Кіріспе
Сиберджая (кибер және Путраджая сөздерінің қосылуынан жасалған) – ядросы ғылыми саябақ болып табылатын және Малайзияның мультимедиялық супер дәлізінің маңызды бөлігін құрайтын қала. Ол Селангор штатының Сепанг ауданында орналасқан. Сиберджая Малайзияның үкіметтік орталығы Путраджаямен іргелес және оның құрылысымен бірге жүргізілді. Бұл қала Малайзияның Кремний алқабы ретінде танылуды көздейді. Сиберджаяның ресми ашылуы 1997 жылдың 17 мамырында Премьер-министр Махатхир бин Мохамедтің қатысуымен болды. Қалада көптеген халықаралық компаниялар мен деректер орталықтары орналасқан.
Cyberjaya (a portmanteau of cyber and Putrajaya) is a city with a science park as its core that forms a key part of the Multimedia Super Corridor in Malaysia. It is located in Sepang District, Selangor. Cyberjaya is adjacent to and developed along with Putrajaya, Malaysia's government seat. This city aspires to be known as the Silicon Valley of Malaysia. The official opening ceremony for Cyberjaya was held on 17 May 1997 by the Prime Minister, Mahathir bin Mohamad. Many multinational companies and data centres are located in the city.
Тарих
1975 жылға дейін қазіргі Сайберджая, Путраджая және Денгкил Хүлү Лангат (Кажанг) ауданының басқаруында болды. Бүгінгі Сайберджая орнында бұрын Пранг-Бесар (Ұлы соғыс) деген есімді иелік болған. Cyberjaya қаласын IT бағытында дамыту идеясы 1995 жылы Малайзия Федералды Үкіметі тапсырыс берген Мультимедиялық супер дәлізді зерттеу үшін McKinsey басқару кеңесшісінің сараптамасынан туындады. Іске асырушы агенттік – Тұрғын үй және жергілікті басқару министрлігінің қала және ауылдық жоспарлау департаменті болды. 1996 жылы NTT компаниясы Малайзияның жаңа әкімшілік орталығы Путраджаядан батысқа қарай ҒЗЖ орталығын салуға келісімін бергені осы жобаның бастамасы болды. МКК-ны іске асыруды қадағалайтын агенттік – МКК (бұрын МДК деп аталған) құрылысын қадағалау үшін Сайберджаяда орналасқан. Жылжымайтын мүлікті іске асыру 1997 жылдың басында Cyberview Sdn Bhd (Cyberview) компаниясына жекешелендірілді. Ол кезде Cyberview компаниясы Setia Haruman Sdn Bhd (SHSB), Nippon Telephone and Telegraph (NTT), Golden Hope, MDeC, Permodalan Nasional Berhad (PNB) және Селангор Үкіметінің өкілі Kumpulan Darul Ehsan Berhad (KDEB) сияқты ұйымдардан құралған бірлескен кәсіпорын болып құрылды. Дамуды жүзеге асыру үшін Renong, Landmarks, MKLand және Country Heights консорциумынан құралған SHSB компаниясына тапсырма берілді. Telekom Malaysia және Tenaga Nasional компаниялары телекоммуникация және электрмен жабдықтау инфрақұрылымын қамтамасыз етуге шақырылды. Амбициялы жоспар бойынша, 2006 жылға дейін 1430 гектарды, ал қалған 1460 гектарды 2011 жылдан кейін дамыту жоспарланған. Инженерлік басқару жөніндегі кеңесші Pengurusan Lebuhraya Bhd (қазір Opus International Malaysia сатып алған) коммуналдық қызметтер мен инфрақұрылым құрылысын басқаруға тағайындалды, ол Peremba және United Engineers Malaysia (UEM) ірі құрылыс компанияларын бақылады. Алайда, 1997 жылдың соңындағы Азия қаржы дағдарысының салдарынан жоба өміршеңдігін жоғалтты және Үкіметтің Қаржы министрлігі арқылы Cyberview акцияларының 55% және 15% үлесін SHSB және NTT компанияларынан сатып алу қажеттігі туды. Бұл мәміле MOF Inc компаниясына 70% үлесті берді, ал Cyberview содан бері мемлекеттік компания болып қалып келді. Содан кейін Cyberview компаниясы SHSB компаниясымен келісімге келді, онда Country Heights Holdings Berhad (CHHB), Landmarks, Menara Embun (MKLand бақылауындағы компания) және Renong (қазір UEM World) акционерлері 25% тең үлеске ие болды. SHSB компаниясына Cyberjaya-ны бас жоспарлаушы ретінде дамыту құқығы берілді, ал Cyberview жер иесі болды. 2004 жылы CHHB және Landmarks компаниялары SHSB-дегі үлестерін MKLand бақылауындағы компанияларға, атап айтқанда Modern Eden (12,5%), Impressive Circuits (12,5%) және Virtual Path (25%) сатты, нәтижесінде MKLand бақылауындағы компаниялар SHSB-дің көпшілік акционеріне айналды. Cyberview рөлі әртүрлі даму және үкіметтік бастамаларды іске асыруға дейін кеңейді, ал SHSB бас жоспарлаушы рөлін жалғастырды. Бұған қоса, Cyberview компаниясына қала бойынша техникалық қызмет көрсетуді жүргізу және Cyberjaya-да инвесторлармен және қоғаммен байланыс бағдарламаларын жүргізу міндеті жүктелді. 2014 жылы Cyberjaya-ны Малайзияның алғашқы киберқаласынан әлемдік технологиялық орталыққа қайта позициялау жөніндегі жұмыстар басталды.
Дене дамуы
Шамамен 28,94 шаршы шақырым (7,000 акр) аумақты қамтитын қала қазір MSC Малайзия деп аталатын Мультимедиялық супер дәлізінің (MSC) ядросы болып табылады. Сайберджая орналасқан жер негізінен мұнай пальмасы плантацияларынан тұратын дамылмаған жер болды. Одан бері қала аумағында кең көлемде құрылыс жұмыстары жүргізілді, оның ішінде бутик-қонақ үй, көптеген коммерциялық ғимараттар, MSC Status компанияларының кеңселерi, университеттер, қоғамдық клуб және жергілікті кеңестің бас кеңсесі салынды. Бұл қала болашақтың қаласы ретінде салынған, бірақ осы мақсатқа жетуге бағытталған ешқандай нақты мақсат жарияланбады. МКК-ның (бұрынғы МКК) дамуына жетекшілік ететін Мультимедиялық даму корпорациясының (ММК) бас кеңсесі Сайберджаяның орталық бөлігінде орналасқан. Setia Haruman кеңсе ғимараттары, сауда алаңдары және пәтерлер сияқты жылжымайтын мүлікті орнатуға да міндеттенді. Setia Haruman Сайберджаяның бас құрылысшысы ғана емес, сонымен қатар жылжымайтын мүліктерді салушы ретінде де танымал және қаланың өркендеп дамыған қауымдастығының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін коммерциялық, тұрғын үйлер мен кәсіпорын ғимараттарын салған.
Қоғамдық нысандар
Киберджая дамып келе жатқан қалашық ретінде полиция бөлімі, өрт сөндіру станциясы (Bomba) және ауруханаға (Hospital Cyberjaya) ие. Бұдан басқа, аяқталған басқа да қоғамдық нысандардың ішінде – Мүлтмедиа университетінің жанындағы шағын демалыс паркі, Cyberjaya Community Club, Спорт аренасы (ашық спорттық жабдықтармен), автобус аялдамалары, жаяу жүргіншілерге арналған тротуарлар және жол тораптарында сигналды жаяу өткелдері, сондай-ақ 700-ден астам тұрақ орындары бар. Раджа Хажи Фисабилла мешіті – Киберджаядағы басты мешіт, ал Masreca19 аймағында салынып біткен Cyber10 мешіті орналасқан.
Саябақтар
Сайберджая көлдерінің бақтары – Сайберджаяның «жасыл өкпесі». Қазіргі уақытта жердің шамамен жартысы келушілер ақпараттық орталығы, айналма жол, қарау мұнарасы, балалар ойын алаңы, негізгі көл және табиғи және батпақты жерлер сияқты жабдықтармен дамытылған. Бұл бақтар қазір жергілікті тұрғындар арасында танымал болып келеді. Балық аулау жарыстары сияқты көптеген қоғамдық шаралар осы көлге мыңдаған адамды тартып отыр. 2007 жылдың қыркүйегінде өткен Cyberjaya 50-ші Merdeka мерекелік шарасы 4000-нан астам балықшыны қамтыды және Малайзия рекордтар кітабында ең ірі балық аулау жарысы ретінде тіркелді. Ашық ауада демалуға арналған басқа да нысандарға Мультимедиялық университетіне жақын шағын парк, Путраджая көлінің жанындағы 3,5 км-лік серуендеу аймағы және 360-тан астам тегін тұрақ орыны, 1 баскетбол алаңы, 1 теннис алаңы, 2 футзал алаңы, футбол алаңы және шағын дәмханасы бар Спорт аренасы кіреді. Cyberview әзірлеген Сайберджая қоғамдық клубында 2 футзал алаңы, 2 бадминтон алаңы, спортзал және 2 сквош алаңы бар; баскетбол алаңы, 2 теннис алаңы, бассейн, го-карт трассасы және гольф алаңы сияқты барлық ішкі және сыртқы демалыс орындары да қолжетімді.
Түнгі өмір
Қалада бірнеше бар мен мейрамхана бар, олардың ішінде жапон тағамдарын ұсынатындар да бар. Жақында ашылған жаңа орын – Live Style Mall, Tamarind Square.
Жолдар мен автомобиль жолдары
2007 жылдың желтоқсанында KL–Путражая тас жолының (MEX тас жолы) құрылысы аяқталғаннан кейін Куала-Лумпурдан Киберджаяға дейінгі сапар уақыты көлікпен 20 минутқа дейін қысқарды. KL–Путражая тас жолы Куала-Лумпур орталығынан және оның бойындағы басқа да елді мекендерден Куала-Лумпур халықаралық әуежайына 30 минут ішінде жетуге мүмкіндік беретін қысқа жол ретінде жоспарланған еді. Путражая Утама төлем қабылдау пунктінен басталатын бұл тас жол Элит тас жолымен жалғасады, содан кейін жүргізушілер әуежайға тағы 10 минутта жете алады. Жүргізушілер Денгкиль және Бандар-Бару-Салак-Тинги қалаларынан өтетін Селангор штатының B15 тас жолының ұзартылған бөлігі арқылы тегін балама жолмен де саяхаттауға мүмкіндік алады. SKVE Порт Клангқа дейін қысқа жол қызметін атқарады.
Велосипедтер мен мопедтер
Велосипедтер мен скутерлерді ортақ пайдалану қызметін Tryke компаниясы қала ішіндегі соңғы аралыққа дейінгі қарым-қатынастың мәселесін шешу үшін ұсынады. Гибридтік велосипедтер мен электр скутерлерді қаланың әртүрлі жерлерінен смартфон қосымшасы арқылы жалға алуға болады, бұл тұрғын үйлерден кеңселерге, сауда орталықтарына және саябақтарға қосылуға мүмкіндік береді.
Халық саны
Сайберджаяның күндізгі уақыттағы халқы шамамен 140 мың адамды құрайды және 2039 жылға қарай 350 мыңға жетеді деп болжануда.
Тұрғын үй аумақтары
Биік тұрғын үйлер мен интеграцияланған жобаларға Cristal Serin Residence, Lakefront Residence, Shaftsbury Square, D'Pulze, Serin Residency, Cybersquare, Crystal, The Place, Pangea, Arc, D'Melor, Domain, Cyberia ақылды үйлері, Masreca19 сияқтылар кіреді. Жерге орналасқан тұрғын үйлерге Sejati Residences, Symphony Hills, Garden Residence, Summer Glades, Mirage by the Lake, Taman Pinggiran Cyber және Setia Eco Glades жатады. Көптеген жобалар жоспарланғандықтан, келесі екі жылда кемінде 10 000 қосымша тұрғын бірлігі салынуы күтілуде. Garden Residence, Cyberjaya, SkyPark, IOI Resort City Mall және жақын жердегі екі MRT 2 станциясына жақындығының арқасында Cyberjaya-дағы ең стратегиялық жерлердің бірі болып есептеледі. Бұған қоса, Garden Residence, Cyberjaya маңындағы болашақ даму – Cyberjaya City Centre құрылысы, ол алдағы бес жылда Garden Residence-тен жақын жерде орналасып, жалпы құны 15 миллиард болатын жобаға айналады.
Байланыс
Мултимедиялық индустрияны қолдау мақсатында Cyberjaya кең ауқымды және қарқынды оптикалық талшықты кабельдермен жабдықталды. Малайзияның жетекші IT орталығы ретінде Cyberjaya негізінен оптикалық талшық арқылы жұмыс істейтін телекоммуникациялық тірек жүйесіне ие, ол Cyberjaya Metro Fibre Network (CMFN) деп аталады. Оны Allo Technology Sdn Bhd (бұрын Setia Haruman Technology Sdn Bhd деп аталған) компаниясы басқарады. CMFN – операторлық бейтарап және ашық қолжетімділік инфрақұрылымы болып табылады, онда көптеген жетекші телекоммуникациялық компаниялар/операторлар/ISP-лер өз қызметтерін Cyberjaya тұтынушыларына жеткізу үшін CMFN-нің оптикалық талшықты желісін пайдаланады. CMFN "Ғимаратқа дейін талшық (FTTB)" және "Үйге дейін талшық (FTTH)" концепциялары бойынша ғимаратқа тікелей талшықты қосылымды ұсынады. Сондықтан, көптеген коммерциялық ғимараттар мен кеңселер CMFN желісіне қосылған. Сақина тәрізді топологиясының арқасында CMFN желіде толық резервтілікке кепілдік береді – жоғары сыйымдылығымен және сенімділігімен көптеген деректер орталықтары осы жерде орналасқан және CMFN-ге қосылған. Дегенмен, кейбір ескі коммерциялық және тұрғын үйлер әлі де клиенттерге "соңғы километр" қолжетімділігін қамтамасыз ету үшін мыс сымдарды пайдаланады. Сымсыз және стационарлық желілерді қамтитын кеңжолақты қолжетімділік кеңінен қолжетімді. Кеңжолақты қолжетімділікті негізінен Cyberjaya Broadband (City Broadband), Time, TMnet, NTT MSC қызметкерлері қамтамасыз етеді.
Электрмен жабдықтаудың резервтік жүйесі
Cyberjaya жобалау ережелері екі бөлек подстанциядан екі электрқосылымды міндетті түрде талап етті. Дизельдік генераторлар толық жүктемеге дейін (ауа баптау жүктемесінен басқа) барлық коммерциялық ғимараттарға орнатылуы тиіс болды. Электр желісіне қосылу да "электрлік арал" режимін қамтамасыз ету үшін ұйымдастырылды және Сердаң электр станциясымен қолдауға алынды. Электр энергиясын қызмет көрсету стандарты кеңселер мен коммерциялық аудандар үшін 99,99% қолжетімділікпен, максимум 10 секундтық үзіліспен, ал тұрғын үй аудандары үшін максимум 15 минуттық үзіліспен белгіленді. Бұл шаралар Cyberjaya-ға басқа мультимедиялық дәліздерге қарағанда салыстырмалы артықшылық беру мақсатымен қабылданды. Алайда, Tenaga Nasional компаниясы осы стандартты Малайзиядағы Ұлттық желіге қосылған барлық қалалық аймақтарға да таратып берді.
Аудақтық салқындату
Орталық ауданда ауаны кондициялау үшін орталық стансадан суытылған су жеткізілетін аудандық салқындату жүйесі кеңінен енгізілді. Бұл жүйе түндегі төмен сұраныс кезеңіндегі арзан электр энергиясын пайдаланып суды салқындатуға және күндіз кондиционерлерде қолдануға мүмкіндік береді. Cyberview компаниясының еншілес кәсіпорны Pendinginan Megajana Sdn Bhd осы қызметті ұсынады.
Деректер орталықтары
Киберджаяда бірнеше деректер орталығы жұмыс істейді. Олардың ішінде T Systems компаниясына тиесілі Shell, NTT MSC, BMW және DHL деректер орталықтары ерекше аталады. Шағын және орта бизнес (ШОБ) үшін арналған кішкентай деректер орталығы City Command Center Cyberjaya (CCC) деректер орталығында орналасқан, ол Rack Location Unit (RLU) кеңістігін жалға беру және серверлерді орналастыру қызметтерін ұсынады. Киберджаяда CX1, CX2 және CX5 сияқты операторлық бейтарап, мақсатты түрде салынған жоғары деңгейлі деректер орталықтары да бар, оларды CSF Advisers (CSF тобының мүшесі) plc CSF Group), Basis Bay және MyTelehaus басқарады. Сонымен қатар, Киберджаяда Орталық банк (Bank Negara Malaysia) және Көлік департаменті сияқты бірнеше мемлекеттік мекемелерге тиесілі, мақсатты түрде салынған деректер орталықтары бар. Малайзияның жетекші телекоммуникациялық операторы Telekom Malaysia (TM) да Киберджаяда өз мақсатты деректер орталықтарына ие.
Шақыру орталықтары
Сайберджаяда бірнеше колл-орталықтар мен сервистік бюролар жұмыс істейді. HP, IBM және HSBC компанияларының колл-орталықтары ерекше аталады.
Кеңселік орын
Бастапқыда әзірлеуші 8 кеңсе ғимаратын салды. Бұл ғимараттар мультимедиа компаниялары үшін арнайы салынған, оларға жоғарырақ төбелер және еден асты коммуникациялар (кейбіреулері көтерілген еденмен), оптикалық талшықты желілер, екі еселенген қуат көзі, үзіліссіз қуат көзі және толық электр жүктемесіне арналған резервтік генераторлар қарастырылған. Малайзиядағы қалыпты жағдай бойынша мұндай қуат көзі жүктеменің 30% ғана қамтиды. Қазіргі уақытта Cyberjaya-да көптеген және жеке тұрғынға арналған 30-дан астам аяқталған кеңсе ғимараттары бар. Bank Negara дерек орталығы мен Жол және көлік департаментінің АТ орталығы салынысымен мемлекеттік органдардың қатысуы да артады. Сонымен қатар, қала 2009 жылы аяқталуы жоспарланған Cyberview компаниясының "Білімді жұмысшыларды дамыту институтын" (KWDI) және "Шығармашылық мультимедиа кластерін" дамытуға көз тіккен. MKN Embassy Techzone – бұл көпұлтты компанияларға жалға берілетін флагмандық аймақтағы Cyberjaya жерінің шамамен бір бөлігінде орналасқан, еркін меншік АКТ бизнес-паркі жобасы. Жобаны MKN Embassy Development Sdn. Bhd. әзірлейді, ол Малайзияның EMKAY Group және Үндістанның Embassy Group компанияларының бірлескен кәсіпорны болып табылады және EMKAY тобының осы мамандандырылған АКТ ғимаратын дамытудағы стратегиялық серіктесі.
Cyberjaya-TV телеарнасы
Cyberjaya TV 2009 жылдың соңында Cyberjaya-ның "Тіршілік, оқу, жұмыс және демалыс" мүмкіндіктерін көрсету мақсатымен құрылды. Дамытылған мазмұн негізінен Cyberjaya-ға қатысты, бұл әлемнің түкпір-түкпіріндегі адамдарға Cyberjaya қауымдастығының өміршең бөлігін сезінуге мүмкіндік берді. Cyberjaya TV енді жұмыс істемейді.
Танымал мәдениетте
Cyberaya – Малайзияның «Эджен Али» анимациялық сериалындағы ойдан туған қала. Ол Киберджая қаласынан шабыттандырылып, нақты Киберджаяның жобаланған болашағы сияқты, технологиялық жағынан дамыған қала ретінде бейнеленген. «Эджен Али» сериалын жасаған WAU Animation компаниясы да Киберджаяда орналасқан.