Кіріспе
11 ғасырдағы норманды тарихшы Дудо немесе Дудон – пикардиялық тарихшы және 960 жылдары туған Сен-Квентин шіркеуінің деканы. Ол білімді ғалым болған, білімін Лиеж немесе Лаон қалаларының бірінде алған болуы мүмкін. 987 жылы Дудо Сен-Квентиндегі каноник болып тағайындалды, ал шіркеудің аббаттығы Вермандоис графтарының қолында болды. Сол жылы Вермандоис графы Альберт I оны Нормандияның королі Ричард I-ге дипломатиялық миссиямен жіберді, ол сәтті аяқталды. Ричард 996 жылы қайтыс болғанға дейін екі жыл бойы Дудо нормандық сарайға жиі барып тұрды. Лаон епископы Адалбероға жазған хатында Дудо Ричардтың өтінішімен "нормандық жердің әдет-ғұрыптары мен істерін, оның атасы Роллоның патшалығында орнатылған құқықтарды" жазуға келіскенін айтты. Нормандияда екінші рет болғанда Дудо нормандардың тарихын жазды, бұл жұмысты герцог Ричард оған тапсырған еді. Оның өмірінен басқа мәліметтер жоқ, тек 1043 жылға дейін қайтыс болғаны белгілі.
Dudo, or Dudon, was a Picard historian, and dean of Saint Quentin, where he was born the 960s. He was an erudite scholar and he likely acquired his education in Liège or perhaps Laon. By 987, Dudo had become a canon at St Quentin, the abbacy of which was held by the counts of Vermandois. In that year he was sent on a diplomatic mission to Richard I of Normandy by Albert I, Count of Vermandois which was successful. Dudo became a frequent visitor to the Norman court in the two years prior to Richard's death in 996. In a letter to Adalbero, Bishop of Laon, Dudo said that, as a result, Richard asked him to write a work recording "the customs and deeds of the Norman Land, the rights established within the kingdom of his great grandfather Rollo". During a second stay in Normandy, Dudo wrote his history of the Normans, a task which Duke Richard had urged him to undertake. Very little else is known about his life, except that he died before 1043.
Нормандық тарих
996 және 1015 жылдар аралығында жазылған оның «Historia Normannorum» еңбегі, сондай-ақ «Libri III de moribus et actis primorum Normanniae ducum» және «Gesta Normannorum» аттарымен де белгілі. Ол Лаон епископы Адалберонға арналған. Дудо өзінің тарихы үшін қолда бар ешқандай құжаттарды пайдаланбаған, ақпаратын ауызша дәстүрден алған, оның көп бөлігін герцог Ричардтың анасының туысы, Иври графы Рауль берген. Осы себепті «Historia» роман сипатында, және Эрнст Дюмлер мен Георг Вайтц сияқты тарихшылар оны сенімсіз деп санаған. Жюль Лэр және Йоханнес Стинструп сияқты басқа да зерттеушілер, аңыз элементтерінің бар екенін мойындағанмен, осы кітапты нормандар тарихы үшін құнды деп есептейді. Дюдо Вергилийдің («Энеида») және басқа латын авторларымен таныс болғанымен, оның латын тілі қиын және түсініксіз. «Historia» проза мен әртүрлі өлшемдегі өлеңдер кезектесіп жазылған, төрт бөлімге бөлінген және 852 жылдан бастап 996 жылы герцог Ричардтың қайтысына дейінгі нормандар тарихын қамтиды. Ол нормандарды дәріптейді және Уильям Джумиэжский, Уэц, Роберт Ториньи, Уильям Пуатье және Хью Флюри олардың жылнамаларын жазуда кеңінен пайдаланған. Соңғы кезде Лия Шопков Каролингтер кезеңінің жазу өнері, әсіресе екі әулиелердің өмірбаяны – тоғызыншы ғасырдың «Vita S. Germani» (Херик Аусерскийдің еңбегі) және он бірінші ғасырдың басындағы «Vita S. Lamberti» (Стефан Лиежскийдің еңбегі) Дудоның туындысына үлгі болғанын дәлелдеді. Бұл еңбек алғаш рет 1619 жылы Парижде Андре Дюшеннің «Historiae Normannorum scriptores antiqui» еңбегінде жарияланды. Тағы бір басылымы – Ж.П. Миннің «Patrologia Latina» томы cxli (Париж, 1844), бірақ ең жақсысы, бәлкім, Ж. Лейрдің редакциялаған нұсқасы (Каен, 1865). Дудо Нормандияның Ричард I-ін әкесі Вильгельм I Ұзынқардың «дакиялық» (ежелгі скандинавиялық) тілін Боттонмен бірге оқу үшін жібергенін айтады. Дюдо сол үзіндіде Байо тұрғындары «римдік» (яғни көне француз) емес, «дакиялық» тілінде жиі сөйлейтінін мәлімдеді.