Кіріспе

Жапондық шай рәсімінің негізгі мектептерінің бірі – Урасенке (裏千家). Омотесенке және Мушакодзисенкемен бірге, ол Сен но Рикюден тараған Сен әулетінің үш тармағының бірі болып табылады, олар бірге "үш Сен үйі/әулеті" (三千家) деп белгілі. "Урасенке" атауы, сөзбе-сөз "Сен әулетінің артқы үйі" дегенді білдіреді, бұл Сен әулетінің осы тармағының үйінің орналасқан жеріне байланысты туындаған. Жапондық шай рәсімінің басқа негізгі мектептері – Омотесенке және Мушакодзисенке де осы атау беру ережесін сақтайды, ал біріншісі "Сен әулетінің алдыңғы үйі" деген мағынаны білдіреді, екіншісі әулеттің үйі орналасқан көшенің атынан шыққан.

Тарих

Үш Сен үйі Азучи Момояма дәуірінде белсенді болған және жапондық шай рәсімінің ең маңызды тұлғасы болған Сен но Рикю ұрпақтарынан шыққан. Рикюдің туған жері Сакай, Изуми провинциясы (қазіргі Осака префектурасы). Алайда оның қызметі Киотода ортақтасқандықтан, ол Киотода үй ұстады. Ол сондай-ақ өзінің қызы Окамеге үйленген асырап алған күйеу баласы Сен Шоанды Сакайдан Киотоға көшіріп, өзінің табиғи ұлы Сен Доанды Сакайдағы отбасылық үй мен бизнеске қалдырды. Бұл Сэн отбасының (Сенке) Сакай Сенке және Кё Сенке деп аталатын екі тармағының шығу тегін білдіреді. Сен Шоан бастаған Кё Сенке ақырында Огава көшесінде орналасқан үйге қоныстанды. Рикюдің өліміне байланысты Сакай Сенкенің Сен Доан мен Кё Сенкенің Сен Шоан екеуі де Тоётоми Хидэёшидің қаһарына ұшырап, Рикюдің өзін-өзі өртеп жіберуіне себеп болған, олар да өмірлерін жоғалту қаупіне ұшырады, сондықтан өз үйлері мен отбасыларын қорғау үшін олар жасырынды. Алайда бірнеше айдан кейін екеуі де үйлеріне қайтып оралды. Сен Доан әлі де Сакайда өмір сүріп, Сакай Сенкеді жалғастыру үшін мұрагер қалдырмады. Алайда Сен Шоан Киотоға оралғаннан кейін, оның өзі мен Окамеден туған ұлы Сен Сотан болды, ол Кё Сенке басшысы болды. Сотанның бес баласы болды: үлкені Кано Сосецу (?? – 1652) және Итио Сошу (1605–1676) – оның бірінші әйелінен туған ұлдары. Алайда, оның өлімінен кейін, Сотан қайтадан үйленді, оның екінші әйелі екі ұл (Кошин Соса (1613–1672) және Сенсо Сосицу (1622–1697)) және бір қызы (Куре, күні белгісіз) болды. Оның бірінші және екінші ұлдары Кано Сосецу мен Ичио Сошу жас кезінде өз бетінше өмір сүре бастады, төртінші ұлы Сенсо Сосицу да жас кезінде отбасын тастап, Нома Гентаку есімді жергілікті дәрігердің үйреншігі ретінде оқыды. Алайда, Гентакудың мерзімінен бұрын қайтыс болуына байланысты, Сенсо 1645 жылы үйіне оралды, содан кейін әкесі Сотанның қолдауымен, чаною маманы ретінде оқыды, үлкен ағасы Кошин Соса сияқты, отбасының мұрагері. 1646 жылы, Сотан шамамен 68 жаста болғанда, ол отбасының басшылығын Кошин Сосаға тапсырды және үйдің артқы жағына салынған кварталдарға көшіп барды, оның ішінде Конничиан (今日庵) деп аталатын кішкентай шай шатыры болды. Сотанның зейнетке шыққан үйі Сенсоның бас қонысына айналды, ал Сенсо ақырында мұрагер болды. Сотан өзінің үлкен ұлы Ичио Сошу үшін Кага доменінің Маэда кланынан жұмыс тапты, бірақ Ичио көп ұзамай Маэдадағы лауазымын тастап, Сотан Ичиодан мұра қалдырды. Сотанның екінші ұлы Кан'о Сосецу Киотодағы Йошиока отбасына асырап алынған, олар өзінің бизнес атауы Йошимондзиамен лак бұйымдарын жасаумен танымал. Осы кезеңде Кано Йошиока Кануэмон деген атпен танылды. Алайда, кейінірек Қано Сен отбасына оралып, Мушакодзи көшесіндегі өзінің резиденциясында "Канкюан" атты шай бөлмесін құрып, чаною маманы ретінде қайта оқыды. Осылайша, Сен но Рикюның тікелей ұрпақтары сен отбасы мен бүгін сан Сенке деп аталатын шай рәсімінің үш желісіне бөлінді. Мэйдзи қалпына келтіруінен бұрын (1868), үш отбасының басшылары әр түрлі даймоның астында шадо судьялары болып қызмет етті, әрқайсысы өз қызметтерінің ақысы ретінде жыл сайын стипендия алды. Сенсо Сосицу, отбасының төртінші ұлы және ақыр соңында Урасенке деп аталатын тармақтың басшысы, Каганың Маэда кланына қызмет етті. Осыдан кейінгі ұрпақтарда Урасенке отбасының басшысы Иё доменінің (қазіргі Эхиме префектурасы) Хисаматсу кланы үшін шадо судьясы, сондай-ақ кланның Киотодағы резиденциясының күзетушісі болды. Отбасының он бірінші буыны, Генгенсай (1810–77), Микава Окудоно доменінің Мацудайра Норитомо есімді кіші даймиосының бесінші ұлы болып туған, Урасенке отбасына үйленген, сонымен бірге Токугава отбасының Овари тармағына қызмет еткен. Алайда, 1868 жылы Токугава сёгунатының құлдырауынан кейін, даймио өздерінің лауазымдарын жоғалтты, ал үш Сен отбасылары алатын тұқым қуалайтын стипендиялар тоқтатылды. Осыдан кейін және даймиоға қызмет ететін лауазымдарын жоғалтқаннан кейін, сен отбасылары өздерінің iemoto жүйесін құрды. Киотоның Камигё-ку ауданында орналасқан бүкіл тарихи Урасенке иелігін оның өкілдік ететін шай бөлмесінің атымен аталады.

Директорлар ()

Жапондық шай рәсімінің үш негізгі мектебі де бірінші үш буынның басшыларын бөліседі, олар иемото деп аталады. Сен но Рикю – олардың ортақ бірінші буыны және отбасының негізін қалаушысы (祖), ал оның асырап алған күйеу баласы Сен Шоан – олардың ортақ екінші буын иемотосы, ал Сен Шоанның ұлы Сен Сотан – олардың ортақ үшінші буын иемотосы. Төртінші буыннан бастап үш отбасылық тамыр жеке-жеке бөлінеді, сонда әр отбасының басшысы өз отбасының кезекті басшылары қолданатын кәсіби, мұрагерлік есімді алады. Урасенке отбасының және оның чадо мектебінің иемотосы лауазымына ие болған жаңа иемото Сосицу деген кәсіби есімді қабылдайды және ресми түрде Сен Сосицу деп аталады. Урасенке шай мектебінің қазіргі басшысы – Забосай Генмоку Сосицу, отбасының 16-шы буыны, оны Сен Сосицу XVI деп атайды.

Буын аты діни псевдоним 1-ші [[Сен но Рикю (1522–91) 利休 宗易 Хосэнсай 抛筌斎 2-ші Шоан Содзюн (1546–1614) 少庵 宗淳 3-ші Генпаку Сотан (1578–1658) 元伯 宗旦 Тоцутоцусай 咄々斎 4-ші Сенсо Сосицу (1622–97) 仙叟 宗室 Рогэцуан 臘月庵 5-ші Дзёсо Сосицу (1673–1704) 常叟 宗室 Фукюсай 不休斎 6-шы Таисо Сосицу (1694–1726) 泰叟 宗室 Риккансай 六閑斎 7-ші Чикусо Сосицу (1709–33) 竺叟 宗室 Саисайсай 最々斎 8-ші Итто Сосицу (1719–71) 一燈 宗室 Югенсай 又玄斎 9-шы Секио Сосицу (1746–1801) 石翁 宗室 Фукенсай 不見斎 10-шы Хакусо Сосицу (1770–1826) 柏叟 宗室 Нинтокусай 認得斎 11-ші Сейчу Сосицу (1810–77) 精中 宗室 Генгенсай 玄々斎 12-ші Дзикисё Сосицу (1852–1917) 直叟 宗室 Юмёсай 又玅斎 13-ші Тетчу Сосицу (1872–1924) 鉄中 宗室 Энносай 圓能斎 14-ші Секисо Сосицу (1893–1964) 碩叟 宗室 Мугенсай 無限斎 15-ші Хансо Сосицу (Сен Генсицу) (19 сәуірде 1923 ж. т.) 汎叟 宗室 Хоунсай 鵬雲斎 16-шы (қазіргі иемото) Генмоку Сосицу (7 маусымда 1956 ж. т.) 玄黙 宗室 Забосай 坐忘斎

Урасенке қоры

Урасенке қоры (Ippan Zaidan Hōjin Konnichian (一般財団法人今日庵)) – 1949 жылы Жапония үкіметімен тіркелген, Урасенке шежіресінің 14-ші буын ұлы шебері Тантансай заманында құрылған корпоративтік қоры. Оның негізгі мақсаты – Урасенке мәдени мұрасын сақтау және дамыту. Осы мақсатта қоры Урасенке иелігі мен мәдени құндылықтарын күтіп ұстауды және басқаруды, сондай-ақ шай ішу рәсімін зерттеуге қатысты ғылыми зерттеулерді және халыққа білім таратуды қолдайды. Оның бас кеңсесі, Урасенке Танкокай федерациясы кеңсесімен бірге, тарихи Урасенке кешенінен аз ғана батысқа қарай орналасқан бес қабатты Урасенке орталығы ғимаратында орналасқан.

Филиалдар

Урасенке Токио филиалы (Urasenke Tokyo Dōjō (裏千家東京道場)) 1957 жылы Токионың Чиёда ауданында құрылды. 1995 жылы Токионың Шинжуку ауданындағы Ичигая Кагачо бөлімшесіндегі қазіргі орнына көшірілді. Бұл мекеме Жапония астанасындағы Урасенке бас үйі ұйымдастырған шаралардың орталығы болып табылады. Шығыс Жапонияда тұратын қатысушылардың қолайлылығы үшін Урасенке Конничианда өткізілетін түрлі оқу курстары мен арнайы іс-шаралар да осында ұйымдастырылады. Бас ғимаратта Конничиандағы Тоцутоцусай және Канунтей шайханаларының көшірмелері орналасқан. Урасенке Токио филиалы – Жапониядағы жалғыз Урасенке филиалы. 1960-шы жылдардың ортасынан бастап, Сен Сосицу XV (Хонсай) білікті Урасенке чаною оқытушыларын шетелге жіберіп, Урасенке қорының филиалдары немесе байланыс кеңселерi арқылы жұмыс істеуге бағыт берді, осылайша чадо өнерін үйренгісі келетін адамдардың қатары арта түсті. Мұғалімдер жіберілген күндер мен жерлер, сондай-ақ Урасенке филиалы немесе байланыс кеңсесі құрылған орындар төмендегідей:

1966 жылдың қыркүйегі. Гавай (Хоналулу) және Бостон
1967 жылдың қыркүйегі. Нью-Йорк
1969 жылдың тамызы. Рим, Италия
1972 жылдың маусымы. Мюнхен, Германия, Урасенке «Каншоан» (閑松) деп аталатын шайхананы сыйға тартқан кезде
1973 жылдың ақпаны. Мексика (Мексико қаласы)
1973 жылдың тамызы. Хило, Гавай
1974 жылдың наурызы. Брисбен (байланыс кеңсесі), Австралия
1974 жылдың қарашасы. Перу (Лима)
1976 жылдың сәуірі. Лондон, Англия; Дюссельдорф, Германия; және Париж, Франция
1976 жылдың тамызы. Бразилия (Сан-Паулу)
1980 жылдың желтоқсаны. Сан-Франциско, Калифорния
1981 жылдың ақпаны. Сиэтл, Вашингтон
1986 жылдың мамыры. Шварцвальд (байланыс кеңсесі; 1997 жылдың сәуір айында Фрайбург байланыс кеңсесіне айналды), Германия
1991 жылдың наурызы. Мәскеу (байланыс кеңсесі), Ресей
1991 жылдың мамыры. Бейжің (байланыс кеңсесі; 1993 жылы филиалға айналды), Қытай
1992 жылдың тамызы. Тяньцзинь (байланыс кеңсесі), Қытай
1993 жылдың сәуірі. Ванкувер (байланыс кеңсесі; 1994 жылы филиалға айналды), Канада
1993 жылдың тамызы. Сидней, Австралия
1994 жылдың қыркүйегі. Вашингтон, АҚШ
1997 жылдың сәуірі. Нидерланды (байланыс кеңсесі)

Урасенке Танкокай

Урасенке танкокай (裏千家淡交会) – Урасенке мұғалімдері мен студенттерінің мүшелік ұйымы. Ол 1940 жылы Урасенке шадосының он төртінші буынының басшысы Тантансай (1893-1964) тарапынан Урасенке шадосының жаттығушыларын біріктіру және оларды ынталандыру мақсатымен құрылды. 1953 жылы Білім және мәдениет министрлігі оны коммерциялық емес корпорация (шадан ходжин) ретінде тіркеді. Қазір ол коммерциялық емес жалпы корпоративтік бірлестік (ippan shadan hōjin) ретінде тіркелген. Оның ресми тіркелген атауы – Ippan Shadan Hōjin Chadō Urasenke Tankōkai (一般社団法人茶道裏千家淡交会). Ағылшын тілінде Urasenke Tankōkai Federation деп аталады. Оның негізгі мақсаттары – Урасенке чаною ережелері мен шай дайындау рәсімдерін (тема) стандартизациялау, зерттеулерді қолдау, барлық мүшелер арасындағы ынтымақтастық пен тәжірибе алмасуды ынталандыру, ұлы шебер белгілеген принциптерді насихаттау және бүкіл әлемде чадоны кеңейту. Бұдан өзге, ол Урасенке қорының мақсаттары мен қызметтерін де қолдайды. Жапонияда ұйым он жеті округке бөлінген, олар 165 бөлімшеден (шибу) және 2 кіші бөлімшеден (шишо) тұрады. Әр округте ұйым демешілік атқаратын Gakkō Chadō (Білім беру жүйесіндегі шай оқыту) бағдарламасы үшін байланыс кеңесі бар. Сондай-ақ, ұйымның Сейненбу, яки «Жастар бөліміне» 167 топ қарайды. Осы үш құрылым семинарлар, шай ішу жиындары, конгрестер және тағы да басқа көптеген іс-шараларды ұйымдастырады. Осылардың барлығының бағдарламаларын және қызметтерін үйлестіретін орталық кеңсе Киотодағы Урасенке орталығының ғимаратында орналасқан. Жылдың екі реті, көктем және күз мезгілдерінде, ол бөлім президенттерінің жалпы ұлттық кеңесін шақырып, жалпы саясатты және іс-шараларды анықтайды. 1999 жылы Урасенке қорының Халықаралық бөлімі осы кеңсеге көшіріліп, ұйымның шетелдегі аймақтарға таралуына мүмкіндік берді. Қазіргі таңда Жапониядан тыс 37 елде 92 ресми Chadō Urasenke Tankōkai қауымдастығы жұмыс істейді.

Сейненбу

Урасенке танкокай сейненбу (裏千家淡交会青年部), немесе Урасенке танкокай жастар бөлімі – елу жасқа дейінгі Урасенке чадо әуесқойлары үшін арналған ұйым. Ол 1950 жылы болашақ Урасенке 15-ші буын иемотосы Сен Соко бастамасымен құрылды, мақсаты – соғыстан қираған елді қайта құруға Урасенке жастарының біріккен күшін жұмылдыру еді. Ұйымның негізгі қағидасы: "Өзін жетілдіру үшін жаттығу (修練); Қоғамға қызмет ету (奉仕); Әлемге және ұйым мүшелеріне достық (友情)". Бастапқыда ұйым Сейненкай деп аталды. 1963 жылы бұл атау Сейненбу болып өзгертілді. Ұйымның алғашқы бөлімшелері 1950 жылдың мамыр айында Куре және Хиросима қалаларында құрылды. 1966 жылы ұйым Киото халықаралық конференц-залында өзінің бірінші ұлттық құрылтайын өткізді, оған 2200-ден астам адам қатысты. 1974 жылы ұйымның алғашқы ресми "Урасенке" жастар кемесі (裏千家青年の船) достық миссиясы 418 қатысушымен Окинава және Гонконгқа бағытталды.

Урасенке Гакуен

Урасенке Гакуен Чадё Сенмон Гакко (裏千家学園茶道専門学校), немесе "Чадё Урасенке Гакуен Кәсіптік колледжі", көбінесе Урасенке Гакуен деп аталады. Ол Киотодағы Урасенке үйімен бір-біріне жақын орналасқан және Жапониядағы чадо біліміне маманданған, аккредиттелген жалғыз мектеп. Оның тарихы 1962 жылы Урасенке Чадё Кеншудзё (裏千家茶道研修所), яғни "Урасенке Чадё оқу институты" ретінде басталды, ол Урасенке қорының – Зайдан Ходзин Конничиан (ағылшын тілінде Урасенке қоры ретінде белгілі) басқаруында болды. 1971 жылы оның атауы "Урасенке Гакуен" деп, ал 1976 жылы тағы да "Урасенке Гакуен Чадё Сенмон Гакко" деп өзгертілді. 1983 жылы ол тіркелген білім беру мекемесі (学校法人) ретінде қайта құрылды және Білім министрлігі оны кәсіптік колледж ретінде ресми аккредиттеді. Бұл кәсіптік колледждің ерекшелігі – ол тікелей Урасенке Иэмотомен байланысты чадо оқу орталығы. Урасенке Гакуен білім беру қорының қазіргі төрағасы және Урасенке Гакуен Кәсіптік колледжінің директоры – Масако Сен, ол Урасенке Иэмото Сосицу Сен XVI-ның әйелі. Үш жылдық негізгі курспен қатар, ол чадо ка (茶道科) деп аталады және чадо бойынша толыққанды білім береді. Сонымен қатар, бір жылдық жеке курс және кенкюка (研究科, "зерттеу курсы") деп аталатын аспирантура курсы да бар. Бұған қоса, Урасенке Гакуенде "Мидорикай" (сөзбе-сөз "жасыл топ") деп аталатын жапондық емес студенттер бөлімі жұмыс істейді. Мидорикай оқу бағдарламасы – студенттерге ағылшын тілінде дәрістер оқылатын және басқа да оқу материалдары ұсынылатын бір жылдық қарқынды бағдарлама.

Урасенке халық мәдениетінде

Шэннон Гиллиганның "Өз қалауыңды таңда: Ура Сенке құпиясы" (№44) кітабы Ура Сенке мектебінің ең танымал шай ішу ыдысының қара нарықта миллиондаған иенге бағаланатын ұрлану оқиғасын қамтиды. Басты кейіпкер және олардың досы Кеничи Дой, оның үлкен ағасы Такаши Ура Сенке мектебінің шәкірті, осы істі тергей бастайды.