Эсперанто тілінің фонетикасы

Кіріспе

Эсперанто – қарапайым фонетикаға ие болу үшін жасалған халықаралық қосымша тіл. Эсперантоның авторы Л. Л. Заменгоф эсперантоның дыбысталуын сипаттағанда, оның дыбыстарын бірнеше негізгі еуропалық тілдердің дыбыстарымен салыстырды. Бір ғасырдан астам қолданысқа ие болған эсперанто фонетика, фонотактика және интонация ережелерін қамтитын фонетикалық норманы қалыптастырды. Осы норманың арқасында эсперантоны дұрыс айту және дұрыс жасалған сөздерді бастапқыда оны сипаттау үшін қолданылған тілдерден тәуелсіз пайдалану мүмкін. Бұл норма тек шағын аллофоникалық вариацияларды қабылдайды.

Ең аз жұптар

Эсперантода дыбысты және дыбыссыз жарық дауыстар арасында көптеген минималды жұптар бар, b, d, g және p, t, k; мысалы, [[wikt:pagi "төлеу" vs. [[wikt:paki "жинау", [[wikt:baro "бар" vs. [[wikt:paro "жұп", [[wikt:teko "портфель" vs. [[wikt:deko "ондық". Екінші жағынан, эсперантоның бірнеше дауыстарының арасындағы айырмашылықтар өте жеңіл функционалдық жүктемеге ие, бірақ олар толықтырылмаған таралымда емес, сондықтан аллофондар емес. Бұл әдістің салдары – осы айырмашылықтарды меңгермейтін адамдар да қиындықсыз қарым-қатынас жасай алады. Бұл ұсақ айырмашылықтар: ĵ және ĝ, aĵo ("нақты зат") және aĝo ("жас"); k, ĥ және h, koro ("жүрек") және ĥoro ("хор") және horo ("сағат"), сондай-ақ ek префиксі (бастама) және eĥo ("эхо"); dz және z, негізгі сөздікте қарама-қарсы емес; c және ĉ, мысалы, caro ("сарай"), ĉar ("себебі"); ci ("сен"), ĉi (демонстративтермен қолданылатын жақын көрсеткіш); celo ("мақсат"), ĉelo ("тұрме клеткасы"); eco ("-лық"), eĉ ("тіпті"); және т.б. Белоруссия тілі эсперантоның дифтонгтарының үлгісі болды, сондай-ақ v (бір буынның басында ғана қолданылады) және ŭ (тек дауысты соңғы буын ретінде кездеседі) дауыстарының толықтырылмаған таралымы да одан алынған, бірақ бұл сәл өзгертілді: белорус oŭ эсперантодағы ov-ға сәйкес келеді (мысалы, bovlo), ал ŭ эсперантодағы au, eu тіркестерімен шектелген. V және ŭ дауыстары дауыстылар арасында кездесе алады, бірақ дифтонгтық айырмашылық сақталады: қарсы (Дегенмен, Заменгоф ономатопеялық сөздерде бастапқы ŭ қолдануға рұқсат берді, мысалы ŭa "вау!"). Жарымдауыс j дауысы дауысты i-ден кейін келмейді, сонымен қатар бір сөздің ішінде i-ден бұрын да пайда болмайды, ал белорус әрпі i кейінірек осы үлгілерден ауытқуға мүмкіндік берді, мысалы poŭpo ("кеме палубасы"), ŭato ("ватт"), Шығыс Азиялық есімдер және jida ("идиш"), бұл сөздер маргиналды. e мен ej арасындағы айырмашылық жеңіл функционалдық жүктемеге ие, негізгі сөздікте, әлдеқайда альвеолалық дыбыстардың алдында ғана ерекшеленеді, мысалы, kejlo ("тірек"), kelo ("подвал"); mejlo ("миль"), melo ("борсық"); Rejno ("Рейн"), reno ("бүйрек"). Жақында алынған gejo ("гомосексуал") сөзі екі жынысты префиксі ge-мен қарама-қарсы болуы мүмкін, егер ол келесі дауыс бар сөздерде қолданылса, сондай-ақ geja paro ("гомосексуал жұп") және gea paro ("гетеросексуал жұп") арасында шатасу тудыруы мүмкін, олардың екеуі де айтылуы мүмкін, өйткені Eŭ да сирек кездеседі және көбінесе қарама-қарсы емес: eŭro ("евро") және ero ("бір бөлік").

Esperanto has many minimal pairs between the voiced and voiceless plosives, b d g and p t k; for example, [[wikt:pagi "pay" vs. [[wikt:paki "pack", [[wikt:baro "bar" vs. [[wikt:paro "pair", [[wikt:teko "briefcase" vs. [[wikt:deko "group of ten". On the other hand, the distinctions between several Esperanto consonants carry very light functional loads, though they are not in complementary distribution and therefore not allophones. The practical effect of this is that people who do not control these distinctions are still able to communicate without difficulty. These minor distinctions are ĵ vs. ĝ , contrasted in aĵo ('concrete thing') vs. aĝo ('age'); k vs. ĥ vs. h , contrasted in koro ('heart') vs. ĥoro ('chorus') vs. horo ('hour'), and in the prefix ek (inchoative) vs. eĥo ('echo'); dz vs. z , not contrasted in basic vocabulary; and c vs. ĉ , found in a few minimal pairs such as caro ('tzar'), ĉar ('because'); ci ('thou'), ĉi (proximate particle used with deictics); celo ('goal'), ĉelo ('cell'); eco (' ness'), eĉ ('even'); etc. Belarusian seems to have provided the model for Esperanto's diphthongs, as well as the complementary distribution of v (restricted to the onset of a syllable), and ŭ (occurring only as a vocalic offglide), although this was modified slightly, with Belarusian oŭ corresponding to Esperanto ov (as in bovlo), and ŭ being restricted to the sequences aŭ, eŭ in Esperanto. Although v and ŭ may both occur between vowels, as in naŭa ('ninth') and nava ('of naves'), the diphthongal distinction holds: vs. (However, Zamenhof did allow initial ŭ in onomatopoeic words such as ŭa 'wah!'.) The semivowel j likewise does not occur after the vowel i, but is also restricted from occurring before i in the same morpheme, whereas the Belarusian letter i represents Later exceptions to these patterns, such as poŭpo ('poop deck'), ŭato ('watt'), East Asian proper names beginning with , and jida ('Yiddish'), are marginal. The distinction between e and ej carries a light functional load, in the core vocabulary perhaps only distinctive before alveolar sonorants, such as kejlo ('peg'), kelo ('cellar'); mejlo ('mile'), melo ('badger'); Rejno ('Rhine'), reno ('kidney'). The recent borrowing gejo ('homosexual') could contrast with the ambisexual prefix ge if used in compounds with a following consonant, and also creating possible confusion between geja paro ('homosexual couple') and gea paro ('heterosexual couple'), which are both pronounceable as Eŭ is also uncommon, and very seldom contrastive: eŭro ('a euro') vs. ero ('a bit').