Кіріспе

Жойылып кеткен балықтың кіші түрі

Көк қабыршақ (Sander vitreus var. glaucus), сондай-ақ көк шоқыр деп те аталады, Солтүстік Американың Ұлы көлдеріне ендемик болған қабыршақтың ерекше түс морфы (бұрын кіші түр деп есептелген). Морфометриялық зерттеулер 1926 жылы биологтарды көк қабыршақты жеке түр ретінде жіктеуге алып келді, бірақ кейіннен оның статусы кіші түрге төмендетілді. 1967 жылы АҚШ-та қорғауға алынған түрлер тізіміне енгізілген, ал 1983 жылы жойылып кеткен деп жарияланды. 21-ші ғасырда жүргізілген генетикалық талдаулар көк қабыршақтың сары қабыршақтан (Sander vitreus) генетикалық тұрғыдан ешқандай айырмашылығы жоқ екенін көрсетті, бұл таксонды жарамсыз етеді.

Түрлер туралы пікірталас

Көп уақыт бойы көк қайың сары қайыңнан өзгеше саналды. Морфологиялық зерттеулерге сүйене отырып, Карл Ливитт Хаббс 1926 жылы көк қайыңды жеке түр деп жариялады. Кейіннен бұл түрдің статусы төмендетілді, яғни қосалқы түр ретінде қарастырылды. Көк қайың Ұлы көлдерде коммерциялық құндылығы бар балық болды. 1950 жылдары оның популяциясы тез төмендеді. 1950 мен 1957 жылдар аралығында АҚШ және Канададағы аулау көлемі жылына аралығында құбылып тұрды. Бірақ 1959 жылы бар болғаны ұсталды, ал 1964 жылы тек қана. АҚШ 1967 жылы көк қайыңды жойылуға жақын түр деп жариялады, ал 1983 жылы жойылды деп мәлімдеді. 2014 жылы жүргізілген генетикалық зерттеуде 1181 сақталған "тарихи" қайың (70-90 жылдық), көк қайың/көк шоқыр және қазіргі заманғы қайыңдар зерттелді. Зерттеу нәтижесінде көк қайың/көк шоқырдың басқа қайыңдардан генетикалық тұрғыдан ерекше екенін көрсететін ешқандай дәлел табылмады. Бұл таксонды жарамсыз деп тануға әкелді. Кейде Эри көлі, Онтарио көлі және Огайо өзенінің су алабында сұр көк немесе темір көк қайыңдар ұсталады. Сонымен қатар, сол аймақтарда көк сары балық та ұсталады. Канада қалқанының кейбір суларында түркіз түсті қайың кездеседі. Түстің себебі ретінде "сандерцианин" деп аталатын шырышты қабықша пигменті болғаны болжанған, бірақ бұл әлі расталмады. Бұл балық та қайыңның жеке қосалқы түрі деп есептелген, бірақ генетикалық тесттер түркіз қайың мен сары қайың арасында ешқандай айырмашылық жоқ екенін көрсетті.