Абрахам Андерссон: Швецияның төртінші лютеран архиепископы

Кіріспе

Швед архиепискобы (1540–1607)

Абрахам Андерссон, латынша аты Абрахам Андреæ Ангерманнус немесе жай ғана Абрахам Ангерманнус (1607 жылғы қазанда қайтыс болған) 1593 жылдан 1599 жылға дейін Швеция шіркеуіндегі Упсаланың төртінші лютеран архиепискобы болды. Ол батыл және ашық сөйлейтін адам ретінде сипатталды.

Өмірбаян

Ангерманн шамамен 1540 жылы Швецияның Ангерманланд провинциясында дүниеге келген, осы аймақтан оның аты шыққан. 1576 жылы ол Стокгольмдегі мектептің директоры болып тағайындалды. Бірақ Швеция королі III Иоанн литургиясына қатысты сын-ескертпелерінен кейін оны басқа жерге көшіруге тырысты. Уппсала университетінде профессорлық қызметке ұсынылғаннан бас тарғаннан кейін Ангерманн шалғайдағы Орегрун қаласына викарий болып тағайындалды. Кейін король оны тағы да алысқа, Аланд аралындағы Салтвикке көшірді. Бірақ бұл оны тоқтатпады. Ол уағыздарында паптыққа және литургияға қарсы өткір сөздер айтты, содан кейін Иоанн оны тұтқындау үшін адамдар жіберді, ол Финляндияның Або қаласындағы түрмеге қамалды. Біраз көмекпен ол қашып, корольдің інісі, герцог Карлға Стокгольмге қайтып келді, ол өзін қауіпсіз сезінді. Дегенмен, оған Стокгольмде қудалау жасалды. 1582 жылы герцог Карлтың көмегімен соттан қашу үшін ол қайықпен Карлдың әпкесі Элизабет тұратын Мекленбургке қашып кетті. Германияда ол он бір жыл өмір сүрді. Виттенберг, Лейпциг және Франкфурт университеттерін аралады. Ол литургия мен паптыққа қарсы үнемі сөйледі, ал герцог Карл Швециядан оны қолдады. Германияда ол 1587 жылы швед тілінде «Швед шіркеуінің ілімдері мен рәсімдері туралы ұсыныс» және 1588 жылы «Historia Liturgica» сияқты кітаптар жариялады. Бұл оның нағыз лютерандық сенім үшін шейіт және күшті тұлға ретінде танылуына әкелді. Осы себептерге байланысты Уппсала соборы оны 1593 жылы архиепископ етіп сайлады, бірақ герцог Карл да, қазіргі король Зигмунд та бұл шешімді қолдамады. Ол 1593 жылы Уппсала синодына төрағалық етті, онда швед лютерандық шіркеуінің негізгі ілімдері мен Уппсала университетіне берілген жеңілдіктер шешілді. 1596 жылы ол өзінің епархиясы бойынша тексеру жүргізді. Саяхат барысында ол бекіндірілмеген католик шіркеуінің қалдықтарын тым қатал өзгерткендіктен, шаруалар оған шабуыл жасауға әрекеттенді. Оның мақсаты елде лютерандық ілімге қайшы келетіннің бәрін тазарту болды, соның ішінде ескі католик және пұтқа табынушылық әдет-ғұрыптарынан бастап, некеден тыс қатынастарға дейін; бұл Швецияда колдовствоға қатысты сот процестерінің алғашқы толқынына әкелді, бірақ ешқандай өлім жазасы болған жоқ. Осы уақытқа дейін патша тағына отырған IX Карл архиепископтың әрекеттеріне ашуланды. Архиепископ король мақұлдамаған басқа да шаралар жасағаннан кейін, король 1599 жылы оны қызметін дұрыс атқармағаны үшін сотқа берді. Епископтар оны кінәлі деп мойындаудан бас тартса да, король оның кінәлі екенін шешіп, түрмеге қамауға бұйырды. Ақырында ол Грипсхольм түрмесіне ауыстырылды, онда 1607 жылдың қазан айында қайтыс болғанға дейін қалды.

Angermannus was born around 1540 in the province of Ångermanland, Sweden, whence his name is derived. In 1576 he was appointed school principal at a school in Stockholm. But because of his criticism towards the liturgy of King John III of Sweden, John tried to get him to move somewhere else. After turning down the offer of becoming professor at Uppsala University, Angermannus was forced to become vicar in the remote city Öregrund. Still polemizing, the king then moved him again to an even remoter area, to Saltvik on the island Åland. This did not silence him. In his preachings he spoke sharply against papism and liturgy until eventually John sent some men to arrest him and he was taken to the prison in Åbo, Finland. With some help he managed to escape, and got on a boat back to Stockholm to the king's brother Duke Charles with whom he thought himself secure. But he was nonetheless prosecuted in Stockholm. With help from Duke Charles, he in 1582 escaped on a boat to Charles sister Elisabeth in Mecklenburg, Germany, to avoid the trial. In Germany he lived for eleven years. He visited the universities of Wittenberg, Leipzig and Frankfurt. All the time he spoke heavily against liturgy and papism and Duke Charles was supporting him from Sweden as much as he could. In Germany he had published books such as Proposition about our Swedish Church Doctrines and Rites in Swedish 1587 and Historia Liturgica in 1588. It led to him being considered a martyr and a strongman for the true Lutheran faith. For these reasons the chapter of Uppsala elected him archbishop in 1593, although neither the Duke Charles nor the present king Sigismund were in favor of it. He was the person in charge of the Uppsala Synod in 1593, where the main doctrines of the Swedish Lutheran Church and the privileges for the Uppsala University were decided. In 1596 he undertook an inspection through his diocese. During the travel he was so harshly changing the remainders of the Catholic Church rituals he did not approve of that he was almost attacked by the peasants. His intent was to purge the country from everything which did not answer to the Lutheran doctrine, including everything from old Catholic and Pagan customs to sex outside of marriage; it also caused the first wave of witch trials in Sweden, though they did not lead to any death sentences. The Duke Charles, who had by now been crowned as Charles IX, got upset by the agitations from the archbishop. After the archbishop had undertaken some other actions that the king did not approve of, the king put him on trial for not doing his duty in 1599. In spite of the bishops' refusal to admit him guilty, the king decided that he was indeed so, and had him imprisoned. Eventually he was transferred to Gripsholm prison where he remained until his death in October 1607.