметтік ғимарат 1839-1861 жылдар аралығында салынды, Келли 1854-1858 жылдар аралығында төрт бас сәулетшінің бірі болды. Жобаға келгенде, Келли негізінен бастапқыдан бастады, өйткені оның алдыңғылары барлық жоспарлар мен жұмыс суреттерін өздерімен алып кеткен. Қабырғалар мен еденнің бір бөлігі орнатылған, ал төбеге темір конструкцияларды орнатудың алғашқы қадамдары басталған. Алдындағы үлкен жұмыстың көлемінен қапаланбастан, ол оны өзінің қабілеттеріне лайықты сынақ ретінде қарастырды, бұл жобаны «қателерді түзетуде, ойсыз шешімдерде және алдын ала көре алмаушылықта шеберлік пен өнертабыстылықты қолданудың сирек мүмкіндігі» деп атады. Ғимаратта жылыту немесе желдету жүйесі болмағанын байқап, Келли орталық жылыту әлі сирек және қымбат болған кезде өте тиімді инновациялық бумен жылыту жүйесін жобалады. Ол ғимараттың сыртқы жағын, сондай-ақ ішкі кеңістіктердің көп бөлігін жобалау және инженерлік жұмысты аяқтауға жауапты болды. Келли мемлекеттік үкімет жұмысына бақылау жасайтын комиссиямен қайта-қайта қақтығысқаннан кейін жобадан шеттетілді. Даудың негізгі себебі Келлидің әсем және сәнді гипстен жасалған жұмысы мен жоғары деңгейдегі әшекейлеуі болды, бұл классикалық мотивтерді Виктория дәуірінің сәндік сезімталдықтарымен үйлестіріп, құрылыстың тартымды грек жаңғыруының сыртқы түрімен қарама-қайшы келді. Келли ғимараттың сәнділігі мен асыл мақсатына сәйкес, сондай-ақ дамып келе жатқан мемлекеттегі осындай орынның мәртебесіне сәйкес, жоғары безендірілген интерьерді көздеді. Егер жұмыс «жалаңаш және қарапайым» стильде жасалса, үкіметтік комиссия жақтыратынын, ол аз қабылданады және үлкен шығын мен күш жұмсаумен қайта жасалуы керек деп сенді. Палаталар мен Сенат пайдаланатын залдар негізінен Келлидің суреттегеніндей, бірақ кейбір заманауи толықтырулармен және орналасудың өзгеруімен, бірақ декоративтік схемасы сақталған. Олар оның орталық ротондада не істейтіні туралы кейбір көріністер береді, ол ғимараттың ең әсем және сәнді кеңістігі болуы жоспарланған. Ол ротондаға монументальді суреттер немесе қабырғалық суреттер орнату туралы қосымша ұсынымдар жасады (осы мақсатқа арналған панельдер ешқашан оның тілегендей өнермен безенбеді), және үкімет «ұлттың ұлы генералын» (Джордж Вашингтонды) ротондада мүсінмен құрметтеуді жөн көреді деп үміттенді, бұл да орындалмады. Колумбуста психиатриялық ауруханадан басқа, соқырлар мектебі мен Огайо штатының әкімшілік үйінен басқа, Келли 1840 жылғы Франклин округі сотының ғимараты, көптеген мектептер мен шіркеулер, коммерциялық ғимараттар және түрлі жеке тұрғын үйлер үшін жауапты болды. Оның Бенджамин Э. Смит үшін салған үйі, оның соңғы белсенді тапсырыстарының бірі 1871 жылы аяқталды және әлі күнге дейін Колумб клубының үйі ретінде пайдаланылуда. Тағы бір сақталған ғимарат – Хайден блогы, штаттық үйдің солтүстігінде, Брод-стриттегі сары құмтастан салынған ғимарат. Бастапқыда банк және кеңсе ғимараты болған, ол әлі күнге дейін осы мақсаттар үшін қолданылады. Колумбтың қайтысынан аз бұрын басталған және оның ұлы Джеймс аяқтаған қала үшін электр станциясы Сциото өзенінің жанында, қала әлі күнге дейін коммуналдық кешен үшін пайдаланатын жерде орналасқан. Ол сондай-ақ 1860 жылы қаланың алғашқы Орталық орта мектебін жобалады. Огайо штатының әкімшілік үйі жобасынан босатылғаннан кейін ол Колумбус аймағынан кетіп, Огайоның оңтүстік-батысында және Кентуккиде жұмыс істеді. Кентукки штатының батысындағы Хопкинсвилл қаласында Келли құрылыс ландшафтына елеулі үлес қосты. Оның қаладағы жобалары Огайо штатының әкімшілік үйіндегі жұмысымен бірге жүрді, 1855 жылы аяқталған әйелдер мектебі Бетел колледжімен басталды. Ол сондай-ақ Ливелл отбасы үшін үй және екінші әйелдер жоғары оқу орнын, Оңтүстік Кентукки колледжін (1858) салдырды. Сонымен қатар ол екінші психикалық аурухананы да салды, ол әлі күнге дейін жұмыс істеп жатыр және науқастарды баспана етеді, Батыс штатының ауруханасы. Өзінің ұзақ мансабында Келли өзінің жеке көркемдік таңдауларын қорғауға бейімділігімен, сонымен қатар халықтың талғамы мен сәндегі өзгерістерді мойындауға дайындығымен біріктірді. Колумбус штатының газеті «Columbus Statesman» газетіндегі некрологында оның жұмысы «неғұрлым қажет емес стильдердің шатасуынан қашып, өте қажетті» деп сипатталды. Келлидің Колумбуста және басқа да жерлердегі көптеген ғимараттары сақталмады, өйткені өсу мен даму оларды басып тастады. Оның өмірі мен мансабы өз замандастарының құрметтеген және бағалаған адамының өлімінен бір ғасыр өткен соң қалай дерлік беймәлім болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Little personal information exists about Kelley before he began a major commission in 1835 for the Columbus State Hospital, when he was 27 years of age. At about the same time, he was named as construction superintendent of the Ohio State School for the Blind. In the 1840s, city directories list him as surveyor and engineer for the city of Columbus. His most significant works are the interior space and mechanical systems of the Ohio Statehouse. This massive government building was erected between 1839 and 1861, with Kelley serving as one of four principal architects between 1854 and 1858. When he came to the project, Kelley basically began from scratch, as his predecessors had taken all plans and working drawings away with them. Walls and some flooring were in place, and first steps in erecting iron trusses for the roof had begun. Undaunted by the great scope of work before him, he saw it as fitting challenge for his abilities, stating the project was "a rare field for the exercise of ingenuity and invention in the correction of mistakes, careless conclusions and want of foresight." Seeing the building had no provision for heating or ventilation, Kelley designed an innovative steam heating system that was highly effective, at a time when central heating was a rare and expensive luxury. He was responsible for the finishing touches on the exterior of the building, as well as the design and engineering of most of the interior spaces. Kelley was forced off the project after repeated conflicts with the commission that oversaw the work for the state government. The major source of controversy arose from Kelley's florid and elegant plasterwork and high level of ornamentation, which reflects the use of Classical motifs combined with the decorative sensibilities of the Victorian era, and contrasted sharply with the restrained Greek Revival exterior of the structure. Kelley envisioned a highly decorated interior, in accord with the elegance and noble purpose of the building itself, and the stature of such a place in the developing state. He believed if the work were done in the "bare and bald" style, which the government commission overseeing the work favored, it would meet with little acceptance and have to soon be done over at great cost and effort. The chambers used by the House and Senate are basically as Kelley pictured them, though with some modern additions and alteration of layout, but with decorative scheme intact. They give some indication of what he would have done as far as finishes in the central rotunda, which he planned to be the most ornate and opulent space in the building. He made further recommendations that monumental paintings or murals be installed in the rotunda (the panels intended for this purpose were never hung with art as he wished), and hoped that the government "would see fit to honor the nation's great general" (George Washington) with a statue in the rotunda, which also never came to pass. In Columbus, in addition to the psychiatric hospital, blind school and Ohio Statehouse. Kelley was responsible for the 1840 Franklin County Courthouse, many schools and churches, commercial buildings, and a variety of private residences. His residence for Benjamin E. Smith, one of his last active commissions, was completed in 1871, and is still in use as a home for the Columbus Club. Another surviving building is the Hayden Block, a yellow sandstone building on Broad Street directly to the north of the statehouse. Originally a bank and office building, it still is used for those purposes. A powerhouse for the city of Columbus, begun soon before his death and completed by his son James, was located near the Scioto River, on land that is still used by the city for a utility complex. He also designed the city's first Central High School in 1860. Immediately after his dismissal from the Ohio Statehouse project, he left the Columbus area and worked in southwest Ohio and in Kentucky. In the western Kentucky city of Hopkinsville, Kelley made a significant contribution to the built landscape. His projects in the city overlap his tenure on the Ohio Statehouse, beginning with the woman's school Bethel College, completed in 1855. He also erected a home for the Leavell family and a second all female institution of higher learning, South Kentucky College (1858). He also built a second mental institution, which still stands and houses patients, the Western State Hospital. In his long career, Kelley combined a tenacious ability to champion his own personal artistic choices with a willingness to recognize changes in popular taste and fashion. In his obituary in the Columbus Statesman newspaper, his work was called "of the substantial kind, with a most desirable absence of that confusion of styles which condemns so many expensive buildings." Many of Kelley's buildings in Columbus and other locations did not survive, as growth and development overtook them. His life and career are an example of how someone well regarded and respected in his own time can come to be almost anonymous a century after his death.

Өлім

Адамның өзінің суреті сақталмаған, ал оның Грин-Лаун зиратындағы қабірі 2012 жылға дейін белгіленбеген. Кейін, сақтау тобы Огайо штатының заң шығару ғимаратында қолданылған Колумб әктасынан жасалған тас ескерткіш орнатуға қаржы жұмсады.

Жеке өмір

Келли 1832 жылы бұрынғы Малинда Хаффордқа үйленді, олар Колумбқа көшуге аздай қалғанда. Хаффордтар отбасы швейцариялық текті болған, бастапқыда Вирджинияда қоныстанған, ал 1831 жылы Огайоға келген. Келли 1840, 1850 және 1870 жылдарғы АҚШ халық санағында Колумб қаласында тұратын отбасы басшысы ретінде тіркелген, ал ол және оның отбасы 1860 жылы үш рет санаққа алынған: Колумбта, Цинциннати қаласының 6-шы округінде және Кентукки штатының Кристиан округіндегі Хопкинсвиллде. Халық санағының жазбалары, жерлеу тізімдері және қалалық анықтамалықтары Келлидің екі ұлы болғанын көрсетеді: Уильям Джордж (1843–1867) және Джеймс Х (1847–1876). Оның кем дегенде бір, мүмкін екі қызы болған, бірақ жазбалар қайшылыққа толы. Марта Джейн Келли (1835–1836) әкесі мен ағаларының қасындағы Green Lawn зиратына жерленген. 3 жастағы Мария Келли 1850 жылғы халық санағында тіркелген, бірақ басқа халық санағы тізімдерінде жоқ және Келли қайтыс болған кезде мүліктік істерде есімдері аталмаған. Джеймс Х. Келли қалалық анықтамалықтарда әкесінің хатшысы немесе өз бетінше сәулетші ретінде тіркелген. Натан Б. Келлидің тікелей ұрпақтарының жоқтығының ықтималдығы оның әйелінің 1891 жылғы некрологында оның ағасы Дэниел Хаффордпен алты жыл бірге тұрғаны туралы мәліметтермен расталады. Малинда Келлидің балаларының біреуі оны қамтамасыз ете алса, ағасының мейірімділігіне мұқтаж болуы екіталай. Бұл Натан Келлидің мүліктік істері бойынша құжаттарында оның мұрагерліксіз қайтыс болғаны, Малинда Келли орындаушы болып тағайындалмауды сұрағаны және Джеймс Х. Келли жалғыз баласы және мұрагері ретінде осы міндетті өзіне алуы туралы мәліметтермен дәлелденеді. Малинда Хаффорд Келли 1893 жылы қайтыс болды. Келли өзінің мүшелерінің және қоғамның әл-ауқатын жақсартуға бағытталған бауырластық ұйым – тәуелсіз Odd Fellows (IOOF) орденінің мүшесі болды. Ол Колумбтағы алғашқы IOOF ложасын құрушылардың бірі болды, ал ұйым өмірінің көп бөлігін High және State көшелерінің бұрышында орналасқан ғимаратта өткізді, онда банк және Келлидің кеңсесі де орналасқан еді.

Kelley married the former Malinda Hufford in 1832, shortly before they moved to Columbus. The Hufford family was of Swiss extraction, having originally settled in Virginia before coming to Ohio in 1831. Kelley is listed as head of household in the 1840, 1850 and 1870 U. S. censuses as residing in Columbus, and he and his family are enumerated three times in 1860 :in Columbus, the 6th ward of Cincinnati and in Hopkinsville, Christian County, Kentucky. Census records, burial records and city directories make it possible to state that Kelley had two sons, William George (1843–1867) and James H (1847–1876). He had at least one daughter, perhaps two, but records are contradictory. Martha Jane Kelley (1835–1836) is buried in Green Lawn beside her father and brothers. A Maria Kelley, aged 3, is part of the 1850 census listing, but appears in no other census listings, and is not mentioned in probate records when Kelley died. James H. Kelley is listed in city directories as clerk to his father, or architect in his own right. The very real possibility that there are no direct descendants of Nathan B. Kelley is evidenced by the fact that his wife is mentioned as having resided with her brother Daniel Hufford for six years in his obituary dated 1891. It is unlikely that Malinda Kelley would have had to rely upon the charity of her brother if any of her own children had been able to provide for her. This is confirmed by the fact that probate records for the estate of Nathan Kelley indicate he died intestate, Malinda Kelley requested not to serve as executor, and James H. Kelley requested that duty as the only child and heir. Malinda Hufford Kelley died in 1893. Kelley was a member of the Independent Order of Odd Fellows (IOOF), a fraternal organization devoted to the welfare and betterment of its members and society at large. He was a founder of the first IOOF lodge in Columbus, the group for most of its life meeting in a building at the corner of High and State Streets that also contained a bank and Kelley's offices.

Отбасы атауы және тарихы

Сол кездегідей, жеке есімдердің жазылуында үлкен дәйектілік болған жоқ. Әртүрлі дереккөздерде ол Келли немесе Келей деп жазылған. Грин-Лаун зиратындағы жерлеу тізімдері мен оның қызының қабір тасы, сондай-ақ Уоррен округы тарихының ерте жазбаларында оның атасының өмірбаяны Келей деп көрсетілген, ал Колумб газетіндегі некрологы мен жұмыс суреттеріндегі өзінің қолтаңбасында соңғы ‘e’ жойылып, Келли деп жазылған. Кейбір дереккөздерде ол Н. Б. Келей деп те белгілі. Келей ағылшын-ирландтық тегінен шыққан, оның бес атасы Джон Келей Ирландияның Белфаст қаласынан АҚШ-тың Делавэр штатындағы Нью-Касл қаласына көшіп келген. Архитектор әкесінің әкесі, Натан Келей (1760–1845) құрметіне аталған, ол Делавэрден батысқа, алдымен Пенсильванияның оңтүстік-батысына, онда Ханна Миллерге үйленген, содан кейін сол кездегі Солтүстік-Батыс аймағындағы Уоррен округына барған. Егде Натан гүлденген шаруа болған және аймақта бейбіт сот судьясы, апелляциялық сот судьясы және штат өкілі қызметін атқарған. Нейтан Б. Келей Джеймс Миллер Келей мен Ребекка Людлум Келейдің 8 баласының үшіншісі болды. Людлум әулеті Англияның Дербишир графтығына дейін жетеді. Келей отбасы ұрпақтар мен отбасы тармақтары арасында бірдей есімдерді пайдалануға бейім болған, сондықтан Натанның нағалары мен інілері де бірдей есімдерді алып жүрген. Оның Нейтан Келей Хаффорд деген немересі болған, ол оның құрметіне аталған. Оның үлкен ағалары Томас Джефферсон Келей мен Джордж Вашингтон Келей әлі жас мемлекетте сезілген патриоттық құлшынысты көрсетеді. Келейдің кіші інісі Джеймс Финли Келей (1816–1894) де Огайо штатының Колумбус қаласында тұрған, онда әйелі Элиза Ван Хорнмен бірге үш бала тәрбиелеген: Альберт (1845 ж.т.), теміржол бұрылысы, Вирджиния (1857 ж.т.), мектеп мұғалімі және Ребекка (1859 ж.т.). Халық санағы мәліметтерінде Джеймс? Ф. Келей үлгі жасаушы және металл қорыту цехының бастығы ретінде тіркелген, сондықтан ол мемлекеттік үй жобасына белгілі бір дәрежеде қатысқан болуы мүмкін.