Кіріспе
Семит әліпбиінің сегізінші әрпі – семит әліпбиінің сегізінші әрпі. Хет, кейде Чет немесе Ḥет деп жазылады, финикиялық хēt 𐤇, еврейше хēt ח, арамейше хēṯ 𐡇, сирияша хēṯ ܚ және арабша ḥāʾ ح сияқты семит әбжадтарының сегізінші әрпі болып табылады.
the Semitic letter
Хет бастапқыда дауыссыз фрикативті білдірген, яғни көмейлік немесе тіл арқалық дыбысты. Араб тілінде осы екі фонемалық дыбыс үшін екі әріп жасалды: өзгертілмеген ح дыбысын, ал خ дыбысын білдіреді.
Финикиялық әріп грек тіліндегі Η этасы, этрусктік әрпі, латынның H және кириллицаның И әріптеріне бастау берді. Латын әліпбиінде H дауыссыз әріп болса, грек және кириллицадағы оған сәйкес әріптер дауысты дыбыстарды білдіреді. Бірақ бұл әріп грек тілінде бастапқыда дауыссыз болған, ал кейіннен қатаң тыныс белгісіне айналған.
The Phoenician letter gave rise to the Greek eta Η, Etruscan , Latin H, and Cyrillic И. While H is a consonant in the Latin alphabet, the Greek and Cyrillic equivalents represent vowel sounds, though the letter was originally a consonant in Greek and this usage later evolved into the rough breathing character.
Шығу тегі
Хет әрпінің пішіні түпкілікті түрде Мысыр иероглифі "аула" (ḥwt): O6 (бірдей мағынадағы еврейше חָצֵר ḥatser-мен салыстырыңыз, ол Хет әрпімен басталады) немесе "жіп, шырағдан" мағынасын беретін, бұрылған лентадан жасалған шырағданды бейнелейтін (ḥ) V28 (бірдей мағынадағы еврейше חוּט ḥut-пен салыстырыңыз, ол да Хет әрпімен басталады) иероглифіне дейін жетеді. Бұл әріп, Proto Sinaitic жазуында аталған болуы мүмкін. Оңтүстік Арабия тіліндегі ḥ және әріптері, геэз тіліндегі ሐ және ኀ әріптеріне сәйкес келеді. Бұл әріп көбінесе төменгі нүктесі бар ḥ, h деп транскрипцияланады. Кейбір латын әліпбисі жүйелерінде (үлкен) Ch әрпі де қолданылады. Соңғы тәсілдің артықшылығы – компьютерде теруге ыңғайлы.
Арабша ḥāʾ
Бұл әріп хаа (حَاءْ) деп аталады және алфавиттің алтыншы әріпі болып табылады. Оның пішіні сөздегі орнына қарай өзгереді:
Бұл форма үш әріпті көрсету үшін қолданылады, ал қалған екеуі – خ (хаа) және ج (жим).
Айтуға
Араб тілінде, ағылшын тіліндегідей болып келеді, бірақ ол әлдеқайда "қарауытты", IPA: ~. (Қомейлік H)
Парсы тілінде ол , ағылшын тіліндегі h сияқты.
Айтуға
Қазіргі израильдік еврей тілінде (және ашкеназдық еврей тілінде, қатаң айтылмайтын жағдайда) Хет (חֵית) әрпі көбінесе дауыссыз увулярлық фрикатив дыбысын білдіреді, себебі ח және כ әріптерінің тарихи фонемалары бірігіп, екеуі де дауыссыз увулярлық фрикативқа айналды. Сирек кездесетін ашкеназдық фонетикада ол дауыссыз фарингеалдық фрикатив ретінде айтылады.
The pronunciation is still common among Israeli Arabs and Mizrahi Jews (particularly among the older generation and popular Mizrahi singers, especially Yemenites), in accordance with oriental Jewish traditions (see, e. g., Mizrahi Hebrew and Yemenite Hebrew). The ability to pronounce the Arabic letter (ح) correctly as a voiceless pharyngeal fricative is often used as a shibboleth to distinguish Arabic speakers from non Arabic speakers; in particular, pronunciation of the letter as is seen as a hallmark of Ashkenazi and Greek Jews. Ḥet is one of the few Hebrew consonants that can take a vowel at the end of a word. This occurs when patach gnuva comes under the Ḥet at the end of the word. The combination is then pronounced rather than For example: פָּתוּחַ , and תַּפּוּחַ .
Бұл айтылу әлі де израильдік арабтар мен мизрахи еврейлерінің (әсіресе ескі буын және танымал мизрахи әншілері, соның ішінде йемендіктер) арасында, шығыс еврей дәстүрлеріне сәйкес келеді (мысалы, мизрахи еврей және йемендік еврей тілдерінде). Араб әрпін (ح) дауыссыз фарингеалдық фрикатив ретінде дұрыс айту қабілеті көбінесе араб тілінде сөйлейтіндерді араб тілінде сөйлемейтіндерден ажырату үшін шибболет ретінде қолданылады; әсіресе, әріптің осылай айтылуы ашкеназдық және грек еврейлеріне тән белгі ретінде қарастырылады. Хет – сөз соңында дауыстыға айнала алатын еврей әріптерінің бірі. Бұл сөз соңында "патах гнува" Хет әрпінің астына келгенде болады. Осы жағдайда тіркес , мысалы: פָּתוּחַ және תַּפּוּחַ емес, қайта басқаша айтылады.
The pronunciation is still common among Israeli Arabs and Mizrahi Jews (particularly among the older generation and popular Mizrahi singers, especially Yemenites), in accordance with oriental Jewish traditions (see, e. g., Mizrahi Hebrew and Yemenite Hebrew). The ability to pronounce the Arabic letter (ح) correctly as a voiceless pharyngeal fricative is often used as a shibboleth to distinguish Arabic speakers from non Arabic speakers; in particular, pronunciation of the letter as is seen as a hallmark of Ashkenazi and Greek Jews. Ḥet is one of the few Hebrew consonants that can take a vowel at the end of a word. This occurs when patach gnuva comes under the Ḥet at the end of the word. The combination is then pronounced rather than For example: פָּתוּחַ , and תַּפּוּחַ .
Вариациялар
Хет, Алеф, Айн, Реш және Хе әрпі сияқты, дагеш ала алмайды. Көптеген ағылшын тілінде сөйлейтін адамдарға көмей дыбыстағы үскіріктерді айту қиын болғандықтан, қарыз сөздер көбінесе ағылшын тіліне бейімделеді. Мысалы, "халла" (חלה) сөзін еврей тіліндегілер немесе деп айтады, ал ағылшын тілінде сөйлейтін көпшілік оны деп айтады, олар көбінесе және арасындағы айырмашылықты сезбейді.
Маңыздылығы
Гематрияда Хет сегіз санын көрсетеді. Чат-бөлмелерде, онлайн-форумдарда және әлеуметтік желілерде Хет әрпінің қайталануы (חחחחחחחחחח) күлкіні білдіреді, дәл ағылшын тіліндегі "Хаха" сөзі сияқты.