Кіріспе
Тұрғын үй стилі. Ұзақ үйлер – Солтүстік Американың түрлі аймақтарындағы жергілікті американдықтар мен алғашқы ұлттар салған тұрғын үйлердің бір стилі. Кейде қауымдық жиналыстар үшін жеке ғимараттар салынған.
Longhouses were a style of residential dwelling built by Native American and First Nations peoples in various parts of North America. Sometimes separate longhouses were built for community meetings.
Ирокездер және Шығыс жағалаудағы басқа да ұзақ үйлер
Солтүстік-шығыс АҚШ-та және Орталық Канадада (Онтарио мен Квебек) тұратын ирокездер (хауденосауне немесе "Ұзын үйлер халқы") ұзын үйлер салып, соларда өмір сүрді. Кейде олардың ұзындығы 90 метрден асып кететін, бірақ әдетте шамамен 20 метрдей кең болатын. Ғалымдардың пікірінше, қабырғалар өткірленген және отқа пісірілген қамыштардан (бір үй үшін 1000-ға дейін) жасалған, олар тығыз жерге қадалып қойылған. Қабырғаны ауа райынан қорғау үшін, ағаш қабығынан тілінген жолақтар горизонтальды түрде өрілген. Қамыштар жерге орнатылып, қабырға бойындағы көлденең қамыштармен бекітілген. Шатыр иілген қамыштардан жасалған, нәтижесінде доға тәрізді шатыр пайда болған. Осының үстіне жапырақтар мен шөптер жабылған. Қарқас тігілген және қабатталған қабықпен жабылған, сондай-ақ жеңіл шүберекпен нығайтылған. Есіктер екі басында орналасқан және ішкі жылуды сақтау үшін жануар терісімен жабылған. Ұзын үйлердің әсіресе ұзын түрлерінде қабырғаларында да есіктер болған. Ұзын үйлердің ортасында жылыну үшін ошақ болған. Түтін шығару үшін ошақтың үстінде тесіктер жасалған, бірақ осы тесіктер арқылы жаңбыр мен қар да кіріп отырған. Кейіннен "түтін құбыры" деп аталған желдеткіш тесіктер аралықпен орналастырылған, мүмкін, ұзын үйдің шатырында бес-алты тесік болған. Бұл үйлерге келген миссионерлер көбінесе олардың қараңғы ішкі жағы туралы жазып қалдырған. Орташа есеппен, әдеттегі ұзын үй шамамен 20 метр болатын және 20 немесе одан да көп отбасыны сыйдыруға арналған, олардың көпшілігі аналық желі арқылы байланысты болған. Халықтың аналық туыстық жүйесі болған, мүлік және мұрагерлік аналық желі бойынша беріліп отырған. Балалар анасының руында дүниеге келеді. Тұрғын үйлердің айналасына қорғаныш қабырғалары салынған; олардың биіктігі шамамен 3 метрдей болған, бұл ауылды қауіпсіз сақтап тұрған. Солтүстік Американың солтүстік-шығысындағы тайпалар немесе этникалық топтар, Онтарио және Эри көлдерінің оңтүстігінде және шығысында, ұзын үйлер салу дәстүріне ие болған: Ирокез конфедерациясының бес ұлты (хауденосауне): Сенека, Кайуга, Онондага, Онида және Мохок. Ваяндот (шурандар деп те аталады) және Эри халықтары, ирокездерге жататын халықтар, сондай-ақ Коннектикуттегі Батыс Жаңа Англиядан, төменгі Гудзон өзенінің бойында және Делавэр өзенінің бойында, Делавэр шығанағының екі жағында тұратын Лени Ленапе деп аталатын Алгонкиан халықтары да ұзын үйлер салған. Вирджиниядағы алгонкиан тілінде сөйлейтін Поухатан конфедерациясының памонькилері де ұзын үйлер салған. Шоунилер ұзын үйлер салғандығы белгілі болмаса да, отаршыл Кристофер Гист 1751 жылдың қаңтар айында Төменгі Шоунитаунда болған кезде Эндрю Монтурмен бірге ауыл басшыларының жиналысына "90 фут ұзындықтағы, кеңес өткізілетін қабықпен жабылған мемлекеттік үйге" сөйлегенін айтқан.
Солтүстік-Батыс жағалаудағы ұзын үйлер
Солтүстік Американың Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы жергілікті халықтар да ұзын үйдің бір түрін салған. Олардың үйлері дөңгелек ағаштардан немесе тілінген ағаштан жасалған қаңқамен салынған, ал үстіне тілінген ағаш тақталармен, кейде қосымша қабықпен жабылған. Ең қолайлы ағаш – кедр. Байлар өте үлкен үйлер салған. Суквамиш тайпасы салған Олд Мэн Хаус, қазіргі Порт Мэдисон Сквамиш қорығы орналасқан жерде, шамамен 1850 жылы салынған. Әдетте, үйдің бір есігі жағалауға қаратылған. Әрбір ұзын үйдің орталық дәлізінің екі жағында ағаштан жасалған жәшіктермен (қазіргі сөрелерге ұқсас) бөлінген бірнеше бөлмелер болады. Әр бөлмеде жеке ошақ пен от орны бар. Әдетте, бір ұзын үйде кеңейтілген отбасы тұрып, тамақ табу, каноэ жасау және басқа да күнделікті жұмыстарды бірлесіп атқарған. Екі еңкейген шатыр Пьюджет шығанағының жағалауындағы Салиш тайпаларына тән еді. Үйдің алдыңғы жағы көбінесе көптеген беттер мен құран, аю, кит сияқты геральдикалық белгілердің суреттері бейнеленген әсем қабырғалық суреттермен безендірілген. Көбінесе ұзын үйдің сыртында тотем бағанасы орнатылатын. Стилі әртүрлі, кейде ол кіреберіс бөлігінің құрамына кіретін. Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауында ұзын үй салу дәстүрі бар тайпалар мен этникалық топтарға Хайда, Цимшиан, Тлингит, Маках, Клатсоп, Жағалау Салиш және Мултнома жатады.
Озетте, Вашингтон қаласында қазба жұмыстары
1700 жылдарға жуық даты бар лай ағындарының астынан археологтар ағаш және тақтайларды қазып шығарды. Бір үйдің ағаш шебері тұрған бөлігінде құрал-жабдықтар және олардың дайындалуының барлық кезеңдеріндегі бұйымдар табылды. Тіпті ағаш қырлары да болды. Кит аулаушы тұрған жерде гарпундар және кит суреті салынған қабырғалық экран жатыр еді. Орындықтар мен тоқыма станоктары қабықшалармен әшекейленген, сондай-ақ байлықтың басқа да белгілері байқалды. Бір үйдің бес жеке тұру аймағы болды, олардың әрқайсысы бұрынғы тұрғындардың өмірін көрсететін заттарға толы еді. Бір тұру аймағында басқалардан гөрі көбірек садақ-жебелер табылды, бұл сол жерде аңшылар тұрғанын көрсетеді. Тағы бір аймақта балық аулау құралдары басқа күнкөріс құралдарынан көп болды, ал үшіншісінде гарпун жабдықтары басым еді. Кейбір тұру орындарында күнделікті жұмысқа қажетті құралдар болса, өте аз нәрсе әсемдікпен безендірілген. Ал кит аулаушының бөлмесі керісінше еді. Үйлердің қабырғалары мен шатырларындағы тақтайларды алып тастап, маусымдық көші-қон кезінде басқа жерде пайдалануға болатындай етіп салған. Жұпталған тік тіреулер арқалықтарды ұстап тұрды, ал олар өз кезегінде черепица сияқты жабысқан шатыр тақтайларын ұстады. Қабырға тақтайлары екі қатар тіреулер арасына байланды. Бұл тіреулердің орналасуы олар ұстап тұрған тақтайлардың ұзындығына байланысты болды және үйлер пайдаланылған жылдар ішінде олар бірнеше рет орнатылып, қайта орнатылған. Қабырғалар бұрыштарында жай ғана біріне-бірі тиісіп, біріктірілді. Олар құрылымдық жағынан тәуелсіз болды, бұл оларды оңай бөлшектеуге мүмкіндік берді. Терезелер болған жоқ. Жарық пен желдеткіш тек шатыр тақтайларын жылжыту арқылы қамтамасыз етілді, олар тастармен ауырлатылып, бекітілмеген еді. Еденнен тік тіреулерге орнатылған орындықтар үйлердің негізгі жиһазы болды. Олар қабырғаларға жақын орналастырылған. Оларға жасалған кесіктер мен тесіктер олардың жұмыс платформасы ретінде қолданылғанын көрсетті; оларға төселген кілемдер ақсақалдардың осындай орындықтарды төсек ретінде пайдаланған естеліктерімен байланысты. Сақтау орындары орындықтардың артында, қабырғалар бойында және орындықтар арасындағы бұрыштарда шоғырланған. Үйлердің ішіндегі осы аймақтар ең көп артефакттарды тапты. Арқалықтар да сақтау үшін пайдаланылған болуы мүмкін, бірақ лай ағыны үйлердің осы бөлігін алып кетті.