Кіріспе

Жүзімнің түрі

Катаваба – қызыл американдық жүзімнің бір түрі, ол шарап жасауға, сондай-ақ шырын, джем және желе дайындауға қолданылады. Жүзімнің айқын мускус немесе "түлкідей" дәмі болуы мүмкін. Негізінен АҚШ-тың шығыс жағалауында өсірілетін бұл қызғылт қызыл жүзім, америкалық Vitis labrusca және Vitis vinifera сортының Semillon гибриді болуы мүмкін. Оның нақты шығу тегі белгісіз, бірақ ол Каролинадан Мэрилендке дейінгі шығыс жағалаудың бір жерінде пайда болған болуы мүмкін. Катаваба американдық шарап тарихының ерте кезеңінде маңызды рөл атқарды. 19 ғасырдың басында және ортасында ол елде ең көп егілген жүзім түрі болды және Николас Лонгворттың Огайо штатындағы әйгілі көпіршікті шараптарының негізінде жатты, ол Калифорния мен Еуропаға дейін таратылды. Катаваба кеш пісетін түрі, көбінесе басқа labrusca түрінен бірнеше аптадан кейін піседі және көптеген vinifera түрі сияқты, ұн тәрізді шіліңке сияқты саңырауқұлақтық ауруларға ұшырауы мүмкін.

Шығу тегі

Катаваба жүзімінің нақты шығу тегі мен ата-тегі белгісіз. Көптеген дереккөздер майор Джон Адлумның 1823 жылға дейін Джорджтаундағы балабақшасында осы сортты өсіргенін растасады, бірақ жүзім бұтасының кесінділерін ол қайдан алғаны белгісіз. Әртүрлі авторлар екі Мэриленд штатының жесір әйелдерін автор ретінде көрсетеді. Шарап туралы жазатын Берн Рами және Калифорния университетінің, Дэвис қаласындағы шарап өсіру профессоры Ллойд А. Лидер Мэриленд штатының Фредериктаун қаласының тұрғыны, миссис Дж. Джонстонға сілтеме жасайды. Ол Адлумға жазған хатында күйеуінің марқұм болғаннан кейін жүзімді әрқашан "Катаваба" деп атағанын, бірақ түпнұсқа жүзімдерді қайдан алғанын білмейтінін жазған. Тарихшы Томас Пинни Адлумның 1819 жылы Мэриленд штатының Кларксбург қаласының тұрғыны, Шолл ханымнан кесінділер алғанын сипаттайды, оның күйеуі бұл жүзімді өсірген. Әңгіме бойынша, Шолл ханым Адлумға күйеуі жүзімді "Катаваба" деп атағанын, бірақ жүзімнің қайдан келгенін есіне түсіре алмағанын айтқан. Алғаш рет 1801 жыл шамасында Солтүстік Каролинаның батысында табылған Катаваба жүзімінің кесінділері 1816 жылға дейін Монтгомери округіне жеткізілген деп саналады, оларды Кларксбургтегі қонақүй иесі Джейкоб Шоллмен бірге саяхатшы қалдырған. Олар Роуз-Хиллде Елиза Билл ағасы Синглтон Вуттоннан кесінділер алғаннан кейін пайда болды, ол оларды Шоллдан алған. Катаваба жүзімі Vitis labrusca сорттарының арасында шарап өндірісінде ең ерте пайдаланылғандарының бірі, бірақ оны жеуге немесе жүзім шырыны, джем немесе иелік жасауға болады. Vitis International Variety Catalogue Шоллдерге сілтеме жасайды және Катавабаны Солтүстік Американың Vitis labrusca және Еуропаның Vitis vinifera түрлерінің будандасуы деп сипаттайды, ал 1819 жылды оның енгізілген күні деп көрсетеді. "Оксфорд шарап энциклопедиясы" жүзімнің Солтүстік Каролинада одан да ертерек, 1802 жылы анықталғанын айтады, бірақ сортты кім ашқанын көрсетпейді. Британдық шарап сарапшысы Оз Кларк та жүзімнің шығу тегін Солтүстік Каролинаға жатқызады, бірақ ол алғаш рет 1801 жылы анықталғанын мәлімдейді. "Катаваба" атауына байланысты мән-жайлық мәліметтер осы Каролиналық шығу тегімен сәйкес келеді. Каролинада Катаваба өзені бар, ол Катаваба халқының жері арқылы ағып өтеді. Катаваба үнді ұлты қазіргі уақытта Оңтүстік Каролинада орналасқан, бірақ Катаваба халқы тарихи тұрғыдан Солтүстік Каролинаның батыс Пьемонт аймағынан Оңтүстік Каролина шекарасына дейін созылған бүкіл аймақты мекендеген. Александр сортын өсіруде қиындықтар туындағаннан кейін Лонгворт майор Адлумнан Катаваба кесінділерін сатып алып, Огайо өзенінің бойында жүзімдік отырғызды. Шарапханасында кездейсоқ түрде шамдандырылған шарап өндірісін тапқаннан кейін Лонгворт Шампан шараптарының үлгісі бойынша шамды Катаваба шығара бастады. 1830-жылдардан 1850-жылдарға дейін Лонгворттың әлі де жылтырап тұрған Катавабасы Калифорниядан Еуропаға таратылып, көптеген мақтауларға ие болды. 1850 жылдары The Illustrated London News журналының тілшісі Рейн шараптарымен салыстырғанда, әлі де ақ Катавабаның жақсырақ екенін және шамды Катавабаның "Францияның шампанынан асып түсетінін" атап өтті. Шараптар Америка Құрама Штаттарында да жақсы қабылдады, онда Генри Уодсворт Лонгфеллоу Николас Лонгвортқа арналған "Катаваба шарабына арналған ода" атты өлең жариялады. Лонгворттың шараптарының танымалдылығы Огайо өзенінің бойында және солтүстікке қарай Нью-Йорктің Эри көлі мен Фингер-Лейкс аймағына дейін жүзімдіктерді көбейтуге ықпал етті. Лонгворт Катавабаның, әсіресе Огайо өзенінің бойында өсірілгенінің, жалынды жақтаушысы болды, ол Америка шарап өнеркәсібін көп жылдар бойы жетекке шығаратын жүзім деп сенді. Оның шамды Катавабасынан бұрын ешбір американдық шарап Еуропадағы сыншылардың осындай жоғары бағасын алмаған. Америкалық "Жүзім өсіру және шарап жасау мәдениеті" журналында Лонгворт 1847 жылы былай деп жазды: "Огайо өзені өзінің шараптарының саны мен сапасы жағынан Рейнмен теңесетін күн алыс емес. Мен Катавабаны басқа жүзімдерге қарағанда жалпы өнім үшін, шарап үшін артықшылықпен қарастырамын".