Кіріспе
Сотық түрлері
Эльф сотығы (Micrathene whitneyi) – Оңтүстік-Батыс АҚШ, Мексиканың орталық бөлігі және Баха-Калифорния түбегінде кездесетін, шашы ақшыл қоңыр түсті, торғайдай шағын сотық. Оның жұқа ақ "қабауларымен" ерекшеленген ашық сары көздері және мүйіз түсті ұшы бар сұр мұны бар. Эльф сотығы көбінесе сагуаро кактустарындағы тоқылдақтардың ойықтарында қоныстанады; сонымен қатар табиғи ағаш қуыстарында да ұялайды. Ол түнгі жануар және негізінен жәндіктермен қоректенеді.
Сипаттама
Эльф совы – әлемдегі ең жеңіл соу, бірақ ұзын бауырлы соу және Тамаулипас пигмей совы да осыған ұқсас кішкентай. Бұл сонымен қатар әлемдегі ең кішкентай соу. Бұл кішкентай соулардың орташа дене салмағы ... және қанаттарының ұзындығы шамамен ... болады. Олардың негізгі қауырсыны (ұшу қауырсыны) құйрықтарынан асып кетеді. Олардың аяқтары салыстырмалы түрде ұзын және көбінесе иіліп тұрғандай көрінеді. Оларды көбінесе шапаралдарда кездестіруге болады және көбейту маусымында оңай таба аласыз. Бұл соу көбінесе сумерек уақытында және таң атқанға дейін белсенді болады, осы кезде оларды бір-біріне жоғары перделі сызық немесе күлкілі дыбыспен шақыратынын естуге болады. Бұл әндер көбінесе 5–7 нотадан тұрады, олар қысқа уақыт ішінде қайталанады, жас иттің дыбысына ұқсас. Эльф соудың ерекше дауысы жынысына қарай өзгереді, аталықтары бір түрдің аналықтарына қарағанда күрделі ноталардың кең репертуарына ие. Аталықтардың әндерінің екі негізгі жіктелуі бар, олардың әрқайсысы құрылымы мен функциясы жағынан ұқсас. Көптеген құс бақылаушылары ұзындығы әр түрлі болатын (әдетте 5–15 нота) әндерді сипаттау үшін «А класы» әндерін айтады, және олар аумақтық жариялау ретінде де, аймақтағы аналықтарға аталықтардың келуін хабарлау үшін де қолданылады. «А класы» әндері жел, жауын-шашын, ай жарығы және температура сияқты қоршаған орта факторларының өзгеруін көрсетеді, ал «В класы» әндері жеке адамдар арасында айтарлықтай аз өзгеріске ие. «В класы» әндері негізгі жұптасу шақыру ретінде қызмет етеді, аналықтарды ынталандырады және аталықтардың жыныстық қатынасқа түсуіне көндіреді. Маусым өте келе және жұптасу басталғанда, «А класы» әндері «В класынан» гөрі сирек кездеседі. Сонымен қатар, эльф соудың аталық және аналықтарына тән бірнеше орналасқан жерге қатысты, сондай-ақ «сөккендей» және аумақтық әндер бар.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Эльф совы үлкен топтарда көшіп-қонып жүреді, көші-қон жолдары үйір және қоныс тереңдігіне байланысты өзгеріп отырады. Кейбір эльф совылар көктем мен жаз айларында АҚШ-тың оңтүстік-батысына (Калифорния, Аризона, Нью-Мексико және Техас штаттары) жұптасу үшін көшеді. Қыс айларында олар Мексиканың орталық және оңтүстік бөліктерінде кездеседі. Көшпенді эльф совылар сәуірдің ортасынан мамырдың басына дейін солтүстікке қайта оралады. Мексиканың оңтүстік-орталық аймақтарында және Баха түбегі бойында тұрақты қоныстанушы топтары да бар.
Мінез-құлық және экология
Эльф соулары қолға тигенде өлімдік құбылысты жасап, жыртқыштың қысқасын босатуына және қашуына мүмкіндік береді. Эльф соулары өте аумақтық құстар болып саналады. Аумақтар аталықтармен белгіленеді және аталық та, аналық та оны қорғайды. Аталықтар өз таңдаған жұбайларын да қорғау керек аумақ ретінде қарастырады. Бұл соулардың өліміне ең көп себеп болатын факторлар – жыртқыштар, ауа райының әсері, түрлер аралық және түр ішіндегі бәсекелестік.
Тамақ және азықтандыру
Аң аулау көбінесе түнгі уақытта жүзеге асырылады. Бұл мақсат үшін тік сызықты ұшу жиі қолданылады, бірақ олар ұяның жанында және қондыру орындарына ұшу кезінде қисық ұшуға көшеді. Олар кейбір құстар сияқты кактустарда тіршілік етеді, кактустардың көлеңкесі мен жағдайынан пайдаланады. Эльф-құйрықтар негізінен көбелектер, шырылдақтар, сарышаяндар, мыңжаяқтар және қоңыздар сияқты бунақденелілермен қоректенеді. Агавелер мен окотиллер жем іздеуге қолайлы орындар, себебі олардың гүлдерінде көбелектер мен басқа да жәндіктер кездеседі. Қалалық аймақтарда оларды жәндіктерді тартатын сыртқы жарықтарды жәндіктерді аулау үшін пайдаланатынын көруге болады. Олар көбінесе ұшқыш жәндіктердің артынан қуады, олардың ұшуы тиран-құс аулаушының ұшуына ұқсас. Олар сонымен қатар сарышаяндармен де қоректенеді. Құйрыққан құс сарышаянның уын өлтіргеннен кейін, оны жемес бұрын, оның уын алып тастауын байқауға болады. Эльф-құйрықтар сарышаянның уынан зардап шекпейтін секілді. Олар сондай-ақ кішкентай сүтқоректілермен (мысалы, кенгуру егеуқұйрықтары), бауырымен жорғалаушылармен (түйлі кесірткелер, құлақсыз кесірткелер және соқыр жыландар) және кейде құстармен де қоректенеді.
Қорғау мәртебесі
Эльф-құйрықтардың саны соңғы жылдары туған жерлерінің, әсіресе Калифорнияның шөлді аймақтарындағы жерлерінің жоғалуына байланысты азаюда. Суды қайта бағыттау және үй салу сияқты адамның қызметі осы шөл және өзен жағалауындағы аймақтарды, сондай-ақ көбейіп бара жатқан жат текті түрлерді (мысалы, тұзды терек) жойды. Мекеңнің жойылуы эльф-құйрықтардың Калифорния, Аризона және басқа да жерлерде ұя салуына, аң аулауына және көбеюіне кедерілді.
Көркем шығармаларда
Гилфи есімді эльф-құйрық құсы Кэтрин Ласкидің "Га'Хулдың күзетшілері" кітаптар сериясының және 2010 жылғы фильмдегі маңызды кейіпкерлердің бірі.
Жалпы сілтемелер
Биондо, Сэм (2013). Эльф-құйрық және ойдан туған ыңғайлылықтар (Kindle нұсқасы). del Hoyo, Josep (ред.) (2014 ж.). Әлем құстарының анықтамалығы, 5-том: Қора құстарынан колибриге дейін. Барселона: Lynx Ed. National Geographic (2002). Солтүстік Америка құстарының анықтамалығы, 4-басылым. Сибли, Дэвид Аллен (2014). Сиблидің құстар анықтамалығы, 2-басылым. Нью-Йорк: Knopf. .