Кіріспе

852 британдық 2-8-0 жүк локомотивтерінің класы

Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолының (LMS) Stanier Class 8F – ауыр жүк тасымалдауға арналған бу локомотивтерінің класы. 1935 және 1946 жылдар аралығында 852 локомотив салынды (барлығы LMS тапсырысы бойынша емес), бұл Уильям Станиердің сәтті Black Five локомотивінің жүк нұсқасы болып табылады. Осы класс локомотивтері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін шетелде кеңінен пайдаланылды.

Өмірбаян

LMS жүк тасымалы Мидленд темір жолының кішкентай локомотивтер саясатын қабылдауынан қиындықтарға тап болды, бұл оны нашар қуатты 0 6 0 локомотивтерімен жұптастырылған, сондай-ақ көңілі толмаған Garratt және Fowler 7F 0 8 0 локомотивтерімен толықтырылған екі басқарушы локомотивтермен қалдырды. 8F конструкциясы Black Five локомотивтерінің екі цилиндрлі жүйесін пайдаланды. Алғашқыда олар 7F деп жіктеліп, кейіннен танымал 8F деп өзгертілді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, бұл модель елдің стандартты жүк локомотиві ретінде таңдалды, бұл рөлді Бірінші дүниежүзілік соғыста GCR Class 8K локомотивтері атқарған болатын. Соғыс министрлігі Бейер Пикок және Солтүстік Британдық локомотив компанияларында 208 8F локомотивін жасап, тағы 51 локомотивін қабылдады. Stanier 8F локомотивтерінің WD үшін өндірісі 1943 жылға дейін жалғасты, содан кейін арзан WD Austerity 2 8 0 локомотивтері енгізілді. Британдық нарық үшін өндіріс 1946 жылға дейін жалғасты.

Шетелдегі қызмет

Соғыс департаменті бастапқыда 8F локомотивтерін Британ экспедициялық корпусына көмек көрсету үшін тапсырыс берген, бірақ олар Францияның құлауынан кейін ғана жеткізілді. Дегенмен, олардың көпшілігі соғыс кезінде Мысыр, Палестина, Иран және Италияда әскери қызмет атқарды. Көптеген локомотивтер кейіннен осы елдердің жергілікті теміржолдарына сатылды, сондай-ақ кейбіреулері Түркия мен Иракқа сатылды.

Мысыр

1941 жылы Мысырдағы Британдық армияның Таяу Шығыс күштері (MEF) 42 8F локомотивін алды, олардың кейбіреулері жол жүрісінде теңізде жоғалып кетті (246 304, 322, 370, 371, 415, 416, 428, 429, 444 және 445). Судың жетіспеушілігі WDER (Батыс Шөлдік Ұзарту Темір Жолы) локомотивтерін пайдалануды қиындатты, ал олардың түтіні жау ұшақтарының күмәнді назарын аударды. Сондықтан 1942 жылдың соңында американдық дизель локомотивтері келе бастағаннан кейін WDER-де 8F локомотивтерін пайдалану азайды. 1942 жылы 40 локомотив Мысыр мемлекеттік темір жолына (ESR) сатылды. Қалған екі локомотив апатқа ұшырап зақымданды, олардың екеуінен біреуі жөнделіп, 1945 жылы ESR-ге сатылды. Соңғы локомотивтің қалдықтары 1946 жылы ESR-мен бөлшектер алу үшін сатып алынды. MEF 1944 жылы Ираннан Мысыр мен Палестинада пайдалану үшін тағы 50 8F локомотивін алды, бірақ олардың 15-і сол жылдың соңында Италияға жіберілді. 50 локомотивтің кейбіреулері жұмыс жасай алмады, ал 4-і 1946 жылы MEF тарапынан қайта пайдаланбастан жойылды. Тағы 59 бұрынғы ирандық 8F локомотиві 1946 жылы MEF-ке берілді, олардың көпшілігі бастапқыда Палестинада қолданылды. Осылайша, Таяу Шығыс күштеріндегі 8F локомотивтерінің саны 90-ға жетті. Соғыстан кейін аймақтағы британдық әскери күштердің ықпалы азайды, сондықтан әскери локомотивтерге деген қажеттілік те азайды. MEF-тің локомотив паркі 1947-48 жылдары негізінен Британдық темір жолдарына (39), Палестина темір жолдарына (24) және ESR-ге (11) сатылды. Бес локомотив 1952 жылы Ұлыбританияға WD (Соғыс департаменті) пайдалануын жалғастыру үшін қайтарылды. MEF теміржол операциясы 1954 жылы аяқталды, 10 8F локомотиві ESR-ге сатылды, ал біреуі MEF тарапынан бомбалаудан зақымданғаннан кейін жаратылды. Осылайша, ESR 1942-1954 жылдар аралығында MEF-тен барлығы 62 8F локомотивін сатып алды және 1963 жылға дейін осы типтегі локомотивтерді пайдаланды.

Иран

1941 жылы Иранды басып алғаннан кейін, Персия дәлізі арқылы жабдықтау жолын қамтамасыз ету үшін WD локомотивтері қажет болды, олар Транс-Иран темір жолы арқылы Кеңес Одағына соғыс материалдарын жеткізді. 1941-42 жылдары Иранға 163 8F локомотиві жіберілді, бірақ олардың 143-і ғана жетті (12-сі теңізде жоғалды (246, 444, 445, 608, 617, 619, 622 (соңғы 4-і бұрын LMS 8066, 8068, 8071, 8087 болған) және 1970-ші жылдарға дейін пайдаланылды. 2014 жылы Бағдадта 1429 нөмірі бар бір локомотив әлі де сақталып тұрды.

Италия

15 бұрынғы ирандық 8F локомотивтері 1944 жылы MEF арқылы Италияға жеткізілді. Соғыс аяқталғаннан кейін олар Ferrovie dello Stato компаниясына сатылып, 1950 жылдардың басына дейін FS Class 737 классында қызмет етті.

Палестина мен Израиль

Кейбір MEF 8F локомотивтері 1942 жылы Палестина темір жолына уақытша берілді, бірақ 1944 жылы бұрынғы ирандық локомотивтердің көп саны келді және Хайфа-Бейрут-Триполи темір жолы және басқа да желілерде пайдаланылды. 1947 жылы 24 MEF 8F локомотиві Палестина темір жолына сатылды. 1948 жылғы Араб-Израиль соғысынан кейін осы локомотивтердің 23-і Израиль темір жолына өтті және 1958 жылға дейін пайдаланылды. Соғыс кезінде қалған 8F локомотиві, 70372 (NBL зауыттық нөмірі 24680), 1949 жылғы келісім сызығының Батыс жағалауындағы Түлкарм қаласының жанындағы басты желінің шағын бөлігінде қалды. Ол 1967 жылы Израильдің Батыс жағалауға басып кіргеніне дейін сол жерде, көбінесе бұзылып жатты. Израильдіктер оны шамамен 1973 жылы алып тастап, мақұлдады.

Түркия

1941 жылы дипломатиялық себептермен Түркия мемлекеттік темір жолдарына (ТМТЖ) жиырма бес жаңа WD локомотиві сатылды, бірақ олардың жетісі жол жүрісінде теңізде қаза болды (338, 343, 345, 354, 356). 1943 жылы тағы екі локомотив жеткізіліп, жалпы саны жиырмаға жетті. Бұл локомотивтер ТМТЖ 45151 класы ретінде тағайындалып, 1980-жылдарға дейін пайдаланылды.

Ұлыбританиядағы Соғыс департаментінің пайдалануы

Франциядағы олардың жоспарланған рөлі тоқтағандықтан, алғашқы WD 8F локомотивтері 1940-42 жылдары британдық теміржол компанияларына берілді, оларға LMS сериясынан уақытша нөмірлер тағайындалды. Алайда, 1941 жылдың соңына қарай Иран мен Египетте локомотивтерге деген қажеттілік соншалық деңгейге жетті, сол уақытқа дейін дайын болған барлық WD локомотивтері әскери қызметке қайтарылды, ал LMS-тен тағы 50 локомотив талап етілді. WD 407 (LMS 8293) локомотиві Great Western Railway компаниясына жалға берілген кезде апатқа ұшырағандықтан, ауыстыру ретінде 51-ші LMS локомотиві талап етілді. 1942 жылға қарай шетелдегі локомотивтерге деген қажеттілік қанағаттандырылды, ал соңғы 24 жаңа WD 8F локомотиві Ұлыбританияда LMS-ке жалға берілді. Сонымен қатар, Ұлыбританияда тоғыз зақымдалған локомотив қалды (WD 407 және 8 талап етілген локомотивтер, олардың Иранға бару жолы қатты дауылдан зақымдалғаннан кейін тоқтатылды – кемені сақтау үшін тағы 4 локомотив теңізге тасталды). 1944 жылы екі локомотив Түркияға сатылды, ал қалған 31 локомотив 1943 жылы LMS-ке сатылды. 1952 жылы бес WD 8F локомотиві MEF-тен нашар күйде Ұлыбританияға оралды. Бұл локомотивтер Longmoor әскери теміржолында (LMR) WD пайдалануы үшін жөнделді. Олардың үшеуі 1957 жылы British Railways-ке сатылды, тізім нөмірі 48773-75 болды. Қалған екеуі Cairnryan әскери теміржолына берілді және 1959 жылы жойылды, осымен WD-нің 8F локомотивтерін пайдалануы тоқтатылды.

Апаттар мен оқиғалар

1941 жылдың 21 қаңтарында Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолының 8247 нөміріндегі локомотиві Уоллнюк тоғысында, Пейсли, Ренфрюширде рельстен шығып кетті. Оны қалпына келтіру үшін үш кран қажет болды. 1941 жылдың 2 шілдесінде WD 407 (LMS 8293) локомотиві GWR 4073 Class 4 6 0 No. 4091 «Дудли қамалы», Беркширдің Слау қаласында бас-түз соқтығысып, жүк пойызымен экспресс жолаушылар пойызы арасында апат болды. Осы апатта бес адам қаза тауып, 21 адам жарақат алды. Локомотивтің негізгі рамасы бүктеліп, пони-көлігі сынып, кабинасы қирап қалғанмен, Ұлы Батыс темір жолына Соғыс министрлігінен уақытша берілген локомотив GWR-дың Суиндон жұмыстарында жөнделіп, 1941 жылдың қазан айында LMS-ке қайтарылды. 1954 жылдың 8 мамырында Британ темір жолының 48462 нөміріндегі локомотиві жүк пойызын сүйреп бара жатқанда екіге бөлініп, Пламптон, Камберленд қаласында рельстен шығып кетті. 1957 жылдың 9 ақпанында 48188 нөміріндегі локомотивтің жүк пойызы кабинадағы бу тежегіш құбырының бұзылуынан қашып кетті. Ол Дербиширдегі стансада алдыңғы жүк пойызымен және дизельдік пойыз құрамымен соқтығысты. Станса қызметкерлері соқтығысқа дейін жолаушылар пойызын эвакуациялауға үлкерді. Локомотив жүргізушісі Джон Эксон қашып кеткен жүк пойызымен бірге қайтыс болды, ал алдыңғы жүк пойызының күзетшісі Кремер де қаза тапты. Эксонға өлімнен кейін Джордж кресі табысталды. 1959 жылы 48193 нөміріндегі локомотив Ноттингемширдегі Кёркби-ин-Эшфилдтегі айналма жолға түсіп кетті. 1960 жылдың 17 маусымында 48616 нөміріндегі локомотив бос вагондарға соқтығысып, рельстен шығып, жартасқа құлап кетті. Ешкім зардап шекпеді және локомотив бірнеше күннен кейін пайдаланудан алынып, мақұлданып жіберілді. 1961 жылдың 12 қарашасында 48674 нөміріндегі локомотив Төрт Окс пен Саттон Колдфилд арасындағы тосқауылдарға тиіп рельстен шығып кетті. 1962 жылдың 16 желтоқсанында 48263 нөміріндегі локомотив Уорвикширдегі Спон-Эндтегі тұзақ нүктелеріне тиіп рельстен шығып кетті.

"Үлкен төрт" темір жол

1935-1945 жылдар аралығында Лондон Мидленд және Шотландия темір жолы үшін 331 локомотив салынды. Тағы 245 локомотив 1943-1945 жылдары Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолы, Ұлы Батыс темір жолы және Оңтүстік темір жолы тарапынан LMS паркі үшін салынды, бірақ соғыс кезеңінде көбінесе басқа темір жолдарда уақытша пайдалануда болды. LNER сондай-ақ 1944-1946 жылдары өз қажеттіліктері үшін 68 Stanier 8F локомотивін сатып алып, оларды O6 деп белгіледі, бірақ соғыстан кейін олар LMS-ке сатылды. Жоғарыда айтылғандай, 1941 жылы Әскери департамент (WD) 51 LMS локомотивін реквизициялады, бірақ 1943 жылы LMS 31 WD локомотивін сатып алды (оның ішінде реквизицияланған 8 локомотив).

Британдық теміржол

Нәтижесінде, 1948 жылы Ұлыбритания темір жолдары мемлекеттік меншікке алынғанда 624 8F локомотиві Британ темір жолдарының меншігіне өтті. 1948 жылы MEF қорынан тағы 39 (10-ы реквизицияланған), ал 1957 жылы Лонгмур әскери темір жолынан соңғы 3 (1-і реквизицияланған) локомотив сатып алынды, осылайша жалпы саны 666-ға жетті. 8F локомотивтері негізінен Лондон Мидленд аймағында шоғырландырылды, бірақ басқа аймақтардағы бұрынғы LMS деполарына да бөлінді. LMS кезінде кейбіреулері Шотландияда жұмыс істегеніне қарамастан, BR меншігіндегі Шотландия аймағында олар жиі кездеспеді, себебі олардың орнына кейінірек WD "Austerity" 2 8 0 және 2 10 0 типтері пайдаланылды.

Сақтау

Түркияда алты LMS/BR локомотиві сақталған 14 8F локомотивінің сақталғаны белгілі; жетіншісі басқа сақталған 8F локомотивтері үшін қосалқы бөлшектер доноры ретінде, сондай-ақ бірқатар жаңа құрылыс жобалары үшін пайдаланылды. Соғысқа дейінгі 8F локомотивтерінің ешқайсысы сақталып қалған жоқ. Алты LMS/BR локомотивінің тек 48773-і 1968 жылғы шілдеде Роуз-Гроувтен алынғаннан кейін сақтау үшін BR-ден тікелей сатып алынды; қалған бесеуі, оның ішінде кейіннен донор локомотиві ретінде пайдаланылған 48518, Барри Скрапьярдынан құтқарылды. Сыныптың үш мүшесі жылдар бойы Түркиядан Ұлыбританияға қайтарылды, ал біреуі кейін Израильдегі мұражайға жіберілді. Түркияда орналасқан 8F локомотивтерінің екеуі, 45166 және 45170 нөмірлері Ұлыбританияға қайтарылуы тиіс болды, олар Channel 5 телеарнасының "Monster Moves" бағдарламасында көрсетілді, онда осы екі локомотивтің Сивастан Измирге дейін 850 мильдік қашықтыққа теміржолмен тасымалдануы көрсетілді. 45166 кейін Израильде стационарлық экспонат ретінде аяқталды, ал 45170 қазіргі уақытта Бонесте қалпына келтірілуде. Сонымен қатар, Түркияда екі түрік теміржолы (TCDD) локомотиві сақталған, ал тағы бірнешесі қаңырап бос күйде қалды. Тіпті Иракта бір локомотив сақталды. Толық тізім төменде келтірілген. 14 сақталған локомотивтің барлығы, 48173 және 45170 ("Sir William McAlpine") екеуінен басқа, Ұлыбританияда сақталған локомотивтер қалпына келтірілді (екеуі де қалпына келтірілуде). Британдық локомотивтердің екеуі тіпті магистральдық желіде жұмыс істеді: 48151 және 48773 нөмірлері. Олар соңғы жылдары магистральдық желіде үнемі жұмыс істеді, 48773 2000 жылы қызметтен шығарылды. 2023 жылдың қазіргі күніне дейін класс локомотивтерінің ешқайсысы магистральдық желіде жұмыс істемейді. Сақталған мысалдардың кейбіреуі кабиналарында арнайы теңгерілген дөңгелек жиынтығы/механизмі бар екенін көрсететін жұлдыздармен белгіленген. Бұл практика Британдық теміржолдарының қолдауымен басталды, бұл осылай өңделген локомотивтер жылдам, вакуумды тежегішпен жүк тасымалдау қызметтерін атқара алатынын білдіреді. Сыныптың басқа мүшелерінің кабинасында сары жолақ бар, бұл олардың Крюден оңтүстікке қарай жүруге рұқсат етілмегенін білдіреді, өйткені Крюден оңтүстікке қарай WCML электрлендірілген және жоғары сымдармен жабдықталған. Британдық локомотивтер мен Ұлыбританиядан экспортталған локомотивтердің тағы бір айырмашылығы - жүргізушінің басқару элементтерінің орналасуы. Британдық локомотивтер, барлық LMS локомотивтері сияқты, сол жақтан басқарылатын, ал Түркияға және басқа елдерге экспортталған локомотивтер оң жақтан басқарылатын. Локомотив нөмірлері қалың әріппен жазылған жағдайда, олардың қазіргі нөмірін білдіреді.

| № | Өндіруші | Салынған | Алынған | Теңгерілген механизм | Сол жақтан басқару | Орналасқан жері | Күйі | Ескермелер |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 815 | LMS | 1942 жылдың қыркүйегі | 1968 жылдың қаңтары | Иә | Иә | West Coast Railway Company (Carnforth) | Күрделі жөндеуде | 1995 жылдың қарашасында Tunstead Quarry-на 975 тонналық вагондардан тұратын арнайы пойызды сүйреу үшін қарызға алынды, сондай-ақ 2000 жылдың 19 желтоқсанында Hellifield-тен Ribblehead Quarry-ға дейін Settle және Carlisle желісі бойынша арнайы жүк пойызымен жұмыс істеді, онда вагондар жүктелді, содан кейін Ribblehead Quarry-дан Carlisle-ға дейін жүктелген вагондарды тасымалдады. |
| 8173 | LMS | 1943 жылдың маусымы | 1965 жылдың шілдесі | Иә | Иә | Churnet Valley Railway | Күрделі жөндеуде | 2018 жылы басталған қалпына келтіру жұмыстары. |
| 8233 | North British Locomotive Co. | 1940 жылдың маусымы | 1968 жылдың тамызы | Иә | Иә | Severn Valley Railway | Статикалық дисплей | WD 307 ретінде салынған және LMS-ке 8233 ретінде берілген. Иранға 41.109, содан кейін Соғыс департаменті (MEF) 70307, WD (Longmoor әскери теміржолы) 500 және BR 48773. Қазіргі уақытта машина үйінде күрделі жөндеуді күтіп тұрған статикалық дисплейде. |
| 8305 | LMS | 1943 жылдың қарашасы | 1968 жылдың қаңтары | Иә | Иә | Great Central Railway | Жұмыс істеуде | Креу жұмыстарында салынған 48305 өзінің мансабының көп бөлігін Мидлендтерде өткізді. 1968 жылы, будың аяқталуы алдында алынды. Барри Скрапьярдында болған кезімде оның түтін камерасының есігіне "Мені өлтірмеңіз!" деген жазулар бүркілді, бірақ 1985 жылы Роджер Хибберт құтқарып алды және келесі 10 жылда қайтадан бумен қамтамасыз етті. 2011 жылы қазандық билетінің жартысында 2019 жылы аяқталған тағы бір күрделі жөндеу жүргізу туралы шешім қабылданды. Қазандық билетінің мерзімі 2029 жылы аяқталады. |
| 8431 | Swindon Works | 1944 жылдың наурызы | 1964 жылдың мамыры | Жоқ | Иә | Keighley and Worth Valley Railway | Статикалық дисплей | Суиндоннан салынған жалғыз сақталған үлгі. |
| 8624 | Ashford Works | 1943 жылдың желтоқсаны | 1965 жылдың шілдесі | Иә | Иә | Great Central Railway | Күрделі жөндеуде | Оңтүстікке салынған жалғыз сақталған үлгі. 2009 жылы Peak Rail компаниясы 8624 ретінде ойдан шығарылған LMS Crimson Lake ливреясында қалпына келтірді, қазір Ұлы Орталық теміржолда Британдық теміржол 48624 ретінде қара түсті. Қазандық сертификатының мерзімі 2019 жылдың шілдесінде аяқталды. |
| 3574 | North British Locomotive Co. | 1941 | 1986 | Жоқ | Жоқ | Түркия | Сақтауда | Çankırı-да тасталды |
| 8274 | North British Locomotive Co. | 1942 жылдың маусымы | 1986 | Жоқ | Жоқ | Great Central Railway (Nottingham) | Сақтауда | 1940 жылы Түркияға бөлшектер жиынтығы ретінде экспортталды, 1989 жылы Ұлыбританияға қайтарылды және пайдалану жағдайына қалпына келтірілді. Бұл локомотив әртүрлі уақытта TCDD 45160, LMS 8476 және British Railways 48274 ретінде жұмыс істеді. Қазіргі уақытта LMS нөмірі 8274. |
| 5224 | North British Locomotive Co. | 1941 | 1986 | Жоқ | Жоқ | Түркия | Статикалық дисплей | Çamlık теміржол мұражайында дисплейде |
| 8279 | North British Locomotive Co. | 1940 | 1986 | Жоқ | Жоқ | Түркия | Сақтауда | Alasehir-де тасталды, 2008 жылы суретке түсірілді. 2012 жыл шамасында сыртқы түрі жақсартылып, Анкарадағы Sincan теміржол станциясының сыртында орнатылды. |
| 3414 | North British Locomotive Co. | 1940 | 1986 | Жоқ | Жоқ | Be'er Sheva Turkish Railway Station | Статикалық дисплей | 2010 жылдың желтоқсанында Сивастан Churchill 8F Trust-пен құтқарылды; кейін 2012 жылдың желтоқсанында Израильдің Беер-Шева муниципалитетіне сатылды. Қазіргі уақытта Беер-Шеваның бұрынғы түрік теміржол станциясында, Беер-Шеваға бағытталған теміржолға Израиль теміржолының 70414 нөмірімен орналасқан. |
| 8266 | North British Locomotive Co. | 1940 | 1986 | Жоқ | Жоқ | Түркия | Статикалық дисплей | İzmit-тің ескі теміржол станциясында статикалық дисплей |
| 5544 | North British Locomotive Co. | 1942 | 1986 | Жоқ | Жоқ | Bo'ness and Kinneil Railway | Сақтауда, күрделі жөндеу күтілуде | 2010 жылдың желтоқсанында Churchill 8F Trust-пен Сивастан құтқарылды. Жақында Scottish Railway Preservation Society сатып алды. 2018 жылдың қазанында "Sir William McAlpine" деп аталды. |
| 8188 | North British Locomotive Co. | 1942 | Жоқ | Жоқ | Ирак Республикасы теміржолы (IRR), Багдад | Сақтауда | WD 547 ретінде салынған, содан кейін Иранға 41.222, WD (Ирак) 70547, ISR 909, содан кейін 1429. Қазіргі уақытта формалды сақтау күтіліп жатыр, бұрын Багдадтағы теміржол ауласының жанында тендерсіз тасталған. |
| 48518 | LMS | 1944 | | Жоқ | | | Бұрынғы бөліктер доноры | 48518, бұрын LMS 8518, 1944 жылы салынған, сақталған жалғыз LNER үлгісі болды. Бұрынғы "Barry Ten" құрамында болған 48518, 1014 County of Glamorgan және 45551 The Unknown Warrior үшін бөліктер доноры ретінде пайдаланылды. Нәтижесінде, ол бөлшектелді және рамалары 2013 жылдың ортасында Bury-де жойылды. |