Кіріспе
Құстар популяциясын сақтауға арналған орталық ретінде танылған аймақ.
Маңызды құстар мен биоартүрлілік аймағы (IBA) – құстар популяциясын сақтау үшін әлемдік деңгейде маңызды деп, халықаралық деңгейде келісілген өлшемдер бойынша анықталған аймақ. IBA BirdLife International ұйымымен әзірленген және оның құрамындағы нысандар анықталған. Әлем бойынша 13 000-нан астам IBA бар. Бұл нысандар толыққанды сақтауға мүмкіндік беретіндей кішкентай, ал олардың сипаттамасы, ортасы немесе орнитологиялық маңыздылығы қоршаған ортадан ерекшеленеді. АҚШ-та бұл бағдарламаны Ұлттық Аудубон қоғамы басқарады. Көбінесе IBA-лар елдің қолданыстағы қорғалатын аумақтар желісінің бір бөлігі болып табылады және ұлттық заңнамамен қорғалады. Қолданыстағы қорғалатын аумақтарға кірмейтін IBA-лардың заңдық тану және қорғалуы әртүрлі елдерде әртүрлі. Кейбір елдерде IBA-ны сақтау жөніндегі ұлттық стратегия бар, ал басқаларында қорғау мүлдем жоқ.
Тарих
1985 жылы Еуропалық экономикалық қауымдастықтың нақты сұранысы бойынша Birdlife International бірінші кезекте қорғалуға тиіс орындардың тізімін жасады. 1989 жылы Еуропаның маңызды құс аймақтарының тізімі жарияланды. Бастапқыда осы типтегі орындардың ресми атауы Маңызды құс аймағы болды, содан кейін 2014 жылы Канадада өткен BirdLife әлемдік конгресінде аббревиатураны өзгертпей, Маңызды құс және биологиялық әртүрлілік аймағы деген атауды қабылдау туралы шешім қабылданды.
Критерийлер
IBA халықаралық деңгейде келісілген критерийлер жиынтығымен анықталады. IBA-ның нақты шектерін аймақтық және ұлттық басқарушы ұйымдар белгілейді. IBA тізіміне ену үшін, нысан төмендегі рейтингтік критерийлердің кем дегенде біреуін қанағаттандыруы керек:
A1. Жалпы әлемдік деңгейде қатерлі түрлер.
Нысан, егер IUCN Қызыл тізімі бойынша сындығай жағдайда, жойылу қаупі бар немесе осал деп саналатын түрлердің популяциясын қамтыса, бағаланса немесе болжам жасалса, қабілетті. Жалпы алғанда, нысандағы популяция мөлшеріне қарамастан, сындығай немесе жойылу қаупі бар түрдің тұрақты болуы, нысанды IBA ретінде тануға жеткілікті болуы мүмкін. Осал түрлер үшін, таңдауды бастау үшін нысанда шекті сандардан көп болуы қажет.
A2. Таралу аймағы шектеулі түрлер.
Нысан, эндемикалық құс аймағы (EBA) немесе қосалқы аймақтың (SA) таралу аймағы шектеулі барлық түрлерінің кем дегенде біреуінде, ал мүмкіндігінше көбірек нысандарда көптеп кездесетінін қамтамасыз ету үшін таңдалған жиынтықтың бір бөлігін құрайды.
A3. Биомға шектеулі түрлер.
Нысан, белгілі бір биомға шектеулі барлық түрлердің биомның өзінде де, оның әрбір таралу аймағында да жеткілікті түрде ұсынылуын қамтамасыз ету үшін таңдалған жиынтықтың бір бөлігін құрайды.
A4. Жиналыстар.
i. Бұл Delaney және Scott анықтаған «су құстары» түрлеріне қатысты және халықаралық маңызы бар сулы-сазды жерлерді анықтау үшін Рамсар конвенциясының 6-шы критерийіне негізделген. Түрлердің таралуына байланысты, биогеографиялық популяциялардың 1% шегі Delaney & Scott-тан тікелей алынуы мүмкін, биогеографиялық аймақтағы көшпенді құстар популяцияларын біріктіру арқылы жасалуы мүмкін немесе сандық шегі берілмегендер үшін, ең жақсы қолжетімді ақпаратты пайдалана отырып, аймақтық немесе аймақаралық деңгейде анықталады.
ii. Бұл Delaney және Scott (2002) анықтамасынан тыс қалған теңіз құстарының түрлерін қамтиды. Сандық деректер түрлі жарияланған және жарияланбаған көздерден алынған.
iii. Бұл халықаралық маңызы бар сулы-сазды жерлерді анықтау үшін Рамсар конвенциясының 5-ші критерийіне негізделген. A4i және A4ii қолдануға жеткілікті сандық деректер болған жағдайда, бұл критерийді қолдану ұсынылмайды.
iv. Нысан, көшпенді құстардың мойын тұсы ретінде белгілі бір шекті мәндерден асып түсетіні белгілі немесе болжам жасалған. Алайда, сарапшылардың бағалаулары толыққанды сенімді емес, Оңтүстік Америкада жүргізілген зерттеуде, есептеу алгоритмдерімен таңдалған құстарды сақтау үшін қажетті аумақтың IBA-мен сирек келісетіні анықталды және мұндай әдістерді сарапшылардың IBA нысандарын таңдауын толықтыру үшін қолдану ұсынылды.
A1. Globally threatened species
The site qualifies if it is known, estimated or thought to hold a population of a species categorized by the IUCN Red List as Critically Endangered, Endangered or Vulnerable. In general, the regular presence of a Critical or Endangered species, irrespective of population size, at a site may be sufficient for a site to qualify as an IBA. For Vulnerable species, the presence of more than threshold numbers at a site is necessary to trigger selection. A2. Restricted range species
The site forms one of a set selected to ensure that all restricted range species of an Endemic Bird Area (EBA) or a Secondary Area (SA) are present in significant numbers in at least one site and preferably more. A3. Biome restricted species
The site forms one of a set selected to ensure adequate representation of all species restricted to a given biome, both across the biome as a whole and for all of its species in each range state. A4. Congregations
i. This applies to 'waterbird' species as defined by Delaney and Scott and is modelled on criterion 6 of the Ramsar Convention for identifying wetlands of international importance. Depending upon how species are distributed, the 1% thresholds for the biogeographic populations may be taken directly from Delaney & Scott, they may be generated by combining flyway populations within a biogeographic region or, for those for which no quantitative thresholds are given, they are determined regionally or inter regionally, as appropriate, using the best available information. ii. This includes those seabird species not covered by Delaney and Scott (2002). Quantitative data are taken from a variety of published and unpublished sources. iii. This is modeled on criterion 5 of the Ramsar Convention for identifying wetlands of international importance. The use of this criterion is discouraged where quantitative data are good enough to permit the application of A4i and A4ii. iv. The site is known or thought to exceed thresholds set for migratory species at bottleneck sites. The assessment by expert individuals is however not entirely reliable and a study in South America found that the coverage needed for at risk bird conservation as chosen by computational algorithms rarely overlapped with IBAs and suggested that such methods should be used to complement expert driven IBA site choices.