Картадағы "дракон бар" фразасының тарихы

Кіріспе

Карталарда қолданылатын тіркес. "Here be dragons" ("hic sunt dracones") – қауіпті немесе зерттелмеген аймақтарды білдіреді. Бұл орта ғасырлардағы карталардың белгіленбеген бөліктеріне айдаһарлар, теңіз құбыжықтары және басқа мифологиялық жаратылыстардың суреттерін салу дәстүрінен туындаған, ықтимал қауіптер бар деген сенімді көрсетеді.

Тарих

Theatrum Orbis Terrarum сияқты бірнеше ерте карталарда әсемдеу үшін мифологиялық жаратылыстар бейнеленгенімен, бұл тіркес өзі анахронизм болып табылады. 2012 жылы Корольдік географиялық қоғамда өткен Лондон карталар жәрмеңкесінде "Түйеқұс жұмыртқасы глобусы" сатылымға шығарылғанға дейін, бұл фразаның латынша нұсқасы "HC SVNT DRACONES" ("мұнда дракондар бар") тек 1508 жылғы Хант-Ленокс глобусында ғана кездесетін. Алдыңғы карталарда мифтік және нақты жаратылыстарға қатысты түрлі сілтемелер бар, бірақ Түйеқұс жұмыртқасы глобусы мен оның ілесі Ленокс глобусы – бұл фразаны сақтап қалған жалғыз глобустар. Бұл термин екі глобуста да Азия құрлығының шеткі, ең алыс бөлігінде орналасқан. Орта ғасыр картографтары белгісіз аймақтарды көрсету үшін "HIC SVNT LEONES" ("мұнда арыстандар бар") деген классикалық фразаны қолданған.

Картадағы басқа тіршілік иелері

Птолемейдің «Geographia» атласы (алғаш 2 ғасырда, 15 ғасырда қайта қолданылды) пілдер, бегемоттар және каннибалдар туралы ескертеді. «Tabula Peutingeriana» (рим картасының ортағасырлық көшірмесі) «in his locis elephanti nascuntur», «in his locis scorpiones nascuntur» және «hic cenocephali nascuntur» («осы жерлерде пілдер туады, осы жерлерде сарышаяндар туады, мұнда циноцефалдар туады») деген жазбаларды қамтиды. «Cotton MS. Tiberius B. V. fol. 56v» (10 ғасыр), Ұлыбритания кітапханасының қолжазбалар жинағында «hic abundant leones» («мұнда арыстан көп») және Азияның шығыс жағалауындағы арыстанның суреті бар (картаның жоғарғы жағында сол жақта); бұл картада Африканың ең оңтүстік бөлігінде тек жыланға қатысты мәтін бар (картаның төменгі сол жағында): «Zugis regio ipsa est et Affrica. est enim fertilis. sed ulterior bestiis et serpentibus plena» («Зугис аймағы Африкада орналасқан; ол өте құнарлы, бірақ екінші жағынан жануарлар мен жыландарға толы»). «Ebstorf map» (13 ғасыр) Африканың оңтүстік-шығыс бөлігінде, аспид пен базилискпен бірге айдаһарды бейнелейді. Джованни Леардоның картасында (1442) Африканың оңтүстік бөлігінде «Dixerto dexabitado p. chaldo e p. serpent» деген жазба бар. Мартин Вальдземюллердің «Carta marina navigatoria» (1516) Норвегияның солтүстік бөлігінде «филге ұқсас жаратылыс» бейнеленген, оған екі ұзын, төртбұрышты тісі бар «mors» (морж) жиналғандығы туралы түсіндірме қоса берілген, яғни сол кездегілер үшін оны қорқынышты жануар деп санаған. Вальдземюллердің «Carta marina navigatoria» (1522) нұсқасы, Лорантиус Фрис тарапынан қайта қаралып, морж Дэвис бұғазына көшірілді. Епископ Олаус Магнустың Скандинавия картасы «Carta Marina» (1539) солтүстік теңізде көптеген фантастикалық жаратылыстарды, сондай-ақ солтүстік Лапландияда айдаһарға ұқсайтын, қанатты, екі аяқты, жыртқыш құрлықтағы жануарды бейнелейді. Еуропалық Африка карталарында, Берлин конференциясы мен Африка үшін болған күрес Африканың нақты картографиялық бейнелерін жасағанға дейін, пілдер белгісіз аймақтарды белгілеу үшін айдаһарларды ығыстырды. Ирландиялық сатирик Джонатан Свифттың «Поэзия туралы: рапсодия» атты шығармасынан алынған үзіндіде былай делінген: «Осылайша географиялар Африка карталарында бос орындарды қатал суреттермен толтырады, және адам тұрмайтын кең далаларға қалалардың орнына пілдерді қояды».

Ptolemy's atlas in Geographia (originally 2nd century, taken up again in the 15th century) warns of elephants, hippos and cannibals. The Tabula Peutingeriana (a medieval copy of Roman map) has "in his locis elephanti nascuntur", "in his locis scorpiones nascuntur" and "hic cenocephali nascuntur" ("in these places elephants are born, in these places scorpions are born, here Cynocephali are born"). Cotton MS. Tiberius B. V. fol. 56v (10th century), British Library Manuscript Collection, has "hic abundant leones" ("here lions abound"), along with a picture of a lion, near the east coast of Asia (at the top of the map towards the left); this map also has a text only serpent reference in southernmost Africa (bottom left of the map): "Zugis regio ipsa est et Affrica. est enim fertilis. sed ulterior bestiis et serpentibus plena" ("This region of Zugis is in Africa; it is rather fertile, but on the other hand it is full of beasts and serpents.") The Ebstorf map (13th century) has a dragon in the extreme south eastern part of Africa, together with an asp and a basilisk. Giovanni Leardo's map (1442) has, in southernmost Africa, "Dixerto dexabitado p. chaldo e p. serpent". Martin Waldseemüller's Carta marina navigatoria (1516) has "an elephant like creature in northernmost Norway, accompanied by a legend explaining that this 'morsus' with two long and quadrangular teeth congregated there", i. e. a walrus, which would have seemed monstrous at the time. Waldseemüller's Carta marina navigatoria (1522), revised by Laurentius Fries, has the morsus moved to the Davis Strait. Bishop Olaus Magnus's Carta Marina map of Scandinavia (1539) has many monsters in the northern sea, as well as a winged, bipedal, predatory land animal resembling a dragon in northern Lapland. On European maps of Africa, up until the Berlin Conference and the subsequent Scramble for Africa produced accurate cartographic representations of Africa, elephants replaced dragons as placeholders for unknown regions. An excerpt from On Poetry: a Rhapsody by the Irish satirist Jonathan Swift states: "So geographers, in Afric maps, With savage pictures fill their gaps, And o'er uninhabitable downs, Place elephants for want of towns".