Кіріспе

Frahang ī Pahlavīg (Орта парсы: 𐭯𐭥𐭧𐭭𐭢 𐭯𐭧𐭫𐭥𐭩𐭪 "Пахлави сөздігі") – көбінесе арамей логограммаларынан тұратын, орта парсы тілінде аудармасы (Пахлави жазуымен) және транслитерациясы (Пазенд жазуымен) бар анонимді сөздік. Оның жасалған мерзімі белгісіз. Бұл глоссарий бұрын Үндістандағы парсылар деп аталатын зороастрийшілерге mna xvatay (дәстүрлі айтылуы мона хода) деген атпен белгілі болған, бұл атау алғашқы жазбаның бірінші екі сөзінен (леммадан) шыққан.

Қолжазбалар мен түсіндірмелер

Фраханға ұқсас мәтіннің ең көне сақталған мысалы – 9 немесе 10 ғасырларға жататын деп есептелетін Түрпан қаласында табылған бір беттік фрагмент. Мумбайда, Оксфордта, Парижде және Копенгагенде бірнеше толық қолжазбалар сақталған, бірақ олардың ең ертесі 15 ғасырға жатады және екінші парағы мен 28-ші парақтан басталатын барлық парақтары жоқ. Еуропалық ғалымдарға қолжетімді болған алғашқы басылымда Фрахан тізімдік тәртіппен ұйымдастырылған; яғни, арамей әріптерінің түріне сәйкес. Бұл басылымды 18 ғасырдың ортасында Абрахам Анкетил-Дюперрон алған. 1867 жылы Хошангжи Джамаспажи Аса мен Мартин Хауг тараулар бойынша тақырыптық принциппен ұйымдастырылған қолжазбаның көшірмесін жариялады. Аккад дәуірінен сақталған ұқсас сөздіктердің (шумерлік логограммаларын түсіндіретін) болуы ассириолог Эрих Эбелингтің Фрахандағы көптеген сөздердің шумер немесе аккад тілінен алынғанын түсіндіруіне әкелді. Бұл "қисынсыз интерпретацияларға" соқтырды, олар кейіннен көптеген кешіккен интерпретацияларға, соның ішінде иранистердің интерпретацияларына енгізілді, нәтижесінде тіпті олар да сенімсіз болып шықты.