Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1899 жылғы жалған газет хабары
1899 faked newspaper story
Қытайдың Ұлы Қабырғасының жалғандығы – 1899 жылдың 25 маусымында Колорадо штатының Денвер қаласындағы төрт репортер жасаған, Қытайдың Ұлы Қабырғасын бұзып, оның орнына жол салу жөніндегі келісімшартқа американдық компаниялардың ұсыныстары туралы ойдан шығарылған газет хабары. Бұл хабар бірнеше газетте жарияланды. 1939 жылы Денвер әншісі Гарри Ли Уилбер журналдағы мақаласында 1899 жылғы жалғандықтың 1900 жылғы Боксерлер көтерілісін қозғағанын мәлімдегеннен кейін қалалық аңыз пайда болды. Радио комментаторлары Пол Харви мен Дуайт Сэндс осы аңызды таратуға көмектесті. Әртүрлі нұсқалары "тілдің күші" туралы уағыздарға енгізілді, дін қызметкерлері жалғанның салдарына назар аудару үшін моральдық оқулар ретінде пайдаланды. Бірақ, шындығында, мұндай байланыс болған емес. Боксерлер қозғалысы 1899 жылдың наурыз айында Шандоңға жасалған неміс басқыншылығына жауап ретінде күшейді – жалған хабар ойлап табылмас бұрын. Қытай тарихында бұл жалғандықты Боксерлер көтерілісімен байланыстыратын ешқандай дерек жоқ. Мәдениет тарихшысы Карлос Рохас атап көрсеткендей, бастапқы жалғандықтың екінші жалғандықпен жалғасуы, яғни "метажалғандық", Ұлы Қабырғаның "әр түрлі контексттерде түбірінен бөлек мағыналарға ие екенін" көрсетеді.
The Great Wall of China hoax was a faked newspaper story concocted on June 25, 1899 by four reporters in Denver, Colorado about bids by American businesses on a contract to demolish the Great Wall of China and construct a road in its place. The story was reprinted by a number of newspapers. In 1939, an urban legend began when Denver songwriter Harry Lee Wilber claimed in a magazine article that the 1899 hoax had ignited the Boxer Rebellion of 1900. The radio commentators Paul Harvey and Dwight Sands perpetuated the legend. Variations have been incorporated into sermons about "the power of the tongue," a morality tale used by preachers to highlight the consequences of lying. In fact, however, there was never any such connection, and Boxer activity intensified in response to the German invasion in Shandong during March 1899—before the hoax was invented. No Chinese history reference relates the hoax to the Boxer Rebellion. The cultural historian Carlos Rojas comments that the original hoax being perpetuated by a second hoax, a "metahoax," illustrates the ability of the Great Wall to "mean radically different things in different contexts."
Өмірбаян
Бұл жалған аңыз империализмнің өрбу кезеңінде, 19 ғасырдың соңында жасалды. 1898 жылы Ұлыбритания Жаңа аумақтарды 99 жылға жалға алып, 1841 жылы берілген Гонконг колониясын кеңейтті. Ұлыбритания Бохай теңізіне әскери кемелер жіберіп, қытайлықтарды Вэйхайвэйді жалға беруге мәжбүр етті. Германия қытайлық Циндао портын тартып алып, оны әскери база ретінде пайдаланды. Француздар Қытайдан Гуанчжоуванды жалға алды. Сондай-ақ, Бірінші Қытай-Жапон соғысында Жапония Қытайды жеңіп шықты. Қытайда шетелге деген күдік пен жаугершілік кеңінен таралған еді.
The hoax was created at the height of imperialism during late 19th Century. In 1898, Britain obtained a 99 year lease for the New Territories, extending the Hong Kong colony that had been ceded in 1841. Britain also sent a fleet into the Bohai Sea and forced the Chinese to lease Weihaiwei. Germany seized the Chinese port of Qingdao and used it for a military base. The French leased Guangzhouwan from China. Also, in the First Sino Japanese War, Japan defeated China. Xenophobia in China was widespread.
Басталуы
Бұл қиянат төрт Денвер газетінің тілшілерімен басталды: Ал Стивенс, Джек Турней, Джон Льюис және Хал Уилшир, олар «Пост», «Республикалық», «Таймс» және «Рокки Маунтин Ньюс» төрт Денвер газетін өкілдік етті. Төрт тілші Денвердің Юнион вокзалында кездейсоқ кездесіп, әрқайсысы жаңалыққа айналуы мүмкін белгілі бір тұлғаны көру үмітімен күтіп отырды. Ешқандай атақты адамды көрмегеннен және жаңалықтың көрінбей жатуынан, сондай-ақ мерзімнің таяп қалғанынан Стивенс: «Не істеуге ниеттенгендеріңді білмеймін, бірақ мен өтірік айтамын. Ешкімге зиян келтірмейді, не болса болсын» деді. Қалған үш тілші оқиға ойлап табуға келісіп, 17-ші көшемен Оксфорд қонақ үйіне қарай жол тартты, мүмкін болатын идеяларды талқылау үшін. Нью-Йорк детективтері бай мұрагерді іздеуі немесе Колорадо отын және темір компаниясымен бәсекелесетін қуатты компания құру сияқты кейбір оқиғалар тексеріліп, расталуы мүмкін болғандықтан қарастырылмады. Содан кейін тілшілер Германия, Ресей және Жапония сияқты елдерді қарастыра бастады, бір тілші Қытайды ұсынды. Джон Льюис қуанып, «Міне, сонда! Ұлы Қытай қабырғасы! Осы ескі қиратылыс жаңалықтарда 50 жылдан бері болмаған сияқты. Осы оқиғаны құрайық. Қытайлықтарға нағыз көмек қолымызды созайық. Осы ескі қиратылысты бұзып тастайық!» деді. Төрт тілші Қытайдың Ұлы қабырғаны бұзып, оның орнына жол салуды жоспарлап отырғанын және американдық компаниялардан жобаға ұсыныстар қабылдап жатқанын айтты. Чикаголық инженер Фрэнк К. Льюис жұмысқа үміткер болды. Оқиғада Қытайға бара жатқан инженерлер тобы Денверде тоқтағаны туралы айтылды. Бір тілші мұндай ойдан туған оқиғаның салдарынан алаңдаса да, қалған тілшілер оны ықпал етуге сәукес келді. Олар Оксфорд барынан шығып, Виндзор қонақ үйіне барып, төрт жалған есіммен тізімге қол қойды және кеңсе қызметкеріне, кім сұраса, Калифорнияға кеткендерге бұрын төрт тілші сұхбат алғанын айтуды тапсырды. Тілшілер бұл оқиғаны басқалары тірі болғанша шындық деп жариялауға ант берді. Келесі күні Денвердің төрт ірі газеті – «Таймс», «Пост», «Республикалық» және «Рокки Маунтин Ньюс» – олардың бірінші беттерінде бұл ойдан туған оқиғаны жариялады. «Таймс» және басқа үш газетте де бұл тақырып әдеттегідей болды:
The hoax began with four Denver newspaper reporters, Al Stevens, Jack Tournay, John Lewis, and Hal Wilshire, who represented the four Denver newspapers—the Post, the Republican, the Times, and the Rocky Mountain News. The four met by chance at Denver Union Station where each were waiting in hopes of spotting someone of prominence who could become a subject for a news story. Seeing no celebrities and frustrated with no story in sight and deadlines due, Stevens remarked, "I don't know what you guys are going to do, but I'm going to fake it. It won't hurt anybody, so what the Devil." The other three men agreed to concoct a story and walked on 17th Street toward the Oxford Hotel to discuss possible ideas. Some stories, such as New York detectives tracking kidnappers of a rich heiress or the creation of a powerful company that would compete with the equally powerful Colorado Fuel and Iron Company were ruled out, as stories set in the United States were more likely to be checked and verified. The reporters then began running through countries such as Germany, Russia, and Japan until one of the reporters suggested China. John Lewis grew excited and exclaimed, "That's it, the Great Wall of China! Must be 50 years since that old pile's been in the news. Let's build our story around it. Let's do the Chinese a real favor. Let's tear the old pile down!" The four reporters concocted a story in which the Chinese planned to demolish the Great Wall, constructing a road in its place, and were taking bids from American companies for the project. Chicago engineer Frank C. Lewis was bidding for the job. The story described a group of engineers in a Denver stopover on their way to China. Although one of the reporters worried about the consequences of such an invented story, he was eventually overruled by the other reporters. Leaving the Oxford Bar, they went to the Windsor Hotel, signed four fictitious names to the register and told the desk clerk to say to anyone who asked that reporters had interviewed four men before they left for California. The reporters swore they would stick to this story as fact as long as any of the others were still alive. The next day, all four major Denver newspapers, the Times, Post, Republican, and Rocky Mountain News featured the fabricated tale on their front pages. In the Times, as well as the other three papers, this was a typical headline:
Денвер газеттері бірнеше күннен кейін оқиғаны тастап кетсе де, оқиға өліп қалған жоқ. Денвердегі жаңалықтардан екі апта өткен соң Джон Льюис АҚШ-тың шығысындағы ірі газеттің оқиғаны алғанын және түпнұсқадағыдан мүлдем жаңа мәліметтерді қосқанын байқады. Бұл газетте қабырғаны бұзу туралы түсініктемелермен және суреттермен бірге оқиғаны растайтын қытай мандаринінен алынған цитаталар жазылған. Ақырында оқиға бүкіл елдегі газеттерге, содан кейін Еуропаға тарады. Оқиға әртүрлі нұсқаларға айналғанмен, мәні бірдей қалды: американдықтар Қытайға Ұлы қабырғаны бұзуға барады. Он жылдан кейін, осы қиянаттың соңғы тірі тілшісі Хал Уилшир құпияны мойындады.
Although the Denver papers dropped the story after a few days, the story did not die. Two weeks after the Denver headlines, John Lewis noticed that a large Eastern U. S. newspaper had picked up the story and included information not even in the original story. This newspaper included quotes from a Chinese mandarin confirming the story, with illustrations and comments about the tearing down of the wall. Eventually the story spread to newspapers all across the country and then into Europe. Although the story developed into different versions, the essence remained: Americans were going to China to tear down the Great Wall. Ten years later, the last surviving reporter of the hoax, Hal Wilshire, confessed the secret.
Гарри Ли Уилбер
Боксерлер көтерілісімен байланысты алғашқы әңгіме көп жылдардан кейін Денвер қаласының әнші-күйшісі Гарри Ли Уилбермен (1875–1946) байланысты пайда болды. Уилбер 1939 жылы "Солтүстік Америкалық шолу" журналында "Әлемді дүр сілкіндірген жалған" атты мақала жазғанда бастапқы оқиғаны толықтырды. Уилбердің мақаласында "шынайы аңыз" Қытайға жеткенде, жергілікті газеттер оны "жаңалықтармен" жариялап, бұрыннан ашулы болған Боксерлер оған сенеді де, "тозақ оянды" делінген. Уилбердің мақаласы 17 жылдан кейін Роберт Медилл Макбрайд пен Нил Притчи өңдеген "Барлық уақыттың ең ірі алаяқтықтары" (1956) кітабында қайта басылды. "Құрметті ескі Денвер қаласына қайту" (1912) әніне музыка жазған Уилбер 1924–25 жылдары салынған Фокс Фуллертон театрының (Фуллертон, Калифорния) алғашқы директоры болды. Бұл аңыз Пол Харвидің "Оқиғаның қалған бөлігі" (1981) кітабында да айтылған.
The alleged Boxer Rebellion connection originated many years later with Denver songwriter Harry Lee Wilber (1875–1946). Wilber embellished the original tale when he wrote an article "A Fake That Rocked the World," for the North American Review in 1939. Wilber's article claimed that when the "pure canard" reached China, the newspapers there published it with "shouting headlines" and the Boxers, "already incensed, believed the yarn" and "all hell broke loose." Wilber's article was reprinted 17 years later in Great Hoaxes of All Time (1956), edited by Robert Medill McBride and Neil Pritchie. Wilber, who composed the music for "Back to Dear Old Denver Town" (1912), was the first manager of the Fox Fullerton Theater (Fullerton, California) after it was constructed in 1924–25. The legend was also told in More of Paul Harvey's The Rest of the Story (1981).
Мұра
2012 жылы Денвер театр орталығы Ллойд Сухтың оқиғаға негізделген "Ұлы қабырға тарихы" атты пьесасын қойды.
In 2012, the Denver Theater Center presented "The Great Wall Story," a play by Lloyd Suh, based on the incident.