Кіріспе

La mascotte (Mascot) - үш актілі комедиялық опера. Музыкасын Эдмонд Одран, либреттосын Альфред Дуру және Анри Чивот жазған. Сюжеті "маскота" болып табылатын шаруа қызы туралы: ол бой күйірін сақтап тұрғанша айналасындағыларға бақыт әкелетін мистикалық күшке ие. Опера 1880 жылдың 28 желтоқсанында Париждегі Théâtre des Bouffes Parisiens театрында тұңғыш рет қойылды және бастапқыда 301 рет көрсетілді. Содан кейін басқа Еуропа елдерінде, Америкада, Ұлыбританияда және Австралияда қойылымдар өтті. Бұл операның атауы "mascotte" сөзін француз тілінде, ал "mascot" сөзін ағылшын тілінде қолдануға енгізіп, одан басқа да бірнеше тілде оның басқа түрлерін пайдалануға мүмкіндік берді.

Бастапқы тарихы және алғашқы түсірілімі

1880 жылы "mascotte" – провансальдық "mascoto" терминінен туындаған салыстырмалы түрде жаңа француз тіліндегі сленг сөзі, яғни "сиырлау" немесе "баурау" деген мағынаны білдіреді. Операның премьерасынан кейін бір журналист "Француз академиясының сөздігінде" және тағы төрт беделді сөздікте "mascotte" сөзін табуға тырысқанын, бірақ таба алмағанын хабарлады. Академия сөздігінің қазіргі (9-шы) басылымы бұл сөзді "Personne, animal ou objet qui est regardé comme fétiche, comme porte bonheur" – "Адам, жануар немесе зат, ол пұтқа сияқты, бақыт әкелгіш сияқты қарастырылады" деп анықтайды. Бұл сөз 1881 жылы ағылшын тіліне "mascot" деп сіңірілді. Одранның ұлының айтуынша, "La mascotte" туған идея Одранның әйеліне, ол Прованстан келген, оның теңізші ағасы сыйлаған әшекей болды; бұл тек мадам Одранға ғана тиістілігіне рұқсат етілген, сәттілік әкелетін зат еді: "Edmond, ne touche pas à ma mascotte". Одран адам да "mascotte" бола алады деген ойға келді және бұл идеяны өзінің серіктері, либреттисттер Альфред Дюру мен Анри Шивоға ұсынды. "La mascotte" Одранның Париж сахнасы үшін шығармалар жазушы ретіндегі мансабының басында жазылды. Оның алғашқы үлкен жетістігі, "Оливеттаның үйлену тойы", 1879 жылы Théâtre des Bouffes Parisiens театрында ашылды, ал "La mascotte" сол театр үшін жазылды. Бұл опера 1880 жылдың 28 желтоқсанында ашылды және 472 қойылым көрсетілді, кассада миллионнан астам франк табыс әкелді. "La mascotte" операсының сәттілігі соншалық, "Bouffes Parisiens" театрының директоры мен Одран бес жылдық келісімшартқа қол қойды, оған сәйкес Одран басқа Париж театрларына шығарма жаза алмады. Операның премьерасында төрт негізгі актер Париж сахнасында тұңғыш рет өнер көрсетті, олардың барлығы да сәтті өтті. Екі әйел – Беттина рөлін сомдаған Мари Монбазон (кейін Мари Гризье Монбазон деп аталды) және Мдльль Динелли (Фиаметта). Біріншісі француз провинцияларында белгілі бір театрлық отбасынан шыққан, 21 жасында Париж сахнасында дебют жасады; ол 1880 және 1890 жылдары Одранның және басқа авторлардың жаңа туындыларында ойнап, сәтті мансапқа ие болды. Динелли Фиаметта рөлінде де жақсы қабылдады, бірақ 1883 жылы психикалық ауру салдарынан оның мансабы қысқа болды. Екі ер адам дебютант – лирикалық тенор Лами және комедиялық тенор Раукур, екеуі де Revue musicale журналында мақтауға ие болды.

Рөлдер

Роль: Дауыс түрі: Түпкі актерлік құрам: Лоран XVII, Пьомбино князі: баритон Пол Хиттемманс. Фиамета, оның қызы: сопрано Динелли. Пиза князі Фрителлини, Фиаметаның күйеуі: тенор Чарльз Лами. Рокко, шаруа: тенор Раукур. Пиппо, малшы: баритон Луи Морлет. Беттина, меццо-сопраноның талисманы: Мари Монбазон. Парафанте, сержант: баритон Песше. Матео, қонақ үй иесі: бас Демонт. Шаруалар, ақсүйектер, сарай ханымдары, әскерлер және т.б. Көзі: Вокалдық партитура.

Қайта жаңғыртулар мен бейімделулер

1883 және 1944 жылдар аралығында Парижде бұл туындының он екі қайта қойылғаны тіркелді. Бұл туынды 1881 жылдың 12 ақпанында Венадағы «Ан дер Вьен» театрында көрсетіліп, 1893 жылы қайта қойылды. Нью-Йорктегі тұңғыш қойылым 1881 жылдың 5 мамырында «Бижу Опера Хаусы» театрында болды, оның басты рөлін Эмма Хаусон сомдады. 1887 жылға дейінгі он Нью-Йорк қайта қойылғаны (оның ішінде неміс тіліндегісі) Генцльдің «Музыкалық театр кітабында» егжей-тегжейлі сипатталған, онда кейіннен, 1892, 1909 және 1926 жылдары да тұрақты қойылымдар болғаны айтылған. Италияда (1882) және Бразилияда (1888) қойылымдар өтті. Операның оқиғасы болған деп есептелетін Тосканадағы Пьомбино қаласында 2012 жылы қойылым ұйымдастырылды. «Маскот» туындысының кино нұсқасын 1935 жылы Леон Матот түсірді, оның басты рөлдерін Гермен Роджер мен Люсьен Барукс ойнады. Автор, оның музыкасын көптеген жеңіл опералық қойылымдарға қарағанда жоғары стандарттармен бағалағанын айтты, бұл Аудранға жоғары баға беру болды. Оның музыкасындағы жиырмадан астам нөмірдің ішінде композитордың жеке қиялы мен музыкалық шеберлігі толыққанды жаңалықпен көрінген бес немесе алты туынды бар еді. «Британ энциклопедиясының» он бірінші басылымында былай делінген: «[Аудранның] көптеген опералары, әсіресе «Маскота» операсы, жеңіл сахнаның уақытша қойылымдарымен көбінесе байланыстырылмайтын музыкалық шеберліктің деңгейін көрсетеді».

Жазбалар

Академия Ұлттық опера театры операның екі толық жазбасын тізімдейді: біреуі Рональд Бенедетти жетекшілігімен, Женевье Моизан, Дениз Кошар, Роберт Масард және Люсьен Барук қатысқанда, ал екіншісі Марсель Каривен жетекшілігімен, Фреда Бетти, Гугетт Хеннетье, Вилли Клемен, Гастон Рей, Реймонд Амаде және Роберт Дестайн қатысқанда. Ұлттық академия сайтында екі толық бейнежазба бар, біріншісі 1957 жылғы, екіншісі 1961 жылғы, екеуі де Жорж Дерво жүргізген.