Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Судың ойдан шығарылған түрі
"Мысық алақаны" романындағы ойдан шығарылған материал
Fictional form of water
the fictional material in Cat's Cradle
Мұз тоғыз – Курт Воннегуттың 1963 жылғы "Мысық алақаны" романында кездесетін ойдан шығарылған материал. Мұз тоғыз – мұздың полиморфты түрі, ол 0 °C (32 °F) температурада емес, 45,8 °C (114,4 °F) температурада еруге бейім. Мұз тоғыз 45,8 °C төмен температурадағы сұйық сумен жанасқанда тұқымдық кристал ретінде әрекет етеді және судың барлығының қатуына себеп болады, ол тез арада мұз тоғыз ретінде кристалданады. Адам денесінің көп бөлігі судан тұрғандықтан, мұз тоғызды жұтқанда немесе қан ағынымен байланысты жұмсақ тіндерге (көз немесе тіл сияқты) тигенде дерлік бірден өлімге алып келеді. Терімен тікелей жанасу немесе механикалық әсерден пайда болған шаңды тыныс алу арқылы неге осылай болмайтыны түсіндірілмеген. Бұл идея доктор Феликс Хойниккерге тиесілі, ал оны Манхэттен жобасы жасаған, мақсаты – теңізшілердің лаймен күресу қажеттігін жою болған. Жобаның кез келген мөлшері Жердегі барлық тіршілікті жоюға қабілетті екені анықталған соң тоқтатылды. Романның шешімінде Жер мұхиттары мұз тоғыздың әсерінен толығымен қатып, соңғы құрдым сценарийін тудырады. Воннегут "General Electric" компаниясында жұмыс істеген кезде мұз тоғыз идеясын ойлап тапқан. Ол мұз тоғыз идеясын атмосферадағы мұз кристалдарының қалыптасуын зерттеген ағасы Бернардқа жатқызады. Оқиғалар туралы кейінірек айтылғанда, бұл идеяны химик Ирвинг Лангмюр ойлап тапқан, ол Х.Г. Уэллске әңгімелерге арналған идеяларды дамытуға көмектескен. Воннегут Лангмюрдің 1957 жылы қайтыс болғаннан кейін осы идеяны әңгімеге бейімдеуге шешім қабылдады.
Ice nine is a fictional material that appears in Kurt Vonnegut's 1963 novel Cat's Cradle. Ice nine is described as a polymorph of ice which instead of melting at 0 °C (32 °F), melts at 45.8 °C (114.4 °F). When ice nine comes into contact with liquid water below 45.8 °C, it acts as a seed crystal and causes the solidification of the entire body of water, which quickly crystallizes as more ice nine. As people are mostly water, ice nine kills nearly instantly when ingested or brought into contact with soft tissues exposed to the bloodstream, such as the eyes or tongue. It wasn't explained why the same doesn't happen by mere skin contact or inhalation of dust generated from mechanical impacts. In the story, it is invented by Dr. Felix Hoenikker and developed by the Manhattan Project in order for the Marines to no longer need to deal with mud. The project is abandoned when it becomes clear that any quantity of it would have the power to destroy all life on Earth. In the novel's climax, the Earth's oceans are accidentally frozen solid by ice nine, prompting a doomsday scenario. Vonnegut encountered the idea of ice nine while working at General Electric. He attributes the idea of ice nine to his brother Bernard, who was researching the formation of ice crystals in the atmosphere. A later account of the events attributes the idea to the chemist Irving Langmuir, who devised the concept while helping H. G. Wells conceive ideas for stories. Vonnegut decided to adapt the idea into a story after Langmuir's death in 1957.
Нақты өмірдегі аналогтар
Кітапта сипатталған жылу эффектісіз фазалық өтулер және төменгі энтропиялық күйге өтулер қазіргі заманағы бағытталған физика бойынша толығымен ойдан шығарылған және мүмкін емес. Егер фазалық өту дұрыс сипатталмаған және сипатталмаған жылу эффектілері болған деп есептесек, ол ешқандай сыртқы араласусыз жүретін еді, ал бастапқы ядро әрқашан болатын ауытқуларға байланысты спонтанды түрде пайда болар еді, дәл сияқты әдеттегі сұйықтан қаттыға өтулерде болады. Сондай-ақ, кітаптағы әлемде сұйық судың болуын түсіндіруге тырысатын суыту құбылысы, стандартты жағдайларда ядролық орталықтары жоқ таза сұйықтықтарда ғана пайда болады, ал табиғи суда бөлшектер, көпіршіктер және тірі организмдер болады, сондықтан ол жағдайға сай келмейді. Дене сұйықтықтары таза су емес, ерітінділер болғандықтан және қату температурасының төмендеуіне байланысты, мұз тоғызыншының температурасы адам денесінің температурасынан төмен болуы мүмкін, бұл сипатталған құбылысты мүмкін емес етеді. Мұздың көптеген полиморфтары бар (оларды қысым арқылы жасауға болады), бірақ олардың ешқайсысы романда сипатталған қасиеттерге ие емес, және ешқайсысы да стандартты температура мен қысымда тұрақты емес, яғни мұздың қалыпты балқу температурасынан жоғары. Шын Ice IX Воннегуттың туындысындағыдай қасиеттерге ие емес және тек өте төмен температурада және жоғары қысымда ғана болуы мүмкін. Мұз тоғызыншы сияқты құбылыс "жоғалып бара жатқан полиморфтар" деп аталатын бірнеше басқа кристалл түрлерінде де байқалды. Мұндай жағдайларда кристаллдың жаңа түрі ортаға енгізіліп, көптеген ескі кристалдарды өзінің пішінімен алмастырады. Мысалы, СПИД-ке қарсы дәрі ритонавирде жаңа полиморф дәрінің тиімділігін жойды, бірақ өндіріс пен таратуды жақсарту арқылы бұл мәселе шешілді. Ice nine приондар деп аталатын бұрмаланған ақуыздардың жұқпалы механизмін түсіндіру үшін модель ретінде қолданылды, олардың сәйкес келетін қалыпты ақуыздың бұрмалануын катализдейтіні және куру, скрейпи және Крейцфельдт-Якоб ауруы сияқты губка тәрізді энцефалопатияларға әкелетіні есептеледі. Ice VII бөлме температурасында тұрақты, бірақ тек өте жоғары қысымда ғана.
The phase transitions without any thermal effect and into the state of lower entropy described in the book are purely fictional and impossible according to the current mainstream physics. In the assumption that the phase transition was described inaccurately and has thermal effects, which were not described, it would have happened without any outside intervention, the initial seed being nucleated spontaneously due to fluctuations that are always present, the same way that the ordinary liquid solid transitions happen. One also must take into account that supercooling phenomena, that can be tried to be used to describe existence of liquid water in the world of the book under standard conditions, happens in pure liquids free of nucleation centers, while natural water, containing particles, bubbles and organisms is not such. Due to the fact body fluids are solutions rather than pure water and freezing point depression phenomena it could be possible that the ice nine transition temperature got below human body temperature, making the described phenomena impossible. While multiple polymorphs of ice do exist (they can be created under pressure), none have the properties described in the novel, and none are stable at standard temperature and pressure, that is above the ordinary melting point of ice. The real Ice IX has none of the properties of Vonnegut's creation, and can exist only at extremely low temperatures and high pressures. The ice nine like phenomenon has occurred with a few other kinds of crystals, called "disappearing polymorphs". In these cases, a new variant of a crystal has been introduced into an environment, replacing many of the older form crystals with its own form. One example is the anti AIDS medicine ritonavir, where the newer polymorph destroyed the effectiveness of the drug until improved manufacturing and distribution was developed. Ice nine has been used as a model to explain the infective mechanism of mis folded proteins called prions which are thought to catalyze the mis folding of the corresponding normal protein leading to a variety of spongiform encephalopathies such as kuru, scrapie and Creutzfeldt–Jakob disease. Ice VII, stable at room temperature but only under very high pressures.
Санаткерлік талдау
Курт Воннегуттың "Постгуманизм романдары" кітабында мұз тоғызыншы буклон ойдан шығарылған Боконон дініндегі вампетрдің мысалы ретінде сипатталады. Бұл вампетрдің айналасында карас, яғни кездейсоқ байланыстағы адамдар тобы жиналады. Оны апокалипсис себебі деп, сонымен қатар кітаптың басты юмор көздерінің бірі деп атап, кітап мұз тоғызыншының романның жалпы мәнерлерін анықтайтынын, оның фрагменттелген құрылымы мен негізгі кернеуі арқасында "берекесіз" күйге түсетінін көрсетеді. Сондай-ақ, кітапта мұз тоғызыншының тірі организмдердің суды ресурс ретінде пайдалануының қалыпты иерархиясын кері қайтаратыны, "Жер планетасындағы органикалық өмірдің жалғасы" болатыны айтылады. Леонард Сускиндтің "Космикалық ландшафт" еңбегінде "Cat's Cradle" және оның мұз тоғызын пайдалануы "ядролық қаруға толы әлемдегі ақымақтық пен тұрақсыздық туралы ескерту" ретінде бағаланады, бұл метатұрақсыздықтың нақты ғылыми принципіне негізделген. Нақты әлемде бөлме температурасындағы сұйық су тұрақты болғанымен, Воннегут әлемінде қалыпты су тек метастабильді екенін түсіндіреді, ал мұз тоғызыншы судан тұрақтырақ болғандықтан, оның тұқымдық кристалдары енгізілмесе де, "ерте не кеш" табиғи түрде пайда болады. Кітап судың қатты суыту кезіндегі қасиеттерін сипаттайды, егер қалыпты мұз кесегі енгізілсе, ол толығымен қатып қалады. Бұл құбылыс сырғалар теориясындағы вакуумның метатұрақсыздығымен және олардың әртүрлі ғаламдар құру қабілетімен байланыстырылады. Марго А. Хенриксеннің "Др. Странгеловтың Америкасы" кітабында мұз тоғызыншы ғылым мен әскерилердің ынтымақтастығын көрсетеді, бұл атом бомбасы сияқты, олардың "адамзат тағдырына немқұрайды екенін" және "таза зерттеулердің адамгершіліксіз және моральдық емес нәтижелерін" дәлелдейді. Кітапта "Cat's Cradle" романында бейнеленгендей, "тірі адамгершілік принциптерінен" безген білімді іздеу ғылымды құлдырататыны айтылады.
In Posthumanism in the Novels of Kurt Vonnegut, ice nine is described as an example of a wampeter in the fictional Bokonon religion, the pivot around which a karass, or a group of randomly interrelated people, revolves. Calling it both the cause of the apocalypse and one of the book's main sources of humor, the book argues that ice nine sets the entire tone for the novel, which is "rendered inert" by its fragmentary structure and fundamental tension. The book also states that ice nine reverses the normal hierarchy in which living organisms use water as a resource, becoming the "successor of organic life on planet Earth". Leonard Susskind's The Cosmic Landscape calls Cat's Cradle and its use of ice nine a "cautionary tale about madness and instability in a world full of nuclear weapons", as well as being based on the real scientific principle of metastability. Saying that, while in the real world, liquid water at room temperature is stable, it explains that in Vonnegut's universe, normal water is only metastable, and since ice nine is more stable than water, it will form naturally "sooner or later" even without the introduction of the seed crystal. It describes the fact that supercooled water takes on similar traits, and will completely freeze over if a normal chunk of ice is introduced. The book also relates this to the metastability of vacuums in string theory and their ability to create a diverse universe. In Dr. Strangelove's America, Margot A. Henriksen states that ice nine represents a collaboration between science and the military that, like with the atomic bomb, proves their "indifference to the fate of the human race", and the "inhuman and immoral results of [ ] pure research". The book notes that the pure search for knowledge without "living human principles" as depicted in Cat's Cradle ultimately tarnishes science.