Кіріспе
Римдік генерал және саясаткер, 82 жылға консул болған Гай Мариус. Гай Мариус "Кіші" (шамамен б.з.д. 110 – 82 ж.ж.) – Рим республикасының генералы және саясаткері, 82 жылы Гней Папирий Карбомен бірге консул болды. Ол Югурт және Кимбр соғыстарының жеңімпазы Гай Маридің ұлы. Ол Сулланың азамат соғысында күресті. Сол жылы Праенестеде Сулладан жеңілгеннен кейін және қала Квинт Лукреций Афелла тарапынан басып алынған кезде өзін-өзі өлтірді.
the Gaius Marius who was consul in 82 BC
Gaius Marius "the Younger" (c. 110 BC – 82 BC) was a Roman republican general and politician who became consul in 82 BC with Gnaeus Papirius Carbo. He was the son of the Gaius Marius who was the victor of the Jugurthine and Cimbric wars. He fought in Sulla's civil war. He committed suicide that same year at Praeneste, after his defeat by Sulla and during the city's capture by Quintus Lucretius Afella.
Өмірбаян
Марий Кіші – жеті рет консул болған және атақты әскери қолбасшы Гай Марийдің ұлы. Оның анасы Юлия, Юлий Цезардың әпкесі болған. Жастық шағында Мариус грек ұстаздары Титус Помпоний Аттик пен Марк Туллий Цицероннан білім алған. Әлеуметтік соғыс кезінде ол Луций Порций Катонның қол астында қызмет етті. Бір дереккөзге сәйкес, Фуцин көліндегі шайқаста Катонның үлкен Мариусқа қарсы жеңісімен тең екенін мәлімдегендігі үшін Катонды өлтірген. Саяси одақтастарын нығайту үшін үлкен Мариус ұлын Луций Лициний Красстың қызы Лицинияға үйлендірді. 88 жылы әкесінің Рим әскеріне басшылық ету құқығын қарсыласы Луций Корнелий Сулладан тартып алу үшін бастаған саяси қырқыстардың салдарынан, кіші Мариус әкесімен бірге Римнен қашып кетті, өйткені Сулла күтпеген жерден Римге шабуыл жасады. Остияда кіші Мариус әкесінен бұрын Африкаға жүзіп кетті. Онде ол Суллаға қарсы көмек сұрау үшін Нумидияның Хиемпсал II сарайына барды, бірақ патша оны тұтқынға алуға шешім қабылдады. Кіші Мариус Хиемпсалдың бір кәнізінің көмегімен қашып құтылуға тырысты, оны ол азғырған еді. Содан кейін ол Африкаға келген әкесіне қосылып, Керкенна аралдарына қашып кетті. 87 жылы Цинна консулдығын сақтап қалу үшін күресіп жатқанын білген әке мен ұл Римге оралды. Үлкен Мариус жағдайды өз бақылауына алып, құлдар мен гладиаторлардан әскер жинап, жауларын, нақтыларын да, ойдан шығарылғандарын да өлтірді. Кассий Дионың айтуынша, кіші Мариус әкесінің жетінші консулдығын бастау үшін бір плебей трибунын өлтіріп, оның басын жаңадан тағайындалған консулдарға жіберді, ал тағы бір трибунды Капитолий төбесінен лақтырып жіберді. Ол сондай-ақ екі преторды елден қуды, ешбір римдік азамат оларға от немесе су бермеуге бұйырды. Әкесі билікке келгеннен кейін көп ұзамай табиғи себептерден қайтыс болған соң, кіші Мариус әкесінің жақтастары мен клиенттерінің басшылығын өз мойнына алды, бірақ Мариандық фракцияның бақылауын 84 жылы қайтыс болғанға дейін бірнеше жыл қатарынан консул болып сайланған Цинна ұстады. Кіші Мариус 82 жылы консул болып сайланды және Лациум шекарасына, өткен жылы Брундизийге қонған Суллаға қарсы тұру үшін жіберілді. Бұл Цинна қайтыс болғаннан кейін Мариандардың жаңа басшысы болған Гней Папирий Карбоның саяси әрекеті болды, Суллаға қарсы соғысқа халықтың қолдауын және ынтасын арттыруға тырысты. Мариус тым жас болды және заңды түрде сайланған консул болу үшін қажетті магистратураларды иеленбеді. Мариандық фракциядағы екі талантты және білікті адам, оның туысы Мариус Гратидиан мен Квинт Серторий, «бірлік үшін» кіші Мариусқа басымдық берді. Үлкен Мариус әскерінің көптеген ескі жауынгерлері зейнетке шығып, кіші Мариусқа жиналды. Сакрипорт шайқасына дейін оның әскері сексен бес когортадан тұрды. 82 жылы Сакрипорт шайқасында Сулла және оның әскері Мариус әскерін жеңді. Жеңілгеннен кейін Мариус Римдегі одақтастарына Римді Сулла басып алғанға дейін көптеген Сулла жақтастарын өлтіруді бұйырды, олардың ішінде оның қайын атасы Квинт Муций Скевола понтификс, экс-консул Луций Домиций, Публий Антистий және Гай Карбо болды. Гней Папирий Карбо мен Луций Юний Брут Дамасип қоршауды бұзуға тырысқанмен, сәтті болмады, көмек күштері жол бойы ұсталып, жойылды. Сулла Коллин қақпасындағы шайқаста жеңіске жеткені туралы хабар алғаннан кейін Мариус қашып құтылуға соңғы рет тырысты, қабырғалардың астынан туннель қазып, бірақ бұл әрекеті ашыққа шықты. Мариус жаудың қолына түспеу үшін өзін-өзі өлтірді. 45 жылы Римде кіші Мариус ұлымын сезіндіретін Псевдо Мариус пайда болды.