Кіріспе

Грек мифтік кейіпкері, Византия қаласын негізін қалаушы

Визас (Ежелгі грек: Βύζας, Býzas) – Византияның (Ежелгі грек: Βυζάντιον, Byzántion) аңыздағы негізін қалаушы, кейін Константинополь, одан кейін Ыстамбұл деп аталған қала.

Өмірбаян

Византияның негізін қалаудың аңыздық тарихы, кейінгі Византия авторлары жазғандай, 6 ғасырдағы Милеттік жазушы Гесихийдің "Константинополь отаны" ең толық сақталған. "Патрия" қаланың құрылу мифі туралы бірнеше нұсқаны жазды. Гесихийдің бағалаған есебінде, қала Аргив патшасының қызы Иодан атын алған, оны Инах зорлап, кейін сиырға айналдырған. Зевс Иоға ғашық болды, ал Гера қызғаныштан Ионы бір жерден екінші жерге азаптап, Тракияға дейін қуды, онда ол Посейдоннан Бизастың анасы Сероссаны дүниеге келтірді, ал Алтын мүйіз Серас деп аталды. Бір дәстүр бойынша, қала Аргивтермен құрылған, олар Дельфиде Алтын мүйіз туралы болжам алған. Тағы бір дерек Мегариялықтардың (Биза басшылығымен) қаланың негізін қалаушылар екенін айтады, ал үшіншісі Биза жергілікті нимфа Семистраның ұлы екенін мәлімдейді.

Византияның негізін қалаушы

Византия – ежелгі грек колониясы, оның үстінде Константинополь қаласы салынған. Византияның негізін қалаушы Визза, Мегара патшасы Нисостың ұлы болды. Б.з.д. VII ғасырда грек қала-мемлекеттері кеңейіп, жаңа отарлар құрды. Афинаға жақын орналасқан Мегара қаласы да тағы бір колония құру үшін жер іздеді. Мегарея патшасы Нисос Дельфи оракулынан кеңес алған соң, ұлы Бизасты «соқырлар қаласына қарама-қарсы жерді» іздестіруге жіберді. Бизас Еуропа мен Азияның шекарасындағы Босфор теңізі мен Мармара теңізінің қосылған жеріне келгенде, оракулдың сөзін түсінді. Азия жағалауында, оның қарама-қарсы жағында Халкидон колониясы бұрыннан бар еді. Визза Халкидонды Еуропа жағалауын пайдаланбағандықтан, оракулда айтылған «соқырлар қаласы» деп шешті. Жаңа қаланы салу үшін ол Босфордың оңтүстік жағалауын таңдап, оған Византия деген ат қойды. Кейіннен Визза Фидалияға үйленді. Ежелгі Византия тұрғындары Виззаны өздерінің негізін қалаушысы деп есептеді және ежелгі деректерге сәйкес, қаланың көрнекті жерінде Визза мен оның әйелі Фидалияның мүсінін орнатып құрметтеді. Ежелгі адамдар Византияның Халкидоннан артықшылығын жақсы түсінді, себебі Византия колониясы екі теңізге кіруді бақылап тұрды: Босфор теңізі арқылы Қара теңізге және Мармара теңізі арқылы Эгей теңізіне (Пропонтис – оның ежелгі атауы). Грек географы және тарихшысы Страбонның (б.з.д. 63 – б.з. 23 ж.) және римдік тарихшы Тациттің (б.з. I ғасыры) баяндамаларындағы Аполлондық Дельфи оракулы туралы әңгімеден басқа, «соқырлар» туралы басқа да түсіндірмелер бар. Грек тарихшысы Геродот (б.з.д. V ғасыр) персиялық генерал Мегабаз Византияға келгенде, Халкидондықтарды соқыр деп атады, өйткені олар таңдауға мүмкіндігі болса да, нашар жерді таңдаған.