Кіріспе
Қоңыр алабұғаның түрі
Қоңыр алабұғаның түрі Теңіз алабұғасы – бұл әдетте қоңыр алабұғаның (Salmo trutta) анадромалық (теңізге жүретін) түрлеріне қолданылатын жалпы атау, және оны көбінесе Salmo trutta morpha trutta деп атайды. Анадромалық қоңыр алабұғаның басқаша атаулары: бұқа алабұғасы, севин (Уэльс), қабық немесе пель (Оңтүстік-Батыс Англия), морт (Солтүстік-Батыс Англия), финнок (Шотландия), ақ алабұға (Ирландия), Доллаган (Солтүстік Ирландия) және лосось алабұғасы (тағамдық). "Теңіз алабұғасы" термині басқа да анадромалық лососьтәрізділерге, мысалы, кохо лососы (Oncorhynchus kisutch), жағалау кеуек алабұғасы (Oncorhynchus clarkii clarkii), бұлақ алабұғасы (Salvelinus fontinalis), Арктикалық алабұға (Salvelinus alpinus alpinus) және Долли Варден (Salvelinus malma) сияқтыларға да қолданылады. Тіпті кейбір лососьтәрізді емес балық түрлері де теңіз алабұғасы деп белгілі, мысалы Солтүстік пикеминноу (Ptychocheilus oregonensis) және әлсіз балықтар тұқымдасының (Cynoscion) өкілдері. Тасмания, Виктория, Жаңа Зеландия, Фолкленд аралдары, Кергелен аралдары, Чили және Аргентинадағы тұщы суға енгізілген қоңыр алабұға, тұзды суға қолжетімділік болған жағдайда, анадромалық популяцияларды құрды.
the form of brown trout
Sea trout is the common name usually applied to anadromous (sea run) forms of brown trout (Salmo trutta), and is often referred to as Salmo trutta morpha trutta. Other names for anadromous brown trout are bull trout, sewin (Wales), peel or peal (southwest England), mort (northwest England), finnock (Scotland), white trout (Ireland), Dollaghan (Northern Ireland) and salmon trout (culinary). The term "sea trout" is also used to describe other anadromous salmonids, such as coho salmon (Oncorhynchus kisutch), coastal cutthroat trout (Oncorhynchus clarkii clarkii), brook trout (Salvelinus fontinalis), Arctic char (Salvelinus alpinus alpinus) and Dolly Varden (Salvenlinus malma). Even some non salmonid fish species are also commonly known as sea trout, such as Northern pikeminnow (Ptychocheilus oregonensis) and members of the weakfish family (Cynoscion). Brown trout introduced into freshwater habitats in Tasmania, Victoria, New Zealand, Falkland Islands, Kerguelen Islands, Chile and Argentina have established anadromous populations when there was suitable access to saltwater.
Таксономия
Мұнда қарастырылғандай, анадромды теңіз форелі Salmo trutta morpha trutta, бұрын олар әртүрлі түршелер немесе тіпті түрлер деп саналғанмен, өзенде және көлде тіршілік ететін қоңыр форельдің – яғни, көлдік S. t. morpha lacustris және өзендік S. t. morpha fario түрлерінен таксономиялық тұрғыдан ерекшеленбейді. Олар көші-қон үлгілерімен ерекшеленетін экологиялық формаларды құрайды. Алғашқыда Salmo trutta атауы қоңыр форельдің теңізге қатынайтын, анадромды түрлерін атау үшін қолданылған. Ерте балық аулау әдебиеттерінде теңіз форелін көбінесе ақ форель немесе бұқа форель деп атаған.
Сипаттама
Анадромалық қоңыр форель күміс түсті болып, әлсіз қара дақтарға ие. Бірақ, олар тұщы суға қайта келгеннен кейін, шағылысуға дайындалу үшін тұрғын қоңыр форельдің қалыпты түсіне тез өтеді. Теңіз форелінің (шағылысқаннан кейінгі) кельттері тұзды суға қайта көшіп бара жатқанда күміс түсіне қайта оралады. Ересек қоңыр форельдің ұзындығы әртүрлі, ал салмағы шамамен 2 кг-дан басталады. Шағылысуға дайындалатын еркектер төменгі жақ сүйегінде жоғары қарай бағытталған, жалпақ қылыш тәрізді өсіндіге ие болады, оны "кайп" деп атайды. Тұщы суда форельдің жоғарғы жағы зәйтүн түсті, қоңыр және қара дақтармен, ал астыңғы жағы сарыдан ақшыл сарыға дейін болады. Бүйірінде ашық көк түсті шеңбермен оралған көптеген қызыл және қызғылт түсті дақтар бар. Олардың орташа ұзындығы 60 см, бірақ қолайлы жағдайларда 130 см-ге дейін өсіп, салмағы 20 кг-ға жете алады. Олардың ең айқын ерекшелігі – ұзын, сопақ, торпеда тәрізді денесі. Олардың бүйірлері күміс сұр, ал арқасы сұр жасыл. Құрсағы ақ. Барлық форель түрлері сияқты, теңіз форелінің де майлы қанаты болады.
Өмірлік цикл
Теңіз алабұғасы негізінен балықтармен, ұсақ крабтармен, креветкалармен және шағамен қоректенеді. Бұл – Атлантикалық лососьқа пішіні мен өмір салты жағынан өте ұқсас, анадромалық, көшіп-қонушы балық. Теңізде ол ұзақ сапарлар жасайды, сондай-ақ шағылысу үшін өзендердің ағысына қарсы жүзіп келеді. Шағылысу қыста, тасты-құмды өзен төсектерінде, шырыш зонасынан сазан зонасына дейін жүзеді. Жұмыртқалары ойыстарға немесе шағылысу орындарына (реддтерге) түсіріледі. Жас балықтар тұщы суда бірден бес жылға дейін өмір сүреді, содан кейін теңізге беттейді. Олардың "ішкі сағаты" теңізге қайту қажеттігін білдіреді. Бұл көші-қон кезінде олар күніне 40 шақырымға дейін жүзе алады. Шағылысуға дайын балықтар әдетте арық болады және энергия деңгейін мүмкіндігінше жылдам арттыру үшін көп тамақтанады. Шағылысу процесі аяқталғаннан кейін балықтар теңізге қайта оралады. Кейбір лосось түрлерінде кездесетін шағылыстан кейінгі жаппай өлім теңіз алабұғасына тән емес. Теңізге қайта оралғаннан кейін балықтар салмақ алады және қоңыр шағылысу түсін жоғалтады. Теңіз алабұғасының тірі қалған жас буындары әдетте теңізге қайта оралып, өзен сағалары мен жағалау суларында тамақтанады. Дегенмен, өзенде бірнеше жыл толық өмір сүрген қоңыр алабұғаның, қандай да бір себеппен теңізге көшіп, келесі жылы күміс түсті, әлдеқайда ірі (теңіз) алабұғасы ретінде оралуы да белгілі.
Қауіптер
Орталық Еуропаның көптеген өзендерінде теңіз көбелегі жойылды, себебі гидроэлектр станциялары шағылысу миграциясын тоқтатып тастады. Бұған қоса, өзендердің артық су жинауынан көптеген шағылысу орындары да жойылды. Соңғы жылдары теңіз көбелектері балық өткелдері мен гидроэлектр станцияларын айналып өту арналарының құрылысы арқасында кейбір көлдер мен өзендерде қайтадан орнығуға қол жеткізді. Осылайша, шағылысу миграциясы шектеулі болғанымен, қайтадан мүмкін болды.
Германия
Теңіз форелі балықшылар үшін де, тамақ ретінде де өте танымал. Жылдық тыйым мерзімі өзендер мен өзендер әкімшілігінің ережелеріне байланысты кемінде үш айға созылады. Рейн өзен жүйесінде және Германияның көптеген өзендерінде (кейбір солтүстік өзендерін қоспағанда) теңіз форелі, шабдыз сияқты, жыл бойы заңмен қорғалады. Шлезвиг-Гольштейннің жағалау суларында 1 қазаннан 31 желтоқсанға дейін теңіз фореліне тыйым салынған. Бұл тек қана уылдырық түсіне енген (қоңыр) балықтарға қатысты, күміс түсті балықтарды аулауға болады. Көптеген сағаларда, осы кезеңде өзен сағасының 200 метрлік қорғалған аймағында балық аулау толығымен тыйым салынған. Мекленбург-Ворпомерн жағалау суларында 15 қыркүйектен 14 желтоқсанға дейін теңіз форелін аулауға толық тыйым салынған. Бұл балықшылар мен балық аулаушыларға да қатысты. Германияда балық аулаушылар уылдырық шашқаннан кейінгі теңіз форелін сипаттау үшін "Абстайгер" терминін қолданады. Абстайгерлерді алып тастау балық аулаушылар арасында қызу талқылау тудырады. Көптеген балық аулаушылар уылдырық шашқан теңіз форелін аулаудан бас тартады, себебі оның еті нашар сапалы және құрғақ болады.
Уэльс
Солтүстік Уэльсте Клвид, Эльви және (аздаған дәрежеде) Алед өзендерінде көшіп-қоныс жасайтын форельдер кездеседі, олар теңіз форелі немесе жергілікті аталыммен севин деп те аталады. Севин әдетте 30–40 см-ге дейін ұзындығы бар кішкентай теңіз форелін білдіреді. Теңіз форелін аулау (қаңқа салу) көбінесе түнде, жеңіл аулау тәсілдерін қолдана отырып жасалады, бірақ бұл тек өзендер таза болғанда ғана мүмкін. Теңіз форелі жағадағы қозғалыстардан өте оңай "қорқады" және күндіз жағалаудың астында және су астындағы ағаш тамырларына тығылып, сондықтан оларды ұстау өте қиын. Түнде олар өзеннің негізгі ағысына шығуға көбірек сенімділік танытады және мамырдан қараша айларына дейін жағалаудағы беткей ағыстарда "көшіп бара жатқандарын" (жоғары ағысқа қарай көшіп бара жатқандарын) көруге болады. Ауыр жаңбырдан кейін өзендердің суы лайлы болғанда, күндіз жасанды әртүрлі жемдермен немесе айналмалы жемдермен теңіз форелін аулауға болады. Клвид су алабында теңіз форелін аулау маусымы 20 наурыздан 17 қазанға дейін, екі күнді қоса алғанда, жалғасады. Көптеген балықшылар түнгі уақытта теңіз форелін аулау осы спорттың ең қызықты түрлерінің бірі екеніне келіседі, себебі балықтың салмағы 5 кг-дан (10 фунттан) асып кетуі мүмкін. Rhyl және St Asaph балық аулау қауымдастығы Клвид, Эльви және Алед өзендеріндегі 20 мильдік өзен балық аулауын бақылайды.