Үнді бишісі Рукмини Деви Арундале және Бхаратанатьям өнерінің жаңғыртуы
Rukmini Devi Arundale
Рукмини Деви Арундале: Үнді бишісі, хореограф, Бхаратанатьям өнерін жаңғыртқан тұлға. Садхир стилін дамытып, мәдениет пен жануарлар құқығы үшін күрескен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үнді бишісі және хореографы (1904–1986)
Indian dancer and choreographer (1904–1986)
Рукмини Деви Арундале (туған аты Шастри; 29 ақпан 1904 – 24 ақпан 1986) – үнді теософы, үнді классикалық биі Бхаранатаямның бишісі және хореографы, сондай-ақ жануарлардың құқықтарын қорғаушы белсенді. Ол Үндістан тарихында Үндістан Парламентінің жоғарғы палатасы – Раджья Сабхаға мүше болып тағайындалған алғашқы әйел болды. Ғибадатхана бишілері, Девадасилер арасында кең таралған бастапқы "садир" стилінен Бхаранатаямды жаңартудағы ең маңызды тұлға, ол сонымен қатар дәстүрлі үнді өнері мен қолөнерін қайта жандандыру үшін жұмыс істеді. Ол "Бхарата Натям" игілігін қорғады, ол осы кезде әдепсіз өнер саналды. Рукмини Деви Садирдің ішкі эротизмін "тазалап", оны үнді жоғары қабаттарының элитасына және сол дәуірдегі британдық моральдық нормаларға қабылдауға ыңғайлы ету үшін жойды. Ол "India Today" журналының "Индияны қалыптастырған 100 адам" тізіміне енді. 1956 жылы "Падма Бхушан" орденімен, ал 1967 жылы "Сангит Натак Академи" стипендиясымен марапатталды.
Rukmini Devi Arundale (née Shastri; 29 February 1904 – 24 February 1986) was an Indian theosophist, dancer and choreographer of the Indian classical dance form of Bharatanatyam, and an activist for animal welfare. She was the first woman in Indian history to be nominated as a member of the Rajya Sabha, the upper house of the Parliament of India. The most important revivalist of Bharatanatyam from its original 'sadhir' style prevalent amongst the temple dancers, the Devadasis, she also worked for the re establishment of traditional Indian arts and crafts. She espoused the cause of Bharata Natyam which was considered a vulgar art. She 'sanitised' and removed the inherent eroticism of Sadhir to make it palatable to Indian upper caste elites and the British morality of the era. Rukmini Devi features in India Todays list of '100 People Who Shaped India'. She was awarded the Padma Bhushan in 1956, and the Sangeet Natak Akademi Fellowship in 1967.
Ерте өмір және неке
Рукмини Деви 1904 жылғы 29 ақпанда Тамил Надудың Мадурай қаласында брахман отбасында дүниеге келді. Оның әкесі, Нилаканта Шастри, қоғамдық жұмыстар бөлімінде инженер және ғалым, ал анасы Сешаммал музыканы ұнататын еді. Оның жұмысы тұрақты болмағандықтан, отбасы жиі көшіп-қонып тұратын. 1901 жылы ол Теософиялық қоғамға мүше болды. Оның ағасы Нилаканта Шри Рам кейін Теософиялық қоғамның президенті болды. Доктор Энни Бесанттың ізбасары ретінде Теософиялық қозғалыстың терең ықпалына ішкен Нилаканта Шастри зейнеткерлікке шыққаннан кейін Ченнаидің Адьяр қаласына көшіп, Теософиялық қоғамның Адьярдағы штаб-пәтеріне жақын үй салды. Осы жерде жас Рукмини теософиялық ой-пікірлермен ғана емес, сонымен қатар мәдениет, театр, музыка және би туралы жаңа идеялармен танысты. Ол танымал британдық теософ доктор Джордж Арундейлмен танысты – ол Энни Бесанттың жақын серігі және кейін Варанасидегі Орталық индус колледжінің директоры болды. Олар 1920 жылы, Рукмини 16 жасқа толғанда, ал ол 42 жасында, одан 26 жас үлкен болғанда үйленді, бұл сол кездегі консервативті қоғамды таң қалдырды. Үйленгеннен кейін ол әлемді аралап, басқа теософтармен кездесіп, педагог Мария Монтессори және ақын Джеймс Кузинспен достық қарым-қатынас орнатты. 1928 жылы әйгілі орыс балеринасы Анна Павлова Бомбейге келді, Арундейл жұбы оның қойылымын тамашалады, содан кейін Австралияға баратын кемеде бірге саяхаттады, онда ол келесі қойылымын қоятын болды. Саяхат барысында олардың достығы күшейді, көп ұзамай Рукмини Деви Аннаның жетекші солисі Клео Нордиден би үйренуге кірісті. Кейіннен Аннаның тілегімен Рукмини Деви өзінің назарын беделсіздікке ұшыраған дәстүрлі үнді билерін жаңғыртуға бұрды және өмірінің қалған бөлігін оларды қайта жаңғыртуға арнады.
Rukmini Devi was born in a Brahmin family on 29 February 1904 in Madurai of Tamil Nadu. Her father, Neelakanta Shastri, was an engineer with the Public Works Department and a scholar, and her mother Seshammal was a music enthusiast. He had a transferable job and the family moved frequently. He was introduced to the Theosophical Society in 1901. Her brother, Nilakanta Sri Ram, later became the President of the Theosophical Society. Deeply influenced by the Theosophical Movement as a follower of Dr Annie Besant, Neelakanta Shastri moved to Adyar, Chennai after retirement, where he built his home near the headquarters of the Theosophical Society Adyar. It was here that young Rukmini was exposed to not just theosophical thought, but also to new ideas on culture, theatre, music, and dance. Her meeting with the prominent British theosophist Dr George Arundale—a close associate of Annie Besant and later the principal of the Central Hindu College in Varanasi—led to her building a lasting bond with him. They married in 1920 when she turned 16 and he was 26 years her senior at 42, much to the shock of the then conservative society. After marriage, she traveled around the world, meeting fellow theosophists and also forging friendships with the educator Maria Montessori, and the poet James Cousins. In 1928, the famous Russian ballerina Anna Pavlova visited Bombay and the Arundale couple went to her performance, and later happened to travel on the same ship as her, to Australia where she was to perform next; over the course of the journey their friendship grew, and soon Rukmini Devi started learning dance from one of Anna's leading solo dancers, Cleo Nordi. It was later, at the behest of Anna, that Rukmini Devi turned her attention to discovering traditional Indian dance forms which had fallen to disrepute, and dedicated the rest of her life to their revival.
Қайта өрлеуші
1933 жылы Мадрас музыка академиясының жылдық конференциясында ол алғаш рет «Садир» деп аталатын би түрін көрді. Кейін ол Милапур Говри Аммадан, ал соңында Э. Кришна Айердің көмегімен «Панданаллур Менакси Сундарам Пиллайдан» би өнерін үйренді. 1935 жылы Рукмини Деви Теософиялық қоғамның «Алмас мерейтойлық съезінде» алғаш рет көпшілік алдында өнер көрсетті. 1936 жылдың қаңтарында ол күйеуімен бірге Ченнаидегі Адьярда ежелгі үнді гурукул жүйесіне негізделген би және музыка академиясы – Калакшетраны құрды. Бүгінде академия Калакшетра қорының құрамындағы университет мәртебесіне ие. 1962 жылы жаңа кампусына, Ченнаидің Тируванмиур қаласына көшірілді. Оның белгілі шәкірттерінің арасында Рада Бурньер, Сарада Хоффман, Анжали Мехр, Камаладеви Чаттопадхьяй, Санджукта Паниграхи, С.В. Чандрасекар, Ямини Кришнамурти және Лила Самсон бар. Бастапқыда «Садир» деп белгілі болған үнді классикалық би түрі – Бхаратанатьям, қазіргі атауын Э. Кришна Айер мен Рукмини Деви Арундалеге қарыздар. Олар негізінен Панданаллур стилін өзгертіп, оны әлемдік деңгейде танымал етіп, бұрынғы Девадаси дәуірінен қалған артық сәндік және эротикалық элементтерден тазартуға үлкен үлес қосты. Ол көп ұзамай бидің түрін өзгертіп, скрипка сияқты музыкалық аспаптарды, сахна безендіруін, жарық беруді және храм мүсіндерінен шабыттанған жаңа костюмдер мен әшекейлерді енгізді. Оның ұстазына құрмет көрсеткендей, өзінің қойылымдары үшін түрлі өнер мен классикалық билердегі белгілі гуруларға жүгінгендей, Рукмини Деви де шабыт алу үшін танымал ғалымдарға, ал ынтымақтастық үшін классикалық музыканттар мен суретшілерге жүгінді. Нәтижесінде Вальмикинің «Рамаянасы» және Джаядеваның «Гита Говиндасы» сияқты үнді эпостары негізінде жаңа би драмалары жасалды. Ол «Сита Сваямварам», «Шри Рама Ванагаманнам», «Падука Паттабхишекам» және «Сабари Мокшам» сияқты танымал би драмаларымен бастап, содан кейін «Кутрала Куруванжи», «Рамаяна», «Кумара Самбхавам», «Гита Говиндам» және «Уша Паринаям» сияқты қойылымдарды ұсынды. Монтессори әдісіне негізделген мектептер Үндістанда алғаш рет 1939 жылы доктор Джордж Арундейл доктор Мария Монтессориді «Бесант теософиялық орта мектебінде» курстар ашуға шақырғанда құрылды. Кейін «Бесант Арундейл аға орта мектебі», Көркемөнер колледжі, Бесант теософиялық орта мектебі, Мария Монтессори балалар мектебі, қолөнер білім беру және зерттеу орталығы және U V Swaminatha Iyer кітапханасы Калакшетра кампусының ішінде ашылды.
In 1933, at the Annual Conference of Madras Music Academy, she saw for the first time, a performance of the dance form called the Sadhir. Later she learnt the dance from Mylapore Gowri Amma and finally with the help of E Krishna Iyer from 'Pandanallur Meenakshi Sundaram Pillai'. In 1935, Rukmini Devi gave her first public performance at the 'Diamond Jubilee Convention of the Theosophical Society. In January 1936, she along with her husband, established Kalakshetra, an academy of dance and music, built around the ancient Indian Gurukul system, at Adyar, at Chennai. Today the academy is a deemed university under the Kalakshetra Foundation and is situated in its new in campus in Tiruvanmiyur, Chennai, where it shifted, in 1962. Amongst its noted students are Radha Burnier, Sarada Hoffman, Anjali Mehr, Kamaladevi Chattopadhyay, Sanjukta Panigrahi, C V Chandrasekhar, Yamini Krishnamurthy and Leela Samson. Originally known as sadhir , the Indian classical dance form of Bharatanatyam owes its current name, to E Krishna Iyer and Rukmini Devi Arundale, who had been instrumental in modifying mainly the Pandanallur style of Bharatanatyam and bringing it to the global attention, and removing the extraneous sringaar and erotic elements from the dance, which were the legacy of its Devadasi association in the past. Soon she changed the very face of the dance, by introducing musical instruments, like violin, set and lighting design elements, and innovative costumes, and jewellery inspired by the temple sculptures. Just as for her teacher she approached noted gurus in various arts and classical dances, for her productions, Rukmini Devi approached noted scholars for inspiration and classical musicians and artists, for collaboration, the result was the creation some of pioneering dance dramas based on Indian epics like the Valmiki's Ramayana and Jayadeva's Gita Govinda. Starting with famous dance dramas like, 'Sita Swayamvaram', 'Sri Rama Vanagamanam', 'Paduka Pattabhishekam' and 'Sabari Moksham', followed by 'Kutrala Kuruvanji', 'Ramayana', 'Kumara Sambhavam', 'Gita Govindam' and 'Usha Parinayam'. Schools based on the Montessori method were first started in India, when Dr George Arundale invited Dr Maria Montessori to start courses in the 'Besant Theosophical High School' in 1939, and later also established, the 'Besant Arundale Senior Secondary School', The College of Fine Arts, The Besant Theosophical High School, The Maria Montessori School for Children, The Craft Education and Research Centre and the U V Swaminatha Iyer Library, within the Kalakshetra campus.
Кейінгі жылдар
Рукмини Деви 1952 жылғы сәуір айында Үндістан Парламентінің Штаттар Кеңесіне (Раджья Сабха) мүше болып тағайындалды және 1956 жылы қайта тағайындалды. Ол Раджья Сабхаға ұсынылған алғашқы үнді әйел болды. Жануарлардың әл-ауқатымен қызығушылық танытқан ол түрлі гуманитарлық ұйымдармен байланыста болды, ал Раджья Сабха мүшесі ретінде Жануарларға қатыгездік көрсетуді болдырмау туралы заңның қабылдануына және кейіннен 1962 жылы оның төрағалығымен Үндістан Жануарлар әл-ауқатын қорғау кеңесінің құрылуына зор үлес қосты. Ол 1986 жылы қайтыс болғанға дейін кеңесте қызмет етті. Ол елде вегетариандық өмір салтын насихаттау үшін көп еңбек етті. 1955 жылдан бастап өмірінің соңына дейін 31 жыл бойы Халықаралық вегетариандық одақтың вице-президенті болды. 1977 жылы Морарджи Десай оған екі рет Үндістан Президенті лауазымына кандидат болуды ұсынды, бірақ ол бас тартты. 1978 жылы Калакшетрада "Каламкари орталығы" (қалам өнері) ашылды, ол ежелгі үнділік тоқыма басу өнерін жаңартуға бағытталған. Камаледеви Чаттопадхяйдың ынталандыруымен ол Калакшетрада табиғи бояу және тоқуды қолдады. Ол 1986 жылғы 24 ақпанда Ченнаида қайтыс болды.
Rukmini Devi was nominated as a member of the Indian Parliament's Council of States (the Rajya Sabha) in April 1952 and re nominated in 1956. She was the first Indian woman to be nominated in Rajya Sabha. Keenly interested in animal welfare, she was associated with various humanitarian organisations, and as a member of the Rajya Sabha, was instrumental for the legislation for the Prevention of Cruelty to Animals Act and for later setting up of the Animal Welfare Board of India, under her chairmanship in 1962. She remained on the board until her demise in 1986. She did much work to promote vegetarianism in the country. She was vice president of International Vegetarian Union for 31 years from 1955, until her death. In 1977, Morarji Desai offered to nominate her for the post of President of India twice, which she turned down. In 1978, 'Kalamkari Centre' (pencraft) was set up at Kalakshetra to revitalise the ancient Indian craft of textile printing. On encouragement from Kamaladevi Chattopadhyay, she encouraged natural dyeing and weaving at Kalakshetra. She died on 24 February 1986 in Chennai.
Мұра
1994 жылдың қаңтар айында Үндістан Парламенті Калакшетра қорын "Ұлттық маңызы бар институт" деп мойындады. Оның 100 жылдық туған күнін мерекелеуге арналған бір жылдық шаралар, соның ішінде лекциялар, семинарлар және фестивальдар 2004 жылдың 29 ақпанында Калакшетрада және әлемнің көптеген бөліктерінде өтті. Сондай-ақ 29 ақпанда Нью-Делидегі Лалит Кала галереясында оның өміріне арналған фотокөрме ашылды, ал сол күні сол кездегі президент А.П.Ж. Абдул Калам доктор Сунил Котари жазған және экс-президент Р. Венкатараман алғы сөз жазған фотобиографиялық кітапты жариялады. 2016 жылы Google Рукмини Девидің 112 жылдық туған күніне арналған дудлмен құрмет көрсетті, ал ай соңында Калакшетра қорының 80 жылдығын атап өту аясында "Рукмини Девиді еске алу" музыка және би фестивалі өтті. Google сондай-ақ оны 2017 жылғы Халықаралық әйелдер күніне арналған Google Doodle-да көрсетті.
In January 1994, an Act of the Indian Parliament recognised the Kalakshetra Foundation as an 'Institute of National Importance'. Year long celebrations, including lectures, seminars and festivals marked her 100th birth anniversary, on 29 February, in 2004 at Kalakshetra and elsewhere in many parts of the world, Also on 29 February, a photo exhibition on her life opened at the Lalit Kala Gallery in New Delhi, and on the same day, then President APJ Abdul Kalam released a photo biography, written and compiled by Dr Sunil Kothari with a foreword by former president R Venkataraman. In 2016, Google honored Rukmini Devi on her 112th birthday with a doodle, and later in the month marking the 80th year of the Kalakshetra Foundation held, 'Remembering Rukmini Devi’ festival of music and dance. Google also featured her in the 2017 Google Doodle for International Women's Day.