16 ғасырдан бастап қазіргі күнге дейін Порто-Риколықтардың АҚШ Қарулы Күштерінде қызмет етуі

Порто-Рико әскер тарихы: 16 ғасырдан бастап АҚШ армиясындағы қатысуы, испан империясы, революциялық соғыстар, Азамат соғысы және Ирак/Ауғанстандағы кампаниялар.

51 мин оқу

100%

Дереккөз: Military history of Puerto Rico — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

16-шы ғасырдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі Пуэрто-Риколықтардың АҚШ Қарулы Күштеріндегі қызметі

Пуэрто-Риконың тіркелген әскери тарихы 16-шы ғасырдан басталады, сол кезде испан конкистадоры 1511 жылғы көтерілісте жергілікті таино тайпаларымен шайқасты, және Ауғанстан мен Ирактағы әскери науқандарда АҚШ Қарулы Күштерінде Пуэрто-Риколықтардың қазіргі қызметіне дейін жалғасады. Пуэрто-Рико төрт ғасыр бойы Испания империясының құрамында болды, осы кезеңде Пуэрто-Рико халқы британдық, француз және голланд шабуылдарынан қорғанысқа тұрды. Пуэрто-Риколықтар Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Батон-Руж, Мобил, Пенсакола және Сент-Луис шайқастарында генерал Бернардо де Гальвеспен бірге күресті. 19-шы ғасырдың ортасында АҚШ-та тұратын Пуэрто-Риколықтар Америка Азамат соғысына қатысты. 1800-ші жылдары Латын Америкасының Испаниядан тәуелсіздік алу күресі Пуэрто-Рикоға жетті, ол Грито де Ларес деп аталатын, қысқа ғана өмір сүрген революцияға және одан кейін Интентона де Яукоға әкелді. Арал Испания-Америка соғысы кезінде АҚШ әскері тарапынан басып алынды. Соғыс аяқталғаннан кейін Испания 1898 жылғы Париж шартының шарттарына сәйкес аралды АҚШ-қа ресми түрде өткізді. Пуэрто-Рико АҚШ-тың аймағына айналды және аралда "Порто-Рико полкі" (Пуэрто-Риконың атауы Порто-Рико деп өзгертілді) құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде АҚШ Конгресі Джонс-Шафрот заңын бекітті, ол Пуэрто-Риколықтарға АҚШ азаматтығын (Пуэрто-Рико делегаттар палатасы АҚШ азаматтығын қабылдаудан бас тартты) шектеулермен ұсынды және оларды әскери қызметке шақыруға құқылы етті. Содан бері АҚШ азаматтары ретінде Пуэрто-Риколықтар АҚШ-тың барлық маңызды әскери операцияларына қатысып келеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Пуэрто-Риколықтар Тынық мұхиты мен Атлант мұхитындағы шайқастарға жауынгерлер ғана емес, сонымен қатар командирлер ретінде де қатысты. Осы кезеңде Пуэрто-Рико медбикелеріне WAAC мүшелері ретінде қатысуға рұқсат берілді. Корея соғысы кезінде көрсеткен ерлігі үшін төрт Пуэрто-Риколыққа Құрмет медалі – АҚШ-тың ең жоғары әскери наградасы табысталды. Пуэрто-Риконың 65-ші жаяу әскер полкінің әскери қызметкерлері Корея соғысында көрсеткен батылдығы үшін Конгресс Алтын медалімен марапатталды. Вьетнам соғысы кезінде бес Пуэрто-Риколыққа Құрмет медалі табысталды. Қазіргі таңда Пуэрто-Риколықтар АҚШ әскерінде қызмет етуді жалғастыруда.

The recorded military history of Puerto Rico encompasses the period from the 16th century, when Spanish conquistadores battled native Taínos in the rebellion of 1511, to the present employment of Puerto Ricans in the United States Armed Forces in the military campaigns in Afghanistan and Iraq. Puerto Rico was part of the Spanish Empire for four centuries, during which the people of Puerto Rico defended themselves against invasions from the British, French, and Dutch. Puerto Ricans fought alongside General Bernardo de Gálvez during the American Revolutionary War in the battles of Baton Rouge, Mobile, Pensacola and St. Louis. During the mid 19th century, Puerto Ricans residing in the United States fought in the American Civil War. In the 1800s, the quest for Latin American independence from Spain spread to Puerto Rico, in the short lived revolution known as the Grito de Lares and culminating with the Intentona de Yauco. The island was invaded by the United States during the Spanish–American War. After the war ended, Spain officially ceded the island to the United States under the terms established in the Treaty of Paris of 1898. Puerto Rico became a United States territory and the "Porto Rico Regiment" (Puerto Rico's name was changed to Porto Rico) was established on the island. Upon the outbreak of World War I, the U. S. Congress approved the Jones–Shafroth Act, which extended United States citizenship (the Puerto Rican House of Delegates rejected US citizenship) with limitations upon Puerto Ricans and made them eligible for the military draft. Since then, as citizens of the United States, Puerto Ricans have participated in every major United States military engagement. During World War II, Puerto Ricans participated in the Pacific and Atlantic theaters, not only as combatants but also as commanders. It was during this conflict that Puerto Rican nurses were allowed to participate as members of the WAACs. Four Puerto Ricans were awarded the Medal of Honor, the highest military honor in the United States, for their actions during the Korean War. The members of Puerto Rico's 65th Infantry Regiment distinguished themselves in combat in the Korean War and were honored with the Congressional Gold Medal. During the Vietnam War five Puerto Ricans were awarded the Medal of Honor. Presently, Puerto Ricans continue to serve in the military of the United States.

1511 жылғы тайно көтерілісі

1493 жылғы 19 қарашада Христофер Колумб өзінің екінші "Жаңа әлем" сапары барысында Пуэрто-Рико аралына келді. Аралды тайно тайпасы, аравак тобының бір бөлігі мекендеген, олар аралды "Борикен" немесе "Боринкен" деп атаған. Колумб аралды Әулие Жан Крестительдің құрметіне Сан-Хуан Баутиста деп атады. Басты порты Пуэрто-Рико (бай порт) деп аталды (кейін арал Пуэрто-Рико деп, ал аралдың астанасына айналатын порт Сан-Хуан деп өзгертілді). Осы сапарда Колумбпен бірге конкистадор Хуан Понсе де Леон да болды. Понсе де Леон Пуэрто-Рикоға келгенде, аралдағы тайно тайпаларының басшысы Агуэйбана (Ұлы Күн) оны жақсы қабылдады. Конкистадорлардан басқа, алғашқы отарлаушылардың арасында алтын іздеген фермерлер мен кеншілер де болды. 1508 жылы Понсе де Леон Пуэрто-Риконың алғашқы губернаторы болып тағайындалды және қазіргі Баямон мен Сан-Хуан қалаларының арасында Капараның алғашқы поселенісін құрды. Губернатор болып тағайындалғаннан кейін, де Леон мен конкистадорлар тайноларды кендерде жұмыс істеуге және бекіністер салуға мәжбүрледі; көптеген тайнолар қатыгездікпен қарым-қатынас салдарынан еңбек етіп қайтыс болды. 1510 жылы Агуэйбана қайтыс болғаннан кейін, оның інісі Гюэйбана, көбінесе Агуэйбана II (Батыр) деп аталды, тайнолардың бір тобымен бірге испан Диего Сальседоны өзенге алып барып, суға батырып, ақ адамдардың құдай емес екенін өз халқына көрсетті. Мұны түсінген Агуэйбана II өз халқын 1511 жылғы тайно көтерілісіне басшылық етті, бұл испандықтардың жақсы қаруланған күштеріне қарсы аралдағы алғашқы көтеріліс болды. Утуадоның касигі Гуарионекс Сотомайор ауылына (қазіргі Агуада) шабуыл жасап, оның сексен тұрғынын өлтірді. Касик Гуарионекс шабуыл кезінде қаза тапты, бұл тайноның жеңісі деп есептелді. Тайно жеңісінен кейін отарлаушылар шабуылдардан қорғану үшін азаматтық жасақ құрды. Хуан Понсе де Леон және оның басқарушыларының бірі Диего де Салазар испандықтарды Агуэйбана II иелігіндегі тайно күштеріне қарсы шабуылдар сериясына бастап кетті. Испандық шабуыл Ягуэкастың касигі Мабодомокаға қарсы шайқаста аяқталды. Агуэйбана II атып өлтірілді, бұл Пуэрто-Рикодағы алғашқы әскери қақтығыстың аяқталуы болды. Сәтсіз көтерілістен кейін тайнолар король Фердинанд II бекіткен патшалық жарлық бойынша өздерінің салты мен дәстүрлерінен бас тартуға мәжбүр болды, ол олардан жаулап алушыларының құндылықтарын, дінін және тілін қабылдауды талап етті. 1540 жылы Мексика кендерінен түскен кірістермен испан отарлаушылары Сан-Хуанда Сан-Фелипе-дель-Моро ("мүйіс") бекінісін салуды бастады. 1589 жылы құрылыстың бастапқы кезеңі аяқталғаннан кейін Эль-Моро аралдың басты әскери бекінісіне айналды, оны кәсіби әскерлер күзетті. 1580 жылы Пуэрто-Риконың Капитандық Генералдығы ретінде қайта ұйымдастырылған Пуэрто-Риконың қалған бөлігі аралды жауынгерлік және қарақшылардың шабуылдарынан қорғау үшін тек бірнеше әскерлерге және жергілікті ерікті жасақтарға ғана сүйенуге мәжбүр болды. Ол кезде Испанияның басты жаулары ағылшындар мен голландтар болды. Алайда, бұл кезеңде Кариб бассейнінде Испанияға қарсы олар ғана емес, басқа да жаулар болды. 1528 жылғы 11 қазанда француздар аралды басып алуға тырысып, Сан-Жерман поселенісін тонап, өртеп жіберді, Гуаника, Сотомайор, Дагуао және Лойза сияқты аралдың көптеген алғашқы поселеністерін жойды, жергілікті жасақ оларды шегінуге мәжбүр еткенге дейін. Сан-Хуаннан басқа ешқандай поселеніс қалмады. Сантурцеге қонды және аралды 157 күн бойы басып ұстады. Оның әскерлері арасында бациллярлық дизентерия тарағаннан кейін, ол аралды тастап кетуге мәжбүр болды, бұл індеттен 700 адам қаза тапты. 1598 жылғы 26 желтоқсанда Испания әскери адам Алонсо де Меркадо Пуэрто-Риконың генерал-капитаны болып тағайындалды және салғыстықсыздық, қастық немесе қорқыныш арқылы билікке келгендерді жазалауды сұрады.

Christopher Columbus arrived in the island of Puerto Rico on November 19, 1493, during his second voyage to the so called "New World". The island was inhabited by the Arawak group of Indigenous peoples known as Tainos, who called the island "Borikén" or "Borinquen". Columbus named the island San Juan Bautista in honor of Saint John the Baptist. The main port was named Puerto Rico (Rich Port) (eventually the island was renamed Puerto Rico and the port which was to evolve into the capital of the island was renamed San Juan). The conquistador Juan Ponce de León accompanied Columbus on this trip. When Ponce de León arrived in Puerto Rico, he was well received by the Cacique (Tribal chief) Agüeybaná (The Great Sun), chieftain of the island Taino tribes. Besides the conquistadors, some of the first colonists were farmers and miners in search of gold. In 1508, Ponce de León became the first appointed governor of Puerto Rico, founding the first settlement of Caparra between the modern day cities of Bayamón and San Juan. After being named Governor, de León and the conquistadors forced the Tainos to work in the mines and to build fortifications; many Tainos died as a result of cruel treatment during their labor. In 1510, upon Agüeybaná's death, his brother Güeybaná, better known as Agüeybaná II (The Brave), and a group of Tainos led Diego Salcedo, a Spaniard, to a river and drowned him, proving to his people that the white men were not gods. Upon realizing this, Agüeybaná II led his people in the Taino rebellion of 1511, the first rebellion in the island against the better armed Spanish forces. Guarionex, cacique of Utuado, attacked the village of Sotomayor (present day Aguada) and killed eighty of its inhabitants. Cacique Guarionex died during the attack which was considered a Taino victory. After the Taino victory, the colonists formed a citizens' militia to defend themselves against the attacks. Juan Ponce de León and one of his top commanders, Diego de Salazar, led the Spaniards in a series of offensives which included a massacre of the Taino forces in the domain of Agüeybaná II. The Spanish offensive culminated in the Battle of Yagüecas against Cacique Mabodomoca. Agüeybaná II was shot and killed, ending the first recorded military action in Puerto Rico. After the failed rebellion, the Tainos were forced to give up their customs and traditions by order of a Royal decree, approved by King Ferdinand II, which required that they adopt and practice the values, religion and language of their conquerors. In 1540, with revenue from Mexican mines, the Spanish settlers began the construction of Fort San Felipe del Morro ("the promontory") in San Juan. With the completion of the initial phase of the construction in 1589 El Morro became the island's main military fortification, guarded by professional soldiers. The rest of Puerto Rico, which had been reorganized in 1580 as the Captaincy General of Puerto Rico, had to rely on only a handful of soldiers and the local volunteer militia to defend the island against militant and pirate attacks. The main enemies of Spain at the time were the English and the Dutch. They, however were not the only enemies that Spain faced in the Caribbean during this period. On October 11, 1528, the French sacked and burned the settlement of San Germán during an attempt to capture the island, destroying many of the island's first settlements—including Guánica, Sotomayor, Daguao and Loiza—before the local militia forced them to retreat. The only settlement that remained was San Juan. landed in Santurce and held the island for 157 days. He was forced to abandon the island upon an outbreak of bacillary dysentery among his troops, losing 700 men to the outbreak. On December 26, 1598, Alonso de Mercado, a military man was named to the Captaincy General of Puerto Rico by Spain and asked to punish anyone who had allowed the takeover, through negligence, malice or cowardice.

17 ғасыр

Голландия Республикасы 1625 жылы Кариб бассейнінде ағылшындармен бәсекелесіп, әлемдік әскери және сауда державасы болды. Голландтар бұл аймақта әскери бекініс орнатуды қалады және Пуэрто-Риконы басып алу үшін капитан Будевийн Хендрикс (сондай-ақ Будойно Хенрико немесе Балдуино Энрико деп те белгілі) жіберді. 1625 жылдың 24 қыркүйегінде Энрико 17 кемесі мен 2000 адамымен Сан-Хуан жағалауына жетті. Энрико Пуэрто-Риконың губернаторы Хуан де Хароға хабар жіберіп, оған аралды тапсыруды бұйырды. Де Харо бас тартты; ол тәжірибелі әскери адам болды және Бокерон деп аталатын бөлімде шабуыл болады деп күтті. Сондықтан ол сол аймақты бекіністі қылды. Алайда голландтар басқа жолмен барып, Ла Пунтильяға қоныс аударды. Теңіздегі голландтық кемелерге пуэрто-рикалықтар кіріп, оларды жеңді. Ұзақ шайқастан кейін испандық сарбаздар мен қаладағы еріктілер қаланы шабуылдан қорғай алды және аралды басып алудан құтқарып қалды. 21 қазанда Хендрикс Ла Форталеза мен қаланы өртеп жіберді. Капитан Амескета мен Андрес Ботелло жаудың жойқын жолын тоқтатуды шешті және 200 адамды бастап, жаудың алдыңғы және артқы күзеттеріне шабуыл жасады. Олар Хендрикс пен оның адамдарын өздерінің траншеяларынан тездетіп теңізге, кемелеріне қарай айдады. Хендрикс кері қайтқанда өзінің ең үлкен кемелерінің бірін тастап кетіп, 400-ден астам адам қаза тапты. Испания мен Англия Жаңа әлемде билік үшін күресіп жатқан кезде, Пуэрто-Рикодағы ағылшын кемелерін тонауға Испанияның патшасы ынталанды. Капитан Мигель Энрикес және капитан Роберто Кофреси (XIX ғасырда) Пуэрто-Риконың ең танымал каперлері болды. XVIII ғасырдың бірінші жартысында Энрикес, кәсіппен аяқкиімші, өз батырын сынап көруге шешім қабылдады. Ол ағылшын сауда кемелерін және жалпы Атлант мұхиты мен Пуэрто-Рико теңіздерін жайлаған контрабандаға арналған басқа да кемелерді ұстап алуда үлкен ерлік көрсетті. Энрикес Викес аралында ағылшындармен соғысып, жеңген экспедициялық күш ұйымдастырды. Ол Викес аралын испан империясына және Пуэрто-Риконың губернаторына қайтарып бергенде, оны ұлттық батыр ретінде қабылдады. Оның қызметі үшін Испания корольдігі Энрикеске Medalla de Oro de la Real Efigie ("Саралық бейнелеудің алтын медалі") медалін берді, оны "Теңіздер мен соғыс капитаны" деп атады және оған марк және жазалау хаттарын берді, осылайша оған каперлердің артықшылықтарын берді.

The Dutch Republic was a world military and commercial power by 1625, competing in the Caribbean with the English. The Dutch wanted to establish a military stronghold in the area, and dispatched Captain Boudewijn Hendricksz (also known as Boudoyno Henrico or Balduino Enrico) to capture Puerto Rico. On September 24, 1625, Enrico arrived at the coast of San Juan with 17 ships and 2,000 men. Enrico sent a message to the governor of Puerto Rico, Juan de Haro, ordering him to surrender the island. De Haro refused; he was an experienced military man and expected an attack in the section known as Boqueron. He therefore had that area fortified. However, the Dutch took another route and landed in La Puntilla. The Dutch ships at sea were boarded by Puerto Ricans, who defeated those aboard. After a long battle, the Spanish soldiers and volunteers of the city's militia were able to defend the city from the attack and save the island from an invasion. On October 21, Hendricksz set La Fortaleza and the city ablaze. Captains Amézqueta and Andrés Botello decided to put a stop to the destruction and led 200 men in an attack against the enemy's front and rear guard. They drove Hendricksz and his men from their trenches and into the ocean in haste to reach their ships. Hendricksz upon his retreat left behind him one of his largest ships, stranded, and over 400 dead. While Spain and England were in a power struggle in the New World, Puerto Rican privateering of English ships was encouraged by the Spanish Crown. Captain Miguel Enríquez and Captain Roberto Cofresí (in the 19th century) were two of the most famous Puerto Rican privateers. In the first half of the 18th century, Enriquez, a shoemaker by occupation, decided to try his luck as a privateer. He showed great valor in intercepting English merchant ships and other ships dedicated to contraband that were infesting the seas of Puerto Rico and the Atlantic Ocean in general. Henriquez organized an expeditionary force which fought and defeated the English in the island of Vieques. He was received as a national hero when he returned the island of Vieques to the Spanish Empire and to the governorship of Puerto Rico. In recognition of his service, the Spanish Crown awarded Henriquez the Medalla de Oro de la Real Efigie ("The Gold Medal of the Royal Effigy"), named him "Captain of the Seas and War", and gave him a letter of marque and reprisal, thus granting him the privileges of privateer.

Британдықтармен қарулы қақтығыстар

Ағылшындар Кариб теңізіндегі испандық колонияларға шабуылдарын жалғастырып, Пуэрто-Риконың шығысында Виэкес аралдарын қоса алғанда, бірнеше шағын аралдарды басып алды. 1702 жылдың 5 тамызында Пуэрто-Риконың солтүстік жағалауындағы Аресибо қаласына британдықтар шабуыл жасады. Капитан Антонио де лос Рейес Корреа басшылығымен, тек найза мен шабуыл пышақтарымен қаруланған 30 жасақ мүшесі қаланы мылтық пен қылыштармен қаруланған ағылшындардан қорғады. Британдықтар құрлықта 22, теңізде 8 адамнан шығынға ұшырады. Рейес Корреа ұлттық батыр деп жарияланды және король Филипп V оған "Патшалық бейнесінің алтын медалі" ("Medalla de Oro de la Real Efigie") мен "Жаяу әскер капитаны" атағын берді. Пуэрто-Рикода туған жергіліктілер (криоллолар) испан короліне испан армиясында қызмет етуге рұқсат беру үшін өтініш білдірді, нәтижесінде 1741 жылы Пуэрто-Риконың тұрақты полкі (Regimiento Fijo de Puerto Rico) құрылды. Бұл полк Пуэрто-Риконы және басқа испандық теңіз артындағы иеліктерді қорғауда қызмет етті, Санто-Домингода, Кариб теңізіндегі басқа аралдарда және Оңтүстік Америкада, ең бастысы Венесуэлада шайқастарға қатысты. Алайда, Пуэрто-Риколықтардың полк Венесуэладағы төңкерісті басу үшін қолданылып жатыр деген шағымдары королді полкті елге қайтаруға мәжбүр етті және 1815 жылы ол таратылды. 1765 жылы испан королі фельдмаршал Алехандро О’Рейллиді Пуэрто-Рикоға ұйымдасқан жасақ құру үшін жіберді. О’Рейлли, "Пуэрто-Рико жасағының әкесі" ретінде танылды, болашақтағы әскери қақтығыстарда жасаққа даңқ әкелу үшін оқытуды ұйымдастырды және азаматтық жасақты "Тәртіпті жасақ" деп атады. Кейін О’Рейлли 1769 жылы колониялық Луизиананың губернаторы болып тағайындалды және "Қанды О’Рейлли" деп аталды.

Америка революциялық соғысы

Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Испания көтерілісші отаршылдарға Пуэрто-Рикодағы порттарын пайдалануға мүмкіндік берді, олар арқылы олардың мақсатына қаржылық көмек және қару-жарақ жеткізілді. 1777 жылы Маягуэс жағалауында екі Континенталдық Әскери-теңіз кемесі, «Эудаук» және «Генри», және Корольдік Әскери-теңіз кемесі арасында оқиға болды. Екі американдық кемені үлкен және күшті «Глазго» кемесі қуғынға алды. Америкалық отарлық кемелер Маягуэс жағалауына жақын болды; сол қаланың Пуэрто-Рико милициясының мүшелері бірдеңе дұрыс емес екенін сезіп, кемелерге қала шығанағына тоқтауға сигнал берді. Кемелер тоқтағаннан кейін екі кеменің экипаждары түсірілді, ал бірнеше майягуэсанолар екі кемеге де испан туын көтерді. «Глазго» кемесінің командирі жағдайды біліп, арал губернаторы Хосе Дюфреннен кемелерді беруді сұрады. Дюфрен бас тартты және британдық әскери кемесіне Пуэрто-Рико портынан кетуді бұйырды. Луизиана губернаторы Бернардо де Гальвес Солтүстік Америкадағы испан отарлық армиясының фельдмаршалы болып тағайындалды. 1779 жылы Гальвес және оның әскері, құрамында пуэрто-рикандықтар мен басқа испан отарларынан келген адамдар болды, британдықтардың назарын революциядан ауыстырып, Батыс Флорида британдық отарлығының астанасы Пенсаколаны, сондай-ақ Батон-Руж, Сент-Луис және Мобил қалаларын басып алды. Бригадир генерал Рамон де Кастро басшылығындағы Пуэрто-Рико әскері Пенсаколада 2500 сарбаздан тұратын британдық және үнді әскерін, сондай-ақ британдық әскери кемелерді жеңуге көмектесті. Гальвес және оның көпұлтты армиясы Континенталдық армияны Кубадан Миссисипи өзенімен жеткізілген қару-жарақ, мата, оқ-дәрі және дәрі-дәрмекпен жарақтандырды. 1795 жылы Пуэрто-Рико губернаторы болып тағайындалған генерал Рамон де Кастро Мобил және Пенсакола науқандарында Гальвестің жеке көмекшісі болды.

Британдықтардың Пуэрто-Рикоға шабуыл жасауы

1797 жылдың 17 ақпанында Пуэрто-Риконың губернаторы, бригадир генерал Рамон де Кастро, Ұлыбританияның Тринидад аралына шабуыл жасағаны туралы хабар алды. Пуэрто-Рико британдықтардың келесі нысаны болады деп ойлаған ол, жергілікті жасақтарды дайындыққа келтіруге және аралдың бекіністерін кез келген әскери қимылға қарсы дайындауға шешім қабылдады. 1797 жылдың 17 сәуірінде сэр Ральф Аберкромби басқаратын британдық кемелер Сан-Хуанның шығысындағы Лоиса жағалау қаласына жақындады. 18 сәуірде британдық және гессендік әскерлер Лоиса жағасына түсті. Де Кастроның басшылығымен, Эль-Моро және Сан-Херонимо бекіністерінен артиллериялық оқтар британдық кемелерге бағытталды, бірақ олар қол жетімсіз болды. Басқыншылар түскеннен кейін, шайқас негізінен құрлықта өтті, көптеген ұсақ шайқастар, далалық артиллерия мен минометтерден атыс алмасулар Сан-Херонимо және Сан-Антонио көпірінің бекінісі мен шығыстағы Кондадодағы британдық позициялары және оңтүстікке қарай Мирамардағы Эль-Олимпо төбесі арасында болды. Британдықтар Сан-Хуан аралына бағытталатын маңызды өткел, Сан-Антонионы басып алуға тырысты және жақын орналасқан Сан-Херонимоны қайталап бомбалады, оны жартылай қиратқанға дейін. Мартин Пенья көпірінде олар сержанттар Хосе мен Франсиско Диас және полковник Рафаэль Конти сияқтылармен кездесті, олар лейтенант Лукас де Фуэнтеспен бірге екі зеңбірекпен жауға шабуыл жасады. Испан әскерлері мен жергілікті жасақтардың қаһармандық күресінен кейін, олар Сан-Хуанға ілгерілеуге жасаған барлық әрекеттерінде жеңіліске ұшырады. Шабуыл сәтсіз аяқталды, себебі Пуэрто-Риколық еріктілер мен испандық әскерлер қарсы тұрып, аралды британдық лейтенанттың "таңғажайып батылдық" деп сипаттағандай қорғады.

"La Rogativa" фольклоры

Сан-Хуанның қорғанысы "La Rogativa" аңызының бастауы болды. Пуэрто-Рико халқы арасында кең таралған аңыз бойынша, 1797 жылғы 30 сәуір түні епископ жетекшілігімен қала әйелдері "rogativa" (тілек тілеу шеруі) құрып, қала көшелерімен шеру тартты. Олар гимн айтып, шырақтарды алып жүріп, қаланың амандығы үшін дұға етті. Қала қабырғасының сыртындағы жаулар, шырақтардың жанған жарығын испандық әскердің қосымша күштерінің келуі деп қате түсінді. Таң атқанда жау аралдан кетуге мәжбүр болды, ал қала мүмкін болатын шабуылдан құтылды. Ескі Сан-Хуандағы Рогатива алаңында Линдсей Дэн салған төрт мүсін, La Rogativa-ға қатысқан епископ пен қала әйелдеріне құрмет көрсетеді.

Агуадилланың шабуылы

Британдықтар Агуадилла және Пунта-Салинасқа да шабуыл жасады. Агуадиллада полковник Конти мен жасақ мүшелері оларды жеңіске ұшыратты, ал аралға қонған британдық әскерлер тұтқынға алынды. 30 сәуірде британдықтар кемелеріне қайтып, 2 мамырда солтүстікке қарай жолға шықты. Британдық күштерге тиген жеңіліс салдарынан губернатор Рамон де Кастро испан королі Карл IV-тен жеңімпаздарды мойындауды сұрады; ол фельдмаршал дәрежесіне көтерілді, сондай-ақ бірнеше адам жоғарылатылып, жалақылары артты. Аберкромбидің жеңілісінен кейін британдықтар Пуэрто-Рикоға шабуылдауын жалғастырды, Aguadilla (жеңіссіз шайқастар), Ponce, Cabo Rojo және Mayagüez жағалау қалаларында. Бұл 1802 жылға дейін, Еуропа елдері мен Революциялық Франция арасындағы Екінші коалиция соғысын Амиен келісімі аяқтағанға дейін жалғасты.

19 ғасыр

Франция Испанияның Санто-Доминго колониясына шабуыл жасау қаупін тудырған еді. 1808 жылы испан тәжі басшылығындағы, пуэрторикалық капитан Рамон Пауэр-и-Жиральтқа бағынған әскери-теңіз күштерін жіберді. Мақсаты – француз шабуылына қарсы Санто-Домингоны блокада арқылы қорғау. Полковник Рафаэль Конти Доминикан Республикасын қорғау үшін әскери экспедиция ұйымдастырды. Олар сәттілікке жетіп, испан үкіметі оларды батырлар деп жариялады. Сан-Хуан қаласында туған Деметрио О'Дали 1809 жылғы Пиреней соғысына қатысты, бұл соғыс 1808 жылғы Наполеонның басып кіруінен және король Карл IV мен принц Фердинандтың (кейін король Фердинанд VII) тұтқынға алынуынан кейін Испанияның тәуелсіздік соғысы ретінде де белгілі болды. Фердинанд патша жер аударылудан және тұтқыннан оралғаннан кейін, ол 1812 жылғы Конституцияны жойды, оны Еуропа монархтары сияқты, елдерді әлсірету үшін Наполеонның амалы деп санады. Бірақ О'Дали 1812 жылғы испан Конституциясын қолдады, оны көтерілісші деп есептеді және 1814 жылы король Фернандо VII оны Испаниядан қуды. 1820 жылы либералды конституционалист О'Дали, сондай-ақ көтерілісші полковник Рафаэль Риегомен бірге полковниктер көтерілісін ұйымдастырып, басқарды. Бұл корольға қарсы көтеріліс емес, оны конституцияны қайта орнатуға мәжбүрлеу мақсатындағы көтеріліс болды, және олар сәттілікке жетті. Бұл Триенио Либералды / Либералды үш жыл (1820–23) деп аталды. Осы процесте О'Дали фельдмаршал шеніне көтеріліп, Испания үкіметінің ең жоғары әскери наградасы – Сан-Фернандоның Лауреат кресімен марапатталды.

Америка Азаматтық соғысы

1800 жылдары АҚШ-тың шығыс жағалауы мен Пуэрто-Рико порттары арасында сауда қатынастары болды. Кемелердің тізілімдерінен көрініп тұрғандай, көптеген пуэрто-рикалықтар АҚШ-қа және Пуэрто-Рикоға қатынайтын кемелермен саяхаттаған. Олардың көпшілігі Нью-Йорк, Коннектикут және Массачусетс сияқты жерлерге қоныстанды. Америка Азамат соғысы басталған кезде көптеген пуэрто-рикалықтар АҚШ әскери қарулы күштеріне қосылды, бірақ пуэрто-рикалықтар испан поддандылары болғандықтан, олар испандықтар ретінде тіркелді. 1860 жылғы Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы халық санағында он пуэрто-рикалық тұрғаны анықталды. Олардың арасында 1862 жылы 15-ші Коннектикут полкіне (Лион полкі) қосылған Аугусто Родригес болды. Азамат соғысы кезінде лейтенант шеніне жеткен Родригес Вашингтон қаласын қорғауда қызмет етті. Ол сондай-ақ Фредериксбург және Уайс-Форк шайқастарында әскерлерін басқарды. Полк 1865 жылдың 27 маусымында демобилизацияланды, ал ол 1865 жылдың 12 шілдесінде Нью-Хейвенде босатылды. Пуэрто-Рикода құлдар мен әскери билік арасында көптеген ұсақ көтерілістер болды. 1821 жылдың шілдесінде бозал құлы Маркос Ксиорро құл иелеріне және Пуэрто-Риконың отарлық үкіметіне қарсы құрылыс жасады. Оның жоспары бойынша, 27 шілдеде Сантьяго (Санкт-Джеймс) мерекесі кезінде бірнеше құл Баямон маңындағы әртүрлі плантациялардан қашып кетуі керек еді, оның ішінде Ангус Макбиан, К. Кортнайт, Мигель Андино және Фернандо Фернандес плантациялары. Содан кейін олар Мигель Фигерестің қант плантациясына барып, сол жерде жасырылған семсерлер мен пышақтарды алып келуге тиіс болды. Ксиорро Макбин плантациясынан Марио және Нарсисо есімді екі құлмен бірге Баямон және Тоа Баха құлдарын бастап, Баямон қаласын басып алуды жоспарлады. Олар қаланы өртеп, қара емес адамдарды өлтіруді көздеді. Осыдан кейін олар Рьо-Пьедрас, Гуайнабо және Пало-Секо қалаларының құлдарымен бірігіп, қаруланған және жеңістерден жігер алған күштермен Сан-Хуан астанасына басып кіруді және Ксиорроны өздерінің патшасы деп жариялауды ниеттенді. Бұл шабуылдың ерекшелігі – бұрынғыларынан айырмашылығы, ол Пуэрто-Риконы тәуелсіз мемлекет ету және республиканың ресми атауы ретінде тайно тайпасының "Борикуа" атауын пайдалану мақсатын көздемеген. Бұл Маягуэс қаласын аралдың астанасы етуге бағытталған алғашқы әрекет болды. 1813 жылы Фердинанд VII Испания тағына отырғаннан кейін Валеро жаңа корольдің Латын Америкасындағы испан колонияларына қатысты саясатын сынады. Ол монархияны жек көріп, әскердегі лауазымынан кетіп, Мексикаға бет бұрды. Ол Агустин де Итурбиде басқарған көтерілісшілерге қосылды және Мексиканың Испаниядан тәуелсіздігі үшін күресті. Мексика жеңіске жеткеннен кейін Итурбиде өзін Мексика императоры деп жариялады. Валеро Испаниядағы тәжірибесінен кейін монархияға қарсы көзқарас қалыптастырғандықтан, Итурбидеге қарсы көтерілді. Оның көтерілісі сәтсіз аяқталды және ол теңіз арқылы Мексикадан қашуға тырысты. Сент-Томас қаласында өткен Пуэрто-Рико тәуелсіздік қозғалысының кездесулерін испан билігі анықтады және қозғалыстың мүшелері түрмеге қамалды немесе жер аударылды. Венесуэлалық көтерілісшілердің жетекшісі Хосе Мария Рохас 1824 жылдың 1 қазанында Мария де лас Мерседес Барбудоға жіберген хатында, Венесуэлалық көтерілісшілер Сант-Томас аралында Пуэрто-Риконың тәуелсіздік қозғалысымен байланысын жоғалтқанын және осылайша Венесуэлалық көтерілісшілер мен Пуэрто-Риконың тәуелсіздік қозғалысының басшылары арасындағы құпия байланыс ашылу қаупі бар екенін мәлімдеді. Мерседес Барбудо, сондай-ақ "бірінші пуэрто-рикалық әйел азаттық күрескері" деп танылған, Боливардың Америка революциясы үлгісіндегі федерация құру арманы туралы білгеннен кейін Пуэрто-Риконың тәуелсіздік идеясын қолдаған кәсіпкер әйел болды. Бұл федерация барлық жаңадан тәуелсіз болған республикалардың біріккен провинциялары ретінде белгілі болады. Ол Симон Боливар басқарған және Пуэрто-Рикодағы испан отаршылдық билігіне қарсы болған Венесуэла көтерілісшілерімен байланысы бар Пуэрто-Риконың тәуелсіздік қозғалысына қатысты. Мерседес Барбудоға белгісіз, Пуэрто-Рикодағы испан билігі, губернатор Мигель де ла Торреге сәйкес, оның Венесуэланың бүлікші топтарымен хат алысуына күдікпен қарады. Испания үкіметінің құпия агенттері оның кейбір хаттарын ұстап алып, губернатор де ла Торреге жеткізді. Ол тергеу жүргізіп, оның поштасын тәркіледі. Үкімет бұл хаттар Боливар идеяларын насияттау мақсатында жазылғанын және пуэрто-рикалықтарды тәуелсіздікке ұмтылуға ынталандыратынын сендірді. Губернатор Мигель де ла Торре оны Пуэрто-Рикодағы испан үкіметін құлатуды жоспарлағандықтан қамауға бұйрық берді. Пуэрто-Рикода әйелдер түрмесі болмағандықтан, ол кепілсіз Кастильо Сан-Кристобалда ұсталды. Оған қарсы испан билігі ұсынған дәлелдердің арасында Рохастың хаты да болды. Ол Кубаға жер аударылды, онда қашып, Венесуэлаға жетіп, сонда өмірінің соңғы күндерін өткізді. 1855 жылдың 13 сәуірінде Сан-Кристобаль бекінісіндегі артиллерияшілер арасында бүлік шықты. Олар аралдың испан губернаторы Гарсия Камбия таңған екі жылдық әскери міндетті мерзімді наразылық білдірді. Бүлікшілер өздерінің зеңбіректерін Сан-Хуанға бағыттап, халық арасында үрей тудырды. Олар капитуляция жасағаннан кейін губернатор сегіз адамды қамауға алып, ату арқылы өлім жазасын берді.

During the 1800s, commerce existed between the ports of the eastern coast of the United States and Puerto Rico. Ship records show that many Puerto Ricans traveled on ships that sailed to and from the U. S. and Puerto Rico. Many of them settled in places such as New York, Connecticut and Massachusetts. Upon the outbreak of the American Civil War, many Puerto Ricans joined the ranks of the United States military armed forces, however since Puerto Ricans were Spanish subjects they were inscribed as Spaniards. The 1860 census of New Haven, Connecticut, shows there were 10 Puerto Ricans living there. Among them was Augusto Rodriguez who joined the 15th Connecticut Regiment (a. k. a. Lyon Regiment) in 1862. During the Civil War, Rodriguez, who reached the rank of lieutenant, served in the defenses of Washington, D. C. He also led his men in the Battles of Fredericksburg and Wyse Fork. The regiment was mustered out on June 27, 1865, and he was discharged in New Haven on July 12, 1865. In Puerto Rico, there were many minor slave revolts in which the slaves clashed with the military establishment. In July 1821, Marcos Xiorro, a bozal slave, planned and organized a conspiracy against the slave masters and the colonial government of Puerto Rico. According to his plot, which was to be carried out on July 27, during the festival celebrations for Santiago (St. James), several slaves were to escape from various plantations in Bayamón, which included the haciendas of Angus McBean, C. Kortnight, Miguel Andino and Fernando Fernández. They were then to proceed to the sugarcane fields of Miguel Figueres, and retrieve cutlasses and swords which were hidden in those fields. Xiorro, together with a slave from the McBean plantation named Mario and another slave named Narciso, would lead the slaves of Bayamón and Toa Baja and capture the city of Bayamón. They would then burn the city and kill those who were not black. After this, they would all unite with slaves from the adjoining towns of Río Piedras, Guaynabo and Palo Seco. With this critical mass of slaves, all armed and emboldened from a series of quick victories, they would then invade the capital city of San Juan, where they would declare Xiorro as their king. This invasion was different from all its precursors since none before had intended to make Puerto Rico an independent nation, and use the Taino name "Boricua" as the official name of the republic, it was also intended more as a mercantile venture than a patriotic endeavor. It was the first time an invasion intended to make the city of Mayagüez the capital of the island. When Ferdinand VII assumed the throne of Spain in 1813, Valero became critical of the new king's policies towards the Spanish colonies in Latin America. He developed a keen hatred of the monarchy, resigned his commission in the army, and headed for Mexico. There he joined the insurgent army headed by Agustín de Iturbide, in which Valero was named chief of staff. He fought for and helped achieve Mexico's independence from Spain. After the Mexican victory, Iturbide proclaimed himself Emperor of Mexico. Since Valero had developed anti monarchist feelings following his experiences in Spain, he revolted against Iturbide. His revolt failed and he attempted to escape from Mexico by way of sea. The meetings of the Puerto Rican Independence movement which met in St. Thomas were discovered by the Spanish authorities and the members of the movement were either imprisoned or exiled. In a letter dated October 1, 1824, which Venezuelan rebel leader José María Rojas sent to María de las Mercedes Barbudo, Rojas stated that the Venezuelan rebels had lost their principal contact with the Puerto Rican Independence movement in the Danish island of Saint Thomas and therefore the secret communication which existed between the Venezuelan rebels and the leaders of the Puerto Rican independence movements was in danger of being discovered. Mercedes Barbudo, also known as the "first Puerto Rican female freedom fighter", was a businesswoman who became a follower of the independence ideal for Puerto Rico upon learning that Bolivar dreamed of eventually engendering an American Revolution style federation, that would be known as the United Provinces of New Granada, between all the newly independent republics, with a government ideally set up solely to recognize and uphold individual rights. She was involved with the Puerto Rican Independence Movement which had ties with the Venezuelan rebels led by Simón Bolívar and who were against Spanish colonial rule in Puerto Rico. Unknown to Mercedes Barbudo, the Spanish authorities in Puerto Rico under Governor Miguel de la Torre, were suspicious of the correspondence between her and the rebel factions of Venezuela. Secret agents of the Spanish Government had retained some of her mail and delivered it to Governor de la Torre. He ordered an investigation and had her mail confiscated. The Government believed that the correspondence served as propaganda of the Bolivian ideals and that it would also serve to motivate Puerto Ricans to seek their independence. Governor Miguel de la Torre ordered her arrest on the charge that she planned to overthrow the Spanish Government in Puerto Rico. Since Puerto Rico did not have a women's prison she was held without bail at the Castillo San Cristóbal. Among the evidence which the Spanish authorities presented against her was Rojas letter. She was exiled to Cuba, where she was able to escape and make her way to Venezuela, where she spent her final days. On April 13, 1855, a mutiny broke out among the artillerymen at Fort San Cristóbal. They were protesting an extended two years of military service imposed by the island's Spanish governor, Garcia Cambia. The mutineers pointed their cannons towards San Juan, creating a state of panic among the population. Upon their surrender, the governor had the eight men arrested and sentenced to death by firing squad.

Грито де Ларес

1850-ші жылдардың ортасына қарай көптеген испан отарлары тәуелсіздік алды. Пуэрто-Рикода екі топ болды: Испанияға адал болған лоялистер және тәуелсіздікті жақтаған индепендентисталар. 1866 жылы доктор Рамон Эметерио Бетансес, Сегундо Руис Белвис және басқа да тәуелсіздік жақтастары Нью-Йорк қаласында кездесіп, Пуэрто-Риконың революциялық комитетін құрды. Бұл әрекеттің нәтижесінде Доминикан Республикасынан аралға шабуыл жасау үшін қарулы экспедиция жіберу жоспары жасалды. Пуэрто-Риконың батыс қалаларында бірнеше революциялық ұяшықтар құрылды. Ең маңызды екі ұяшық – Матиас Бругман басқарған және «Капа Прието» деп аталған Маягуэс, және Мануэль Рохас басқарған «Центро Браво» Ларес. «Центро Браво» операцияның негізгі орталығы болды және Рохастың Эль-Триунфо плантациясында орналасқан. Бетансес Мануэль Рохасты «Азаттық армиясының қолбасшысы» деп атады. Мариана Брачетти (Мануэльдің қарындасы) «Ларес революциялық кеңесінің жетекшісі» атанды. Бетансестің өтініші бойынша Брачетти Пуэрто-Риконың алғашқы туын тігіп, оны Ларес революциялық туы (Бандера де Ларес) деп те атады. Испан билігі жоспарды анықтап, Бетансестің қарулы кемесін Пуэрто-Рикоға жеткенше тәркілеуге үлкерді. Камуй қаласының мэрі Мануэль Гонсалес (сол қаланың революциялық ұяшығының жетекшісі) тұтқындалып, мемлекетке опасыздық жасады деген айып тағылды. Ол испан армиясының тәуелсіздік жоспары туралы білетінін біліп, Мануэль Рохасқа ескерту үшін қашып кетті. Ескертілген революционерлер революцияны мүмкіндігінше ертерек бастауға шешім қабылдады және 1868 жылдың 28 қыркүйегін мерзім ретінде белгіледі. Матиас Бругман мен оның адамдары Мануэль Рохастың адамдарымен бірігіп, шамамен 800 ер және әйелмен Ларес қаласына қарай жорықтап, оны басып алды. Бұл оқиға «Грито де Ларес» (Ларес дауысы) деп танылды. Революционерлер қалалық шіркеуге кіріп, Мариана Брачеттидің революциялық туын бас алтарьға қойып, революцияның басталғанын жариялады. Олар Пуэрто-Риконы «Пуэрто-Рико Республикасы» деп жариялап, Франсиско Рамиресті оның президенті етіп тағайындады. Мануэль және оның нашар қаруланған жақтастары тек таяқтар мен мачетелермен қаруланып, Сан-Себастьян қаласына қарай жорықтап кетті. Испан армиясы бұл туралы алдын ала хабардар болғандықтан, олардан артық қару-жарақпен күтіп отырды. Революционерлерге қарсы қатты оқ жаудырылды. Көтеріліс сәтсіз аяқталды, көптеген революционерлер қаза тапты, ал кем дегенде 475 адам, соның ішінде Мануэль Рохас және Мариана Брачетти Аресибо түрмесіне қамалып, өлім жазасына кесілді. Басқалары қашып, жасырынды. Матиас Бругман жергілікті шаруа қожалығында жасырынған, бірақ оны Франсиско Кинонес есімді шаруа сатып берді; ол тұтқындалып, сол жерде өлім жазасына кесілді. 1869 жылы тағы бір көтеріліс болуы мүмкін деген қорқынышпен испан тәжі әскері толық дерлік пуэрто-рикандықтардан құралған Пуэрто-Рико милициясын, сондай-ақ қара пуэрто-рикандықтардың жеке компаниясы Compañia de Artilleros Morenos de Cangrejos-ты таратып жіберді. Олар испандықтар мен олардың ұлдарынан ғана тұратын Еріктілер институтын құрды.

Many Spanish colonies had gained their independence by the mid 1850s. In Puerto Rico, there were two groups: the loyalists, who were loyal to Spain, and the independentistas, who advocated independence. In 1866, Dr. Ramón Emeterio Betances, Segundo Ruiz Belvis, and other independence advocates met in New York City where they founded the Revolutionary Committee of Puerto Rico. An outcome of this venture was a plan to send an armed expedition from the Dominican Republic to invade the island. Several revolutionary cells were formed in the western towns and cities of Puerto Rico. Two of the most important cells were at Mayagüez, led by Mathias Brugman and code named "Capa Prieto" and at Lares, code named "Centro Bravo" and headed by Manuel Rojas. "Centro Bravo" was the main center of operations and was located in the Rojas plantation of El Triunfo. Manuel Rojas was named "Commander of the Liberation Army" by Betances. Mariana Bracetti (sister in law of Manuel) was named "Leader of the Lares Revolutionary Council." Upon the request of Betances, Bracetti knitted the first flag of Puerto Rico also known as the revolutionary Flag of Lares (Bandera de Lares). The Spanish authorities discovered the plot and were able to confiscate Betances's armed ship before it arrived in Puerto Rico. The Mayor of the town of Camuy, Manuel González (leader of that town's revolutionary cell), was arrested and charged with treason. He learned that the Spanish Army was aware of the independence plot, and escaped to warn Manuel Rojas. Alerted, the revolutionists decided to start the revolution as soon as possible, and set the date for September 28, 1868. Mathias Brugman and his men joined with Manuel Rojas's men and with about 800 men and women, marched on and took the town of Lares. This was to be known as "Grito de Lares" (The Cry of Lares) The revolutionists entered the town's church and placed Mariana Bracetti's revolutionary flag on the High Altar as a sign that the revolution had begun. They declared Puerto Rico to be the "Republic of Puerto Rico" and named Francisco Ramírez its President. Manuel and his poorly armed followers proceeded to march on to the town of San Sebastián, armed only with clubs and machetes. The Spanish Army had been forewarned, and awaited with superior firepower. The revolutionists were met with deadly fire. The revolt failed, many revolutionists were killed, and at least 475, including Manuel Rojas and Mariana Bracetti, were imprisoned in the jail of Arecibo and sentenced to death. Others fled and went into hiding. Mathias Brugman was hiding in a local farm where he was betrayed by a farmer named Francisco Quiñones; he was captured and executed on the spot. In 1869, fearing another revolt, the Spanish Crown disbanded the Puerto Rican Militia, which had been composed almost entirely of native born Puerto Ricans, and also the Compañia de Artilleros Morenos de Cangrejos, a separate company of black Puerto Ricans. They then organized the Volunteer Institute, composed entirely of Spaniards and their sons.

Интентона де Яуко

Нью-Йоркте сүргінде жүрген Эль Грито де Ларес басшылары 1895 жылдың 8 желтоқсанында құрылған Пуэрто-Рико революциялық комитетіне қосылды. 1897 жылы Яуко қаласының тәуелсіздік қозғалысының жергілікті басшылары Антонио Маттей Луберас пен Фидель Велестің көмегімен олар тағы бір көтеріліс ұйымдастырды, ол Интентона де Яуко деп аталды. 1897 жылдың 26 наурызында Испания үкіметін құлатуға екінші және соңғы үлкен әрекет жасалды. Жергілікті консервативті саяси топтар мұндай әрекетті автономия үшін күреске қауіп төндіреді деп санайтындықтан, оған қарсы болды. Бұл оқиға туралы хабар жергілікті испан билігіне жетті, олар жылдам әрекет етіп, аралдағы испан отаршылдық билігіне қарсы соңғы ірі көтеріліске тоқтам салды. Бұрынғы тұтқындардың көпшілігі Кубаның азаттық армиясына қосылып, Испанияға қарсы соғысты. Кубаның тәуелсіздігі үшін ерікті түрде күрескен көптеген пуэрторикалықтардың арасында Хуан Риус Ривера, Франсиско Гонсало Марин, сондай-ақ "Пачин Марин" және Хосе Семидей Родригес болды. Хуан Риус Ривера жас кезінде Бетансеспен танысып, дос болды. Ақырында ол аралдағы тәуелсіздік қозғалысына қосылды. Ол Бругманның басшылығындағы "Капа Прието" революциялық ұяшығының мүшесі болды. Риус бұл көтеріліске тікелей қатыспады, өйткені ол Испанияда заңгерлік білім алып жүрді, алайда Антиль аралдарына қатысты ақпаратты ынтамен оқыды және сәтсіз көтеріліс туралы білді. Ол оқуын тоқтатып, АҚШ-қа сапар шекті, онда Куба революциялық "Хунтасына" барып, өз қызметін ұсынды. Ол Кубаның азаттық армиясына қосылды және генерал дәрежесіне ие болды, содан кейін Кубаның он жылдық соғысында генерал Максимо Гомеспен бірге шайқасты. Кейін ол генерал Антонио Масео Грахалеспен бірге соғысты және Масео қайтыс болғаннан кейін Кубаның азат ету армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды. Куба тәуелсіздік алғаннан кейін генерал Хуан Риус Ривера жаңа елдегі белсенді саяси тұлғаға айналды. Франсиско Гонсало Марин Пуэрто-Рикодағы ақын және журналист болды. Ол Куба майдандарында ағасы Весенлаоның қаза тапқанын білгеннен кейін Кубаның азаттық армиясына қосылды. Марин лейтенант дәрежесіне ие болып, Хосе Мартимен дос болып, бірге соғысты. 1897 жылдың қараша айында лейтенант Марин испан армиясына қарсы шайқаста алған жарақаттарынан қайтыс болды. Пуэрто-Рико штатының Яуко қаласынан шыққан Хосе Семидей Родригес Кубаның тәуелсіздік соғысындағы (1895-1898) әртүрлі шайқастарда шайқасты. Куба тәуелсіздік алғаннан кейін ол Куба Ұлттық армиясына бригадир генерал дәрежесімен кірді. Семидей Родригес әскери қызметтен шыққаннан кейін Кубада дипломат ретінде қызмет етуді жалғастырды.

Leaders of El Grito de Lares who were in exile in New York City joined the Puerto Rican Revolutionary Committee, founded on December 8, 1895, to continue the quest for independence. In 1897, with the aid of Antonio Mattei Lluberas and Fidel Velez, the local leaders of the independence movement of the town of Yauco, they organized another uprising, which became known as the Intentona de Yauco. On March 26, 1897, there was a second and last major attempt to overthrow the Spanish government. The local conservative political factions, which believed that such an attempt would be a threat to their struggle for autonomy, opposed such an action. Rumors of the planned event spread to the local Spanish authorities, who acted swiftly and put an end to what would be the last major uprising in the island to Spanish colonial rule. Many of the former prisoners joined the Cuban Liberation Army and fought against Spain. Among the many Puerto Ricans who volunteered to fight for Cuba's independence were Juan Ríus Rivera, Francisco Gonzalo Marín, also known as "Pachin Marín" and José Semidei Rodríguez. Juan Ríus Rivera as a young man met and befriended Betances. He eventually joined the pro independence movement in the island. He became a member of the Mayagüez revolutionary cell "Capá Prieto" under the command of Brugman. Ríus, did not participate directly in the revolt because at the time he was studying law in Spain, however, he was an avid reader about information pertaining to the Antilles and learned about the failed revolt. He interrupted his studies and traveled to the United States where he went to the Cuba Revolutionary "Junta" and offered his services. He joined the Cuban Liberation Army and was given the rank of general and fought alongside Gen. Máximo Gómez in Cuba's Ten Years' War. He later fought alongside Gen. Antonio Maceo Grajales and upon Maceo's death was named Commander in Chief of the Cuban Liberation Army. After Cuba gained its independence, Gen. Juan Ríus Rivera became an active political figure in the new nation. Francisco Gonzalo Marín was a poet and journalist in Puerto Rico who joined the Cuban Liberation Army upon learning of the death of his brother Wecenlao in the battlefields of Cuba. Marin, who was given the rank of lieutenant, befriended and fought alongside José Martí. In November 1897, Lt. Marin died from the wounds he received in a skirmish against the Spanish Army. José Semidei Rodríguez from Yauco, Puerto Rico, fought in various battles in the Cuban War of Independence (1895–1898). After Cuba gained its independence he joined the Cuban National Army with the rank of brigadier general. Semidei Rodríguez continued to serve in Cuba as a diplomat upon his retirement from the military.

Испан-Америкалық соғыс

1890 жылы Әскери-теңіз кеңесінің мүшесі және АҚШ-тың жетекші стратегиялық ойшылы капитан Альфред Тейер Махан «Теңіз күшінің тарихқа әсері» атты кітап жазды. Онда ол Ұлыбритания Корольдік теңіз флотының үлгісіндегі ірі және қуатты әскери-теңіз флотын құруды ұсынды. Оның стратегиясының бір бөлігі Кариб теңізінде колонияларды иеленуді көздеді, олар көмір мен теңіз базалары ретінде пайдаланылып, Истмуста канал салынған кезде стратегиялық қорғаныс нүктелеріне айналуы тиіс болды. Бұл жаңа идея емес: әртүрлі президенттердің, соның ішінде Авраам Линкольн мен Юлисс Гранттың басшылығымен қызмет атқарған Мемлекеттік хатшы Уильям Х. Сьюард Гондурас, Никарагуа немесе Панамада канал салуды және АҚШ-тың Доминикан Республикасын аннексиялауын, сондай-ақ Пуэрто-Рико мен Кубаны сатып алуын ұсынған болатын. Доминикан Республикасын қосып алу идеясы АҚШ Сенатының қолдауын алмады, ал Испания Пуэрто-Рико мен Куба үшін ұсынылған 160 миллион долларды қабылдаудан бас тартты. 1898 жылы Кубаның Гавана портында «Мэйн» соғыс кемесінің қазасынан кейін АҚШ Испанияға соғыс жариялады. Испания-Америка соғысындағы АҚШ-тың басты мақсаты – Атлантикадағы Испанияның Пуэрто-Рико мен Куба, Тынық мұхитындағы Филиппин мен Гуам аралдарын бақылауға алу болды. Испандықтар Кубаны американдық басқыншылардан қорғау үшін 1-ші, 2-ші және 3-ші Пуэрто-Рико уақытша батальондарын жіберді. Талавера кавалериясы мен Крупп артиллериясынан құралған 1-ші Пуэрто-Рико уақытша батальоны Сантьяго-де-Кубаға жіберілді, онда олар Сан-Хуан төбесіндегі шайқаста американдық күштермен шайқасты. Пуэрто-Рико батальонының жоғалғандарының жалпы саны 70% құрады, оның ішінде қаза тапқандар, жарақат алғандар, хабарсыз жоғалғандар және тұтқындар болды. Американдық әскерлердің Пуэрто-Рикоға басып кіруі Пуэрто-Рико кампаниясы деп аталды. 1898 жылдың 10 мамырында капитан Анхель Риверо Мендестің басшылығындағы испандық әскерлер Сан-Хуандағы Сан-Кристобаль бекінісінде «Йель» кемесімен атысқа түсті, ал 12 мамырда 12 американдық кемеден тұратын флот Сан-Хуанды бомбалады. 25 маусымда «Йосемити» Сан-Хуанға келді және портына блокада салды. Капитан Рамон Аха Каманьо мен Хосе Антонио Ириарте, екеуі де Пуэрто-Риконың тумасы, Сан-Фелипе-дель-Моро фортынан қаланы қорғағандардың қатарында болды. Олардың басқаруында кемінде үш 15 см Ордонес зеңбірегі бар үш батарея болды. Бұл шайқас үш сағатқа созылды және Пуэрто-Рико кампаниясында қаза тапқан алғашқы пуэрторикалық сарбаз – Жюсто Эскивиестің өліміне әкелді. Пуэрто-Рико кампаниясының ең маңызды шайқастарының бірі 1898 жылдың 26 шілдесінде капитан Сальвадор Мека мен подполковник Франсиско Пуиг басқарған испандық және пуэрто-риколық еріктілер мен бригадалық генерал Джордж А. Гарретсон басқарған американдық күштер арасында болды. Испан әскерлері Яуко шайқасында 6-шы Массачусетс полкімен шайқасты. Пюиг пен оның әскерлері 2 офицер мен 3 сарбазды жарақат алды және 2 сарбаз қаза тапты. Испан әскерлеріне кері шегінуге бұйрық берілді. Пуэрто-Рико кампаниясы басқа кампаниялармен салыстырғанда қысқа болды, себебі оңтүстік және батыс қалалары мен ауылдарында тұратын пуэрторикалықтар испан билігін жек көріп, американдықтарды өз азат етушілері деп қарады, бұл басып алуды оңайлатты. 1-ші, 2-ші және 3-ші Пуэрто-Рико уақытша батальондары Кубада осы аралды қорғап тұрды, бұл да өз үлесін қосуы мүмкін. Алайда, американдықтар испандық күштер мен Пуэрто-Рико еріктілерінің қарсылығына тап болды және келесі шайқастарда қатысты: Фахардо шайқасы, Гуаяма шайқасы, Гуамани өзенінің көпірі шайқасы, Коамо шайқасы, Сильва биіктігі шайқасы және Асоманте шайқасы. Пуэрто-Рико тәуелсіздікке ие болады деп сенгендер тобы Сиалес қаласында көтеріліс ұйымдастырды, ол «El Levantamiento de Ciales» немесе «1898 жылғы Сиалес көтерілісі» деп аталды және Пуэрто-Риконы республика деп жариялады. Отты тоқтату туралы келісімге қол қойылғанын білмейтін испан билігі көтерілісті қатыгездікпен басады. Пуэрто-Рико кампаниясының жалпы жоғалғандары 450-ден астам испандықтар мен пуэрторикалықтар, 4 қаза тапқан және 39 жарақат алған американдықтар құрады. 10 желтоқсанда Париж келісіміне қол қойылғаннан кейін Пуэрто-Рико АҚШ-тың аумағына айналды. Испан әскерлері 18 қазанға дейін кетіп қалды, ал АҚШ генерал Нельсон А. Майлзді аралдың әскери губернаторы етіп тағайындады. 1899 жылдың 1 шілдесінде «Порто-Рико жаяу әскер полкі, АҚШ армиясы» құрылды және 1908 жылдың 27 мамырында АҚШ Конгресі мақұлдады. Полк 1,969 пуэрторикалықтан тұратын толыққанды еріктілер тобынан құралды. Тәуелсіздік жақтастары, полковник Каликсто Вилакорте басшылығымен, испандықтар тарапынан «көтерісшілер» (Tagalos) деп аталды. 1898 жылдың 28 маусымында олар испан армиясының тапсырылуын талап етті. Аймақтың испан губернаторы Энрике де лас Морена и Фосси бас тартты. Филиппиндықтар бірден Балерге шабуыл жасады, бұл шайқас жеті айға созылды. Сан жағынан кем және аштық пен аурудан зардап шеккеніне қарамастан, батальон капитуляцияламады. Осы уақытта Заяс пен батальонның қалған бөлігі Испания-Америка соғысы туралы ештеңе білмеді. 1898 жылдың тамызында АҚШ пен Испания арасындағы жағдайлар аяқталды. Филиппин Париж келісіміне сәйкес АҚШ-тың иелігіне өтті. 1899 жылдың мамырында Балердегі батальон Испания-Америка соғысы және оның салдары туралы білді. 1899 жылдың 2 маусымында батальон командирі лейтенант Мартин Серезо Tagalos-қа тапсырылды. Тапсыру бірнеше шарттарға байланысты болды, оның ішінде испандықтар соғыс тұтқындары ретінде қарастырылмауы және оларды Испанияға қайтару үшін кемеге отыруға рұқсат етілуі. Заяс батальонының 32 аман қалған мүшелері Манилаға жіберілді, онда олар Испанияға кемеге отырды. Испанияда оларға қаһармандықпен қарсы алынды және «los Ultimos de Baler» — «Балердің соңғылары» деп аталды.

In 1890, Captain Alfred Thayer Mahan, a member of the Navy War Board and leading U. S. strategic thinker, wrote a book titled The Influence of Sea Power upon History where he argued for the creation of a large and powerful navy modeled after the British Royal Navy. Part of his strategy called for the acquisition of colonies in the Caribbean Sea which would serve as coaling and naval stations and which would serve as strategic points of defense upon the construction of a canal in the Isthmus. This was not a new idea: William H. Seward, the former Secretary of State under the administrations of various presidents, among them Abraham Lincoln and Ulysses Grant, had stressed that a canal be built either in Honduras, Nicaragua or Panama and that the United States annex the Dominican Republic and purchase Puerto Rico and Cuba. The idea of annexing the Dominican Republic failed to receive the approval of the U. S. Senate and Spain did not accept the 160 million dollars the U. S. offered for Puerto Rico and Cuba. The United States declared war on Spain in 1898 following the loss of the battleship Maine in Havana harbor, Cuba. One of the United States' principal objectives in the Spanish–American War was to take control of Spanish possessions Puerto Rico and Cuba in the Atlantic, and the Philippines and Guam in the Pacific. The Spanish sent the 1st, 2nd and 3rd Puerto Rican Provisional Battalions to defend Cuba against the American invaders. The 1st Puerto Rican Provisional Battalion, composed of the Talavera Cavalry and Krupp artillery, was sent to Santiago de Cuba where they fought American forces in the Battle of San Juan Hill. The Puerto Rican Battalion suffered a total of 70% casualties including dead, wounded, MIAs and prisoners. The invasion of Puerto Rico by the American military forces was known as the Puerto Rican Campaign. On May 10, 1898, Spanish forces under the command of Captain Ángel Rivero Méndez in the fortress of San Cristóbal in San Juan, exchanged fire with the Yale, and on May 12 a fleet of 12 American ships bombarded San Juan. On June 25, the Yosemite arrived in San Juan and blockaded the port. Captains Ramón Acha Caamaño and José Antonio Iriarte, both natives of Puerto Rico, were among those who defended the city from Fort San Felipe del Morro. They had three batteries under their command, which were armed with at least three 15 cm Ordóñez cannons. The battle lasted three hours and resulted in the death of Justo Esquivies, the first Puerto Rican soldier to die in the Puerto Rican Campaign. One of the most notable battles during the Puerto Rico Campaign occurred between combined Spanish forces and Puerto Rican volunteers, led by Captain Salvador Meca and Lieutenant Colonel Francisco Puig, and American forces led by Brigadier General George A. Garretson on July 26, 1898. The Spanish forces engaged the 6th Massachusetts in the Battle of Yauco. Puig and his forces suffered 2 officers and 3 soldiers wounded and 2 soldiers dead. The Spanish forces were ordered to retreat. The Puerto Rican Campaign was short compared to the other campaigns because the Puerto Ricans who resided in the southern and western towns and villages resented Spanish rule and tended to view the Americans as their liberators, thereby making the invasion much easier. The 1st, 2nd and 3rd Puerto Rican Provisional Battalions were in Cuba defending that island, which may have also contributed. However, the Americans met resistance from the Spanish forces and Puerto Rican Volunteers and were engaged in the following battles: Battle of Fajardo, Battle of Guayama, Battle of the Guamani River Bridge, Battle of Coamo, Battle of Silva Heights and Battle of Asomante. Believing that Puerto Rico would gain its independence, a group of men staged an uprising in Ciales which became known as "El Levantamiento de Ciales" or the "Ciales Uprising of 1898" and proclaimed Puerto Rico to be a republic. The Spanish authorities who were unaware that the cease fire had been signed brutally suppressed the uprising. The total casualties of the Puerto Rican Campaign were 450 dead or wounded Spanish and Puerto Ricans, and 4 dead and 39 wounded Americans. Upon the signing of the Treaty of Paris on December 10, Puerto Rico became a territory of the United States. The Spanish troops had already left by October 18, and the United States named General Nelson A. Miles military governor of the island. On July 1, 1899, "The Porto Rico Regiment of Infantry, United States Army" was created, and approved by the U. S. Congress on May 27, 1908. The regiment was a segregated, all volunteer unit made up of 1,969 Puerto Ricans. The independence advocates, under the leadership of Colonel Calixto Vilacorte, were called "insurgents" (Tagalos) by the Spanish. On June 28, 1898, they demanded the surrender of the Spanish army. The Spanish governor of the region, Enrique de las Morena y Fossi, refused. The Filipinos immediately attacked Baler in a battle that was to last for seven months. Despite being outnumbered and suffering hunger and disease, the battalion did not capitulate. In the meantime, Zayas and the rest of the battalion were totally unaware of the Spanish–American War. In August, 1898, hostilities between the United States and Spain came to an end. The Philippines became a U. S. possession in accordance with the Treaty of Paris. In May, 1899, the battalion at Baler learned of the Spanish–American War and its aftermath. On June 2, 1899, the battalion's commander, Lieutenant Martín Cerezo, surrendered to the Tagalos. The surrender was dependent upon several conditions, including the Spaniards not being treated as prisoners of war and being allowed to travel to a ship that would take them back to Spain. The 32 survivors of Zayas Battalion were sent to Manila, where they boarded a ship for Spain. In Spain, they were given a hero's welcome and became known as los Ultimos de Baler—"the Last of Baler".

Пуэрто-Рико ұлттық гвардиясы

1906 жылы пуэрто-рикалықтардың бір тобы тағайындалған губернатор Винтроппен кездесіп, Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясын құруды ұсынды. Бұл петиция қабылданбады, себебі АҚШ Конституциясы Конгресс рұқсатынсыз АҚШ-та және оның территорияларында кез келген қарулы күштер құруға тыйым салады. 1915 жылдың 19 маусымында АҚШ армиясының генерал-майоры Луис Р. Эстевес Нью-Йорктегі Вест-Пойнт АҚШ Әскери академиясын бітірген алғашқы пуэрто-рикалық және алғашқы испаниялық азамат болды. Вест-Пойнтта оқып жүрген кезінде ол сыныптасы Дуайт Д. Эйзенхауэрге испан тілін үйретті, өйткені бітіру үшін екінші тіл білу қажет болды. Ол Джон Дж. Першингтің басқаруындағы 8-ші жаяу әскер бригадасында екінші лейтенант болды және Панчо Вилла экспедициясы кезінде Техас штатының Эль-Пасо қаласына жіберілді. Эль-Пасодан ол Полво қаласына жіберілді, онда қала тұрғындары оны қала әкімі және судья етіп тағайындады. Эстевес пуэрто-рикалықтардан құралған және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Панамада дислокацияланған 23-ші батальонды ұйымдастыруға көмектесті. Сондай-ақ, ол Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясын құруда маңызды рөл атқарды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1904 жылы Сантурседе лейтенант Касас басқаруымен Лагерь құрылды. Полковник Орвал П. Тауншенд. Лагерьге Пуэрто-Рико полкі бекітілді. Полк бұрынғы Порто-Рико уақытша жаяу әскер полкінің екі батальонынан тұрды. Лейтенант Теофило Марксуах 1915 жылғы 21 наурызда Эль-Моро қамалында күндізгі офицер болды. 1903 жылы салынған Одвенвальд (Екінші дүниежүзілік соғыстағы неміс әскери кемесімен шатастырмау керек) – қарулы неміс жабдықтау кемесі болатын. Ол Сан-Хуан шығанағынан шығып, Атлант мұхитында күтіп тұрған неміс суасты қайықтарына жабдық жеткізуге тырысты. Лейтенант Марксуах форт қабырғасынан кемеге оқ атуға бұйрық берді. Сержант Энкарнасион Корреа автоматтарымен қаруланып, ескерту оқтары тиімсіз болды, нәтижесінде Одвенвальд тоқтады және жүкті тәркілеу үшін портына қайта оралды. Одвенвальд АҚШ тарапынан тәркіленіп, SS Newport деп аталды. Ол 1924 жылға дейін қызмет етті, содан кейін зейнеткерлікке шықты. Бірінші дүниежүзілік соғысқа көбірек елдер қатысқан сайын, АҚШ Конгресі Пуэрто-Рико тұрғындарына АҚШ азаматтығын беруді көздейтін Джонс-Шафрот заңын бекітті. Әйелдерді қоспағанда, әскери қызметке жарамдылар әскерде қызмет етуге міндетті болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста шамамен 20 000 пуэрторикалық әскерге шақырылды. 1917 жылғы 3 мамырда полк 1969 адамды қабылдады. Пуэрто-Рикода 295-ші және 296-шы жаяу әскер полктері құрылды. 1917 жылғы қарашада Пуэрто-Рикода алғашқы әскери лотерея (әскерге шақыру) аралдың астанасы Сан-Хуанда өтті. Эстакио Корреа АҚШ Қарулы Күштеріне шақырылған алғашқы пуэрторикалық болды. 1917 жылғы 17 мамырда Пуэрто-Рико жаяу әскер полкі Панама каналын күзетуге жіберілді. Бірінші дүниежүзілік соғыста өзін ерекше көзге түйген пуэрторикалықтардың бірі – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің лейтенанты Фредерик Лоис Рифкол, ол 1917 жылғы 2 тамызда Теңіз кресімен марапатталған алғашқы пуэрторикалық атанды. Лейтенант Рифколға жаудың суасты қайығымен болған шайқастағы ерлігі үшін Теңіз кресі табысталды. АҚШ Әскери-теңіз академиясын бітірген алғашқы пуэрторикалық Рифкол екінші дүниежүзілік соғыста контр-адмирал болып қызмет етті. Фредерик Л. Рифколдың інісі Рудольф Уильям Рифкол да әскери қызметте болды. Рифкол екінші лейтенант болып тағайындалды және Франциядағы 63-ші ауыр артиллерия полкіне жіберілді, онда ол Меза-Аргонн шабуылына қатысты. Соғыстан кейін ол Калифорниядағы Сан-Франциско Президиодағы Леттерман армиясының медициналық орталығында жағалау артиллериясының капитаны болып қызмет етті (1918 жыл). Ол Польша халқына 1919 жылғы тиф эпидемиясын жеңуге көмектесуде маңызды рөл атқарды. 1918 жылы армия анестезия саласындағы дәрігерлердің жетіспеушілігін, төмен жалақы алатын мамандық екенін және әскери операциялық бөлмелерде қажет екенін анықтады. Мұқтаждықты қанағаттандыру үшін армия әйел дәрігерлерді азаматтық келісімшарт бойынша жұмысқа қабылдай бастады. Армияда келісімшарт бойынша қызмет еткен алғашқы пуэрторикалық дәрігер – Сан-Хуаннан келген доктор Долорес Пиньеро болды. Ол Сан-Хуан базалық ауруханасына тағайындалды, онда ол таңертең анестезиолог болып, түстен кейін зертханада жұмыс істеді. Нью-Йорктегі кейбір пуэрторикалықтар 369-шы жаяу әскер полкіне қосылды, оның көп бөлігі афроамерикандықтардан тұрды. Оларға ақ жігіттермен бірге соғысуға рұқсат берілмеді, бірақ француз дивизиясының құрамында қызмет етті. Олар Франциядағы Батыс майданында соғысты, ал олардың беделі немістердің оларды "Гарлем тозақ жауынгерлері" деп атауына себеп болды. Олардың арасында Пуэрто-Риконың ең ұлы композиторы деп есептелетін Рафаэль Эрнандес Марин де болды. 369-шы полкке француз үкіметі шайқастағы батылдығы үшін француздық «Круа де Герр» ордені табысталды. Теңіз авиаторларының саны арта тұрған сайын, Теңіз авиациясынан бөлінуге деген ниет те күшейді. Пуэрто-Рикодағы Теңізшілер авиациялық компаниясы 10 офицер мен 40 сарбаздан тұрды. 1919 жылғы наурыз айында Пуэрто-Рико полкі Пуэрто-Рикоға оралды және 1920 жылғы 4 маусымда қабылданған қайта ұйымдастыру заңына сәйкес 65-ші жаяу әскер полкі деп қайта аталды. АҚШ әскерилері мен Соғыс департаменті Қарулы Күштердің (АҚШ құрлықтағы күштері) тұрақты бөлімшелерінде қызмет еткен пуэрторикалықтардың жалпы саны туралы статистиканы сақтамады. Төрт пуэрторикалық соғыста қаза тапқаны белгілі, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет еткен және қаза тапқан пуэрторикалықтардың нақты санын анықтау мүмкін емес. Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясының бөліміне қажеттілік туды, бұл туралы Лагерь Лас-Касастағы Порто-Рико жаяу әскер полкінің офицерлеріне оқытушы болып қызмет еткен генерал-майор Луис Р. Эстевес анықтады. Оның өтініші үкімет пен Пуэрто-Рико заңнамалық жиналысы тарапынан мақұлданды. 1919 жылы Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясының алғашқы полкі құрылды, ал генерал Луис Р. Эстевес Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясының алғашқы ресми командирі атанды.

In 1904, Camp Las Casas was established in Santurce under the command of Lt. Colonel Orval P. Townshend. The Porto Rico Regiment was assigned to the camp. The regiment consisted of two battalions of the former Porto Rico Provisional Regiment of Infantry. Lieutenant Teófilo Marxuach was the officer of the day at El Morro Castle on March 21, 1915. The Odenwald, built in 1903 (not to be confused with the German World War II war ship which carried the same name), was an armed German supply ship which tried to force its way out of the San Juan Bay and deliver supplies to the German submarines waiting in the Atlantic Ocean. Lt. Marxuach gave the order to open fire on the ship from the walls of the fort. Sergeant Encarnacion Correa manned a machine gun and fired warning shots with little effect. forcing the Odenwald to stop and to return to port where its supplies were confiscated. The Odenwald was confiscated by the United States and renamed SS Newport. It was assigned to the U. S. Shipping Board, where it served until 1924 when it was retired. As more countries became involved in World War I, the U. S. Congress approved the Jones–Shafroth Act, which imposed United States citizenship upon Puerto Ricans. Those who were eligible, with the exception of women, were expected to serve in the military. About 20,000 Puerto Ricans were drafted during World War I. On May 3, 1917, the regiment recruited 1,969 men. The 295th and 296 Infantry Regiments were created in Puerto Rico. In November 1917, the first military draft (conscription) lottery in Puerto Rico was held in the island's capital, San Juan. Eustaquio Correa was the first Puerto Rican to be drafted into the Armed Forces of the United States. On May 17, 1917, the Porto Rico Regiment of Infantry was deployed to guard the Panama Canal. One of the Puerto Ricans who distinguished himself during World War I was Lieutenant Frederick Lois Riefkohl of the US Navy, who on August 2, 1917, became the first known Puerto Rican to be awarded the Navy Cross. The Navy Cross was awarded to Lt. Riefkohl for his actions in an engagement with an enemy submarine. Lt. Riefkohl, who was also the first Puerto Rican to graduate from the United States Naval Academy, served as a rear admiral in World War II. Frederick L. Riefkohl's brother, Rudolph William Riefkohl also served. Riefkohl was commissioned a second lieutenant and assigned to the 63rd Heavy Artillery Regiment in France, where he participated in the Meuse Argonne Offensive. According to the United States War Department, after the war he served as Captain of Coastal Artillery at the Letterman Army Medical Center in Presidio of San Francisco, in California (1918). He played an instrumental role in helping the people of Poland overcome the 1919 typhus epidemic. By 1918, the Army realized there was a shortage of physicians specializing in anesthesia, a low salary specialty, who were required in military operating rooms. To address the need, the Army began hiring women physicians as civilian contract employees. The first Puerto Rican woman doctor to serve in the Army under contract was Dr. Dolores Piñero from San Juan. She was assigned to the San Juan base hospital where she worked as an anesthesiologist during the mornings and in the laboratory during the afternoons. In New York, some Puerto Ricans joined the 369th Infantry Regiment, which was mostly composed of African Americans. They were not allowed to fight alongside their white counterparts, but did serve as part of a French division. They fought on the Western Front in France, and their reputation earned them the nickname of "the Harlem Hell Fighters" by the Germans. Among them was Rafael Hernández Marín, considered by many as Puerto Rico's greatest composer. The 369th was awarded French Croix de guerre for battlefield gallantry by the French government. As the number of Marine Aviators grew so did the desire to separate from Naval Aviation. The Marine Corps Aviation Company in Puerto Rico consisted of 10 officers and 40 enlisted men. The Porto Rico Regiment returned to Puerto Rico in March 1919 and was renamed the 65th Infantry Regiment under the Reorganization Act of June 4, 1920. Neither the military nor the War Department of the United States kept statistics in regard to the total number of Puerto Ricans who served in the regular units of the Armed Forces (United States mainland forces). It is known that four Puerto Ricans died in combat, but it is impossible to determine the exact number of Puerto Ricans who served and died in World War I. The need for a Puerto Rican National Guard unit became apparent to Major General Luis R. Esteves, who had served as an instructor of Puerto Rican Officers for the Porto Rico Regiment of Infantry at Camp Las Casas in Puerto Rico. His request was approved by the government and Puerto Rican Legislature. In 1919, the first regiment of the Puerto Rican National Guard was formed, and General Luis R. Esteves became the first official Commandant of the Puerto Rican National Guard.

Екінші Никарагуа науқаны (19261933)

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін пуэрто-рикалықтар АҚШ Теңіз корпусының мүшелері ретінде шетел жағалауларында шайқасты. 1926 жылдың алғашқы айларында Никарагуада азамат соғысы басталды, және Никарагуа үкіметінің өтініші бойынша американдық азаматтарды қорғау үшін бейтарап аймақ құру мақсатында 3000 АҚШ теңіз жауынгері жағалауға жіберілді. Американдық интервенция Банана соғыстары деп те белгілі болды. 1926 жылы капитан Педро дель Валле үш жыл Гаити жандармериясында қызмет етті. Сол уақытта ол Никарагуада Аугусто Сандиноға қарсы соғысқа да белсенді қатысты. 1927 жылы Пуэрто-Риконың Сан-Хуан қаласынан шыққан лейтенант Хайме Сабатер АҚШ Әскери-теңіз академиясын бітірді. Пуэрто-Риконың Хумакао қаласынан келген қара сержант Рафель Торо Никарагуадағы АҚШ Теңіз корпусының оккупациялық күштерінің құрамында, Никарагуа Ұлттық гвардиясымен бірге қызмет етті. 1927 жылдың 25 шілдесінде қара сержант Торо Нуэва-Сеговияда алдыңғы күзетке тағайындалды. Ол қалаға кірген кезде шабуылға ұшырады; жауға оқ жауап беріп, күшейтеру келгенге дейін оны тоқтата алды. Ол осы шайқаста қаза тапты және қайтыс болғаннан кейін Теңіз Флотының айқас медалімен марапатталды.

Риф соғысы (1920)

Испания-Америка соғысынан кейін испандық әскердің құрамындағылар мен испан тәжіне адал азаматтарға Испанияға қайтуға рұқсат берілді. Олар өздерімен бірге пуэрторикалық жұбайлары мен балаларын алып кетті. Пуэрто-Рикода туып, кейіннен испан әскерінің құрамында Риф соғысына қатысқандардың арасында генерал Мануэль Годед Ллопис және капитан Феликс Аренас Гаспар болды. Риф соғысы – 1919 жылы Испанияның протектораты болған Мароккодағы испандық отаршылдыққа қарсы көтеріліс. Риф соғысы барысында Сан-Хуанда туған Гаспар шайқаста батылдығымен көзге түсті. Ол компаниясын қорғағанда көрсеткен ерлігі үшін қаза болғаннан кейін "Сан-Фернандоның Лауреат кресті" (Cruz Laureada de San Fernando) орденімен марапатталды, бұл орден Испанияда АҚШ-тың "Құрмет медаліне" балама болып табылады.

Испаниядағы азаматтық соғыс (19361939)

Пуэрто-Риколықтар Испания азаматтық соғысында екі тарапта да шайқасты. Испания азаматтық соғысы – Испаниядағы екінші Испания Республикасына қарсы фашист генерал Франсиско Франко бастаған әскердің бір бөлігінің төңкеріс талпынысынан кейін басталған ірі қақтығыс. Пуэрто-Риколықтар екі фракцияның да құрамында соғысты: испан армиясының мүшелері ретінде "ұлтшылдар", ал "лоялистер" (республикандықтар) Абрахам Линкольн халықаралық бригадасының құрамында. Екінші Испания Республикасы үшін Абрахам Линкольн бригадасының құрамында шайқасқан көптеген пуэрторикалықтардың арасында Гуаяма қаласынан шыққан Пуэрто-Рико Ұлттық партиясының жетекшісі, лейтенант Кармело Дельгадо Дельгадо (1913–1937) болды. Испания азаматтық соғысы басталған кезде Дельгадо Испанияда заңгер мамандығын оқып жүрген. Дельгадо – испан ұлтшылдарын сатқындықпен айыптаған антифашист болды. Ол Мадрид шайқасында күресті, бірақ тұтқындалып, 1937 жылғы 29 сәуірде ату жазасына кесілді.

Атлантикадағы Перл-Харбор

1940 жылы Германия Ұлыбританияға шабуыл жасағанда, президент Франклин Делано Рузвельт Гавайидегі Перл-Харборға ұқсас, Атлантика мұхитындағы Пуэрто-Рикодағы Сейбада қорғалған тіреуіш жағажай құрылысын бұйырды. Бұл жағажай Атлантика флотының 60 пайызына тіреу, тоқтау, жөндеу, жанармай және жабдықтармен қамтамасыз етуге арналған еді. U.S. Naval Station Roosevelt Roads деп аталған теңіз базасы құрлықтағы ең ірі теңіз базасы болды. 2003 жылдың мамыр айында, алты онжылдық қызмет еткеннен кейін, база АҚШ Теңіз күштері тарапынан ресми түрде жабылды. 1939 жылы әуе базасы орналасуы мүмкін жерлерді зерттеу жүргізілді. Пунта-Боренкеннің ірі әуе базасын салуға ең қолайлы орын екені анықталды. Сол жылы майор Карл С. Актатер Боринкен армиясының әуе алаңына (кейіннен Рами әуе күштері базасы деп аталды) қолбасшылық етті. Боринкен алаңындағы алғашқы эскадрилья 27-ші бомбалау эскадрильясы болды, ол тоғыз Дуглас B 18A Боло орта бомбалаушы ұшағынан тұрды. 1940 жылы 25-ші бомбалау тобының әуе эшелоны (14 B 18A ұшағы және екі Northrop A 17 ұшағы) Лэнгли алаңынан базаға келді. Соғыс бойында көптеген эскадрильялар әуе базасы арқылы ауыстырылды, оларға көптеген зениттік, жағалау артиллериясы және қолдау бөлімшелері көмектесті. Боринкен алаңы Флоридадан Таяу Шығысқа ұшақтарды тасымалдау маршрутының бір бөлігі ретінде де пайдаланылды.

Пуэрто-Риколықтардың әскери қызметте болуы

1940 жылдың қазан айында генерал-майор Луис Р. Эстевес құрған Пуэрто-Рико ұлттық гвардиясының 295 және 296 жаяу әскер полктері Федералдық белсенді қызметке шақырылып, қолданыстағы «Оранж» соғыс жоспарына сәйкес Пуэрто-Рико департаментіне бекітілді. Жапондықтардың Перл-Харборға жасаған шабуылында Пуэрто-Риконың әскери қызметкерлері қаза таппады, алайда бір азаматтық тұрғын қаза болды. Дэниел ЛаВерн – әуесқой боксшы, ол жапондықтар шабуыл жасаған кезде Перл-Харбордың «Ред-Хилл» жер асты отын сақтау құрылысында жұмыс істеп жатқан еді. Ол шабуыл кезінде алған жарақаттарынан көз жұмды. Оның аты 1941 жылдың 7 желтоқсанында Перл-Харбордағы USS Arizona Memorial Visitor Center артындағы еске алу алаңында қаза тапқан немесе ауыр жарақат алған 2338 американдықтардың тізімінде көрсетілген. Қорғаныс министрлігінің бағалауынша, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 65 034 пуэрто-рикандық АҚШ әскерінде қызмет еткен. Аралдық сарбаздар 65-ші жаяу әскер полкінде қызмет етіп, Еуропалық театрға – Германия мен Орталық Еуропаға шайқасқа қатысты. АҚШ құрлық бөлігінде тұратындар әскери бөлімдерге бекітіліп, Еуропа немесе Тынық мұхиты майданында қызмет етті. Кейбір отбасылардың бірнеше мүшесі әскери қызметке шақырылды. «Жауынгер Мединалар» деп аталған Медина әулетінің жеті бауыры соғысқа қатысты. Олар Рио-Гранде, Пуэрто-Рико және Бруклин қалаларынан келді. Кейбір жағдайларда пуэрто-рикандықтар сол кезде АҚШ-та кең таралған нәсілдік кемсітушілікке ұшырады. 1944 жылы армия Әйелдер армиясы корпусына (WAC) 200-ге дейін пуэрто-рикандық әйелдерді қабылдауға тырысты. 1000-нан астам өтініш келіп түсті. Пуэрто-Риконың WAC бөлімшесі, 6-топ, 2-батальон, 21-ші полк Әйелдер армиясының қосымша корпусы, бөлінген испан тілді бөлім болды. Олар Джорджия штатындағы Форт-Оглеторп қаласында негізгі дайындықтан өткеннен кейін Нью-Йорк кемежайына жіберілді. WAC-тер әскери кеңселерде жұмыс істеуге тағайындалды, олар әскерлерді әлемнің түкпір-түкпіріне жөнелтуді жоспарлады. Олардың арасында 2006 жылы «LAS WACS – Participación de la Mujer Boricua en la Segunda Guerra Mundial» («Пуэрто-Риколық әйелдердің Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы») атты кітаптың авторы және жариялаушысы болған Кармен Гарсия Росадо, айтылған қақтығысқа қатысқан алғашқы 200 пуэрто-рикандық әйелдердің тәжірибесін баяндаған алғашқы кітаптың авторы болды. Гарсия Росадоның сөзіне сүйенсек, пуэрто-рикандық әйелдердің әскери қызметте кездескен қиындықтарының бірі – сол кезде АҚШ-та кең таралған латиноамерикандық қауымға қарсы әлеуметтік және нәсілдік кемсітушілік болды. 65-ші жаяу әскер, 1942 жылы кеңейтілген оқу бағдарламасынан кейін, 1943 жылы Тынық мұхиты мен Атлантика жағалауын қорғау үшін Панамаға жіберілді. 1943 жылдың 25 қарашасында полковник Антулио Сегара 65-ші жаяу әскер полкінің командирі болып полковник Джон Р. Менкленхоллдан кейін, осылайша Регулярлық армия полкінің командирі болған алғашқы пуэрто-рикандық офицер атанды. 1944 жылдың 12 қаңтарында 296-шы жаяу әскер полкі Пуэрто-Рикодан Панама каналы аймағына аттанды. 1945 жылдың сәуір айында бұл бөлім Пуэрто-Рикоға оралды, көп ұзамай Гавайидің Гонолулу қаласына жіберілді. 296-шы 1945 жылдың 25 маусымында келді және Кахуку әуе базасындағы Орталық Тынық мұхит базасының командасына қосылды. «Сан-Хуан азаматтық қорғанысының әкесі» атанған подполковник Гилберто Хосе Марксуах 1114-ші артиллерия және 1558 инженерлік бөлімшелерінің командирі болды. Сондай-ақ, 1944 жылдың қаңтарында 65-ші жаяу әскер полкі Панамадан Вирджиния штатындағы Ньюпорт-Ньюс қаласындағы Форт-Эустиске көшірілді, Солтүстік Африкаға теңіз арқылы орналасуға дайындық үшін. 16 наурызда Касабланкаға алдын ала топ жіберілді, полктің қалған бөлігі 5 сәуірге дейін келді. Кейбір пуэрто-рикандықтар үшін бұл өз Отанынан алғаш рет алыстаған кездер еді. Туған жерінен алғаш рет алыстағаннан кейін, екі болероның композицияларына шабыт болды: Ноэль Эстраданың «En mi viejo San Juan» және Педро Флорес жазған, ал Даниэль Сантос орындаған «Despedida» (Қоштасу) әні. 1944 жылдың 29 сәуірінде полк Италияға қоныс аударып, Корсикаға қарай жылжыды. 1944 жылдың 1 қазанында 65-ші жаяу әскер Францияға қоныс аударып, Пеира Кавадағы теңіз Альпіне шайқасқа қатысты. 1944 жылдың 13 желтоқсанында 65-ші жаяу әскер полковник Хуан Цезар Кордеро Давиланың басшылығымен 2-ші батальонды, 442-ші жаяу әскер полкін, Пуэрто-Рикода туып өскен полковник Вирджил Р. Миллердің басшылығымен жапондық американдықтардан тұратын полкті алмастырды. 3-ші батальон Германияның 34-ші жаяу әскер дивизиясының 107-ші жаяу әскер полкіне қарсы күресіп, жеңіске жетті. 17 жауынгерлік жарақат алды. Олардың арасында Сабана-Гранде қаласынан келген жекелеген сержант Серхио Санчес Санчес және сержант Анхель Мартинес, 65-ші жаяу әскерден шайқаста қаза тапқан алғашқы екі пуэрто-рикандық болды. 1945 жылдың 18 наурызында полк Мангейм ауданына жіберілді және әскери оккупациялық міндеттерге бекітілді. Барлығы 65-ші жаяу әскер Неаполь-Фоджис, Рим-Арно, Орталық Еуропа және Рейнланд кампанияларына қатысты. Осы қақтығыс кезінде CWO2 Жозеф Б. Авилес аға, АҚШ Жағалау күзетінің мүшесі және Бас сержантқа дейін көтерілген алғашқы испан-американдық, «1944 жылдың 27 қарашасында соғыс кезінде Бас уәкілге көтерілді, осылайша бұл деңгейге жеткен алғашқы испан-американдық атанды». Авилес, бірінші дүниежүзілік соғыста АҚШ Әскери-теңіз күштерінде Бас қару-жарақ шебері болып қызмет еткен, соғыстың көп бөлігін Флорида штатындағы Сент-Огастин қаласында жалдамалы сарбаздарды даярлаумен өткізді.

In October 1940, the 295th and 296th Infantry Regiments of the Puerto Rican National Guard, founded by Major General Luis R. Esteves, were called into Federal Active Service and assigned to the Puerto Rican Department in accordance with the existing War Plan Orange. There were no Puerto Rican military related fatalities in the Japanese attack of Pearl Harbor, although one Puerto Rican civilian was killed. Daniel LaVerne was an amateur boxer who was working at Pearl Harbor's Red Hill underground fuel tank construction project when the Japanese attacked. He died as a result of the injuries which he received during the attack. His name is listed among the 2,338 Americans killed or mortally wounded on December 7, 1941, in the Remembrance Exhibit on the back lawn of the USS Arizona Memorial Visitor Center at Pearl Harbor. It is estimated by the Department of Defense that 65,034 Puerto Ricans served in the U. S. military during World War II. Soldiers from the island, serving in the 65th Infantry Regiment, participated in combat in the European Theater – in Germany and Central Europe. Those who resided in the mainland of the United States were assigned to regular units of the military and served either in the European or Pacific theaters of the war. Some families had multiple members join the Armed Forces. Seven brothers of the Medina family known as "The Fighting Medinas", fought in the war. They came from Río Grande, Puerto Rico, and Brooklyn, New York. In some cases Puerto Ricans were subject to the racial discrimination which at that time was widespread in the United States. In 1944, the Army sought to recruit up to 200 Puerto Rican women for the Women's Army Corps (WAC). Over 1,000 applications were received. The Puerto Rican WAC unit, designated Company 6, 2nd Battalion, 21st Regiment of the Women's Army Auxiliary Corps, was a segregated Hispanic unit. It was assigned to the New York Port of Embarkation after basic training at Fort Oglethorpe, Georgia. The WACs were assigned to work in military offices which planned the shipment of troops around the world. Among them was PFC Carmen García Rosado, who in 2006, authored and published a book titled "LAS WACS – Participacion de la Mujer Boricua en la Segunda Guerra Mundial" (The WACs – The participation of the Puerto Rican women in the Second World War), the first book to document the experiences of the first 200 Puerto Rican women who participated in said conflict. According to García Rosado, one of the hardships which Puerto Rican women in the military were subjected to was social and racial discrimination against the Latino community, which at the time was rampant in the United States. The 65th Infantry, after an extensive training program in 1942, was sent to Panama to protect the Pacific and the Atlantic sides of the isthmus in 1943. On November 25, 1943, Colonel Antulio Segarra, proceeded Col. John R. Menclenhall as Commander of the 65th Infantry, thus becoming the first Puerto Rican Regular Army officer to command a Regular Army regiment. On January 12, 1944, the 296th Infantry Regiment departed from Puerto Rico to the Panama Canal Zone. In April 1945, the unit returned to Puerto Rico and soon after was sent to Honolulu, Hawaii. The 296th arrived on June 25, 1945, and was attached to the Central Pacific Base Command at Kahuku Air Base. Lieutenant Colonel Gilberto José Marxuach, "The Father of the San Juan Civil Defense", was the commander of both the 1114th Artillery Co. and the 1558th Engineers Co.

Also in January 1944, the 65th Infantry Regiment was moved from Panama to Fort Eustis in Newport News, Virginia, in preparation for overseas deployment to North Africa. An advance party was sent to Casablanca on 16 March, with the remainder of the regiment arriving by 5 April. For some Puerto Ricans, this would be the first time that they were away from their homeland. Being away from their homeland for the first time would serve as an inspiration for compositions of two Bolero's; "En mi viejo San Juan" by Noel Estrada and "Despedida" (My Good bye), a farewell song written by Pedro Flores and interpreted by Daniel Santos. By April 29, 1944, the regiment had landed in Italy and moved on to Corsica. On 1 October 1944, the 65th Infantry landed in France and was committed to action on the Maritime Alps at Peira Cava. On December 13, 1944, the 65th Infantry, under the command of Lieutenant Colonel Juan César Cordero Dávila, relieved the 2nd Battalion, 442nd Infantry Regiment, a regiment which was made up of Japanese Americans under the command of Col. Virgil R. Miller, a native of Puerto Rico. The 3rd Battalion fought against and defeated Germany's 34th Infantry Division's 107th Infantry Regiment. There were 17 battle casualties. These included Pvt. Sergio Sanchez Sanchez and Sergeant Angel Martinez, from the town of Sabana Grande, who were the first two Puerto Ricans from the 65th Infantry to be killed in combat. On March 18, 1945, the regiment was sent to the District of Mannheim and assigned to military occupation duties. In all, the 65th Infantry participated in the campaigns of Naples Fogis, Rome Arno, central Europe and of the Rhineland. It was during this conflict that CWO2 Joseph B. Aviles Sr., a member of the United States Coast Guard and the first Hispanic American to be promoted to Chief Petty Officer, "received a war time promotion to Chief Warrant Officer (November 27, 1944), thus becoming the first Hispanic American to reach that level as well." Aviles, who served in the United States Navy as Chief Gunner's Mate in World War I, spent most of the war at St. Augustine, Florida, training recruits.

Командирлер

Бұл Пуэрто-Риколықтардың АҚШ Қарулы Күштерінде командирлер ретінде маңызды рөл атқарғанының алғашқы оқиғасы болды. 65-ші жаяу әскер дивизиясында қызмет еткен подполковник Хуан Сезар Кордеро Давила және Пуэрто-Рико штатының Сан-Жерман қаласында туған, Вест-Пойнт түлегі, Францияның солтүстік-шығысындағы Вогеж тауларының ормандарында 36-шы жаяу әскер дивизиясының жоғалған Техас батальонын құтқарған "Нисей" (жапондық тегі бар американдықтардың екінші буыны) құрамында болған 442-ші жауынгерлік команданың полк командирі болған полковник Вергиль Р. Миллер. Полковник Вирджилио Н. Кордеро (1893–1980) 1941 жылғы 8 желтоқсанда жапондықтар Филиппинге шабуыл жасаған кезде 31-ші жаяу әскер полкінің батальон командирі болды. Кордеро жаңа филиппин армиясының 52-ші жаяу әскер полкінің полк командирі болып тағайындалды, осылайша филиппин армиясының полкін басқарған алғашқы пуэрторикалық азамат атанды. Батан қорғаныс күштері 1942 жылғы 9 сәуірде қарсыластарына берілді, ал Кордеро мен оның әскерлері Батан өлім маршы кезінде және шамамен төрт жылға созылған тұтқындық кезеңінде қатал азаптаулар мен қорлықтарға ұшырады. Ол тұтқынға алынған 31-ші жаяу әскер полкінің 1600-ға жуық сарбазының бірі болды. Олардың жартысы жапондық күштердің тұтқынында қайтыс болды. Кордеро бостандыққа шыққаннан кейін, одақтас әскерлер жапондықтарды жеңген соң, ол 1953 жылға дейін әскери қызметте болды. Генерал-лейтенант Педро Аугусто дель Валле – теңіз жаяу әскерінің алғашқы латын американдық генералы. Ол Гуадалканал операциясында және Гуам шайқасында маңызды рөл атқарды және Бірінші теңіз дивизиясының қолбасшысы болды. Дель Валле Окинавадағы жапондық күштерді жеңуде маңызды рөл атқарды және Окинаваның қайта ұйымдастырылуына жауапты болды. Адмирал Хорасио Риверо-младший, USN, кейіннен төрт жұлдызды адмирал атанған алғашқы пуэрторикалық; капитан Марион Фредерик Рамирес де Арельяно, USN, алғашқы испандық су асты кемесінің командирі. "Балао" су асты кемесінің командирі ретінде ол екі жапондық кемені батырғаны үшін танымал. Контр-адмирал Рафаэль Селестино Бенитес, USN, екі "Күміс Жұлдыз" медалімен марапатталған, жоғары наградаланған су асты кемесінің командирі; контр-адмирал Хосе М. Кабаниллас, USN, Солтүстік Африка мен Нормандияға (D-күні) жасалған шабуылдарға қатысқан "Техас" кемесінің аға офицері; контр-адмирал Эдмунд Эрнест Гарсия, USN, Африка, Сицилия және Францияға жасалған шабуылдарда қатысқан "Sloat" эсминецінің командирі; контр-адмирал Фредерик Лоис Рифкол, USN, Теңіз академиясын бітірген алғашқы пуэрторикалық және Теңіз кресімен марапатталған; полковник Хайме Сабатер, USMC, Бугенвиллдегі десант операциялары кезінде 9-шы теңіз жаяу әскерінің 1-ші батальонына басшылық еткен. Сабатер сондай-ақ Гуам шайқасына (21 шілде – 10 тамыз 1944) 9-шы теңіз жаяу әскерінің аға офицері ретінде қатысты. Ол 1944 жылғы 21 шілдеде жарақаттанды және "Пурпур Жүрек" медалімен марапатталды.

This was also the first time that Puerto Ricans played important roles as commanders in the Armed Forces of the United States. Besides Lieutenant Colonel Juan César Cordero Dávila who served with the 65th Infantry and Colonel Virgil R. Miller, a West Point graduate, born in San Germán, Puerto Rico, who was the regimental commander of the 442d Regimental Combat Team, a unit which was composed of "Nisei" (second generation Americans of Japanese descent), that rescued Lost Texas Battalion of the 36th Infantry Division, in the forests of the Vosges Mountains in northeastern France. Colonel Virgilio N. Cordero Jr. (1893–1980) was a battalion commander of the 31st Infantry Regiment on December 8, 1941, when Japanese attacked Philippines. Cordero was named regimental commander of the 52nd Infantry Regiment of the new Filipino Army, thus becoming the first Puerto Rican to command a Filipino Army regiment. The Bataan Defense Force surrendered on April 9, 1942, and Cordero and his men underwent brutal torture and humiliation during the Bataan Death March and nearly four years of captivity. He was one of nearly 1,600 members of the 31st Infantry who were taken as prisoners. Half of these men perished while prisoners of the Japanese forces. After Cordero gained his freedom, when the Allied troops defeated the Japanese, he continued serving in the military until 1953. Lieutenant General Pedro Augusto del Valle, was the first Hispanic Marine Corps general. He played a key role in the Guadalcanal Campaign and the Battle of Guam and became the Commanding General of the First Marine Division. Del Valle played an instrumental role in the defeat of the Japanese forces in Okinawa and was in charge of the reorganization of Okinawa. Admiral Horacio Rivero Jr., USN, who later became the first Puerto Rican to become a four star admiral; Captain Marion Frederic Ramírez de Arellano, USN, the first Hispanic submarine commanding officer. As submarine commander of the Balao, he is credited with sinking two Japanese ships; Rear Admiral Rafael Celestino Benítez, USN, a highly decorated submarine commander who was the recipient of two Silver Star Medals; Rear Admiral José M. Cabanillas, USN, who was the executive officer of the Texas which participated in the invasions of North Africa and Normandy (D Day); Rear Admiral Edmund Ernest García, USN, commander of the destroyer Sloat who saw action in the invasions of Africa, Sicily, and France; Rear Admiral Frederick Lois Riefkohl, USN, the first Puerto Rican to graduate from the Naval Academy and recipient of the Navy Cross and Colonel Jaime Sabater Sr., USMC, who commanded the 1st Battalion, 9th Marines during the Bougainville amphibious operations. Sabater also participated in the Battle of Guam (July 21 – August 10, 1944) as executive officer of the 9th Marines. He was wounded in action on July 21, 1944, and awarded the Purple Heart.

Белгілі жауынгерлер

Көптеген пуэрторикалықтардың арасында жарыста өзін ерекше танытқандардың бірі – бірінші сыныпты сержант Агустин Рамос Калеро және "Ерен қызмет көрсеткені үшін" орденін алған алғашқы үш пуэрторикалық: PFC. Луис Ф. Кастро, қарауылшы Әнибал Ирризарри және қарауылшы Жозеф Р. Мартинес. Бірінші сыныпты сержант Агустин Рамос Калеро Еуропадағы ерлігі үшін барлығы 22 медаль және орденмен марапатталды, бұл оны Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең көп марапатталған пуэрторикалық әскеріне айналдырды.

Ұшқыштар

Пуэрто-рикалықтар АҚШ Әскери-әуе күштерінде де қызмет етті. 1944 жылы пуэрто-рикалық авиаторлар Алабама штатының Тускеги қаласындағы Тускеги әскери әуе базасында Тускеги ұшқыштарының атақты 99-шы истребитель эскадрильясын даярлауға жіберілді. Кейбір пуэрто-рикалықтар Канада Корольдік әуе күштерінде және Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінде қызмет етті.

Адамдармен тәжірибе жүргізу

Пуэрто-Рико сарбаздары АҚШ Қарулы Күштерінің адамдармен тәжірибе жасауына түсті. Панаманың Сан-Хосе аралында Пуэрто-Рико сарбаздары "ақ" терілі әріптестерінен өзгеше реакция көрсететінін анықтау үшін горчица газына ұшыратылды. Альберта университетінің профессоры Сьюзан Л. Смиттің мәлімдемесіне сәйкес, зерттеушілер адам организмінің горчица газына реакциясындағы нәсілдік ерекшеліктерді дәлелдеуге тырысты.

Жұмыстан босату

Екінші дүниежүзілік соғыстағы Американың қатысуы Еуропада 1945 жылғы 8 мамырда Германияның капитуляциясымен батыс одақтастары "V E Day" (Еуропадағы Жеңіс күні) мерекесін атағанда аяқталды, ал Азияда 1945 жылғы 14 тамызда жапондықтар Жапондық капитуляция құжатына қол қойып берілгенде "V J Day" (Жапонияны жеңу күні) мерекесі тойланды. Гуаникада, Пуэрто-Рикода туған, кіші лейтенант Мария Родригес Дентон (АҚШ Әскери-теңіз күштері), WAVES қатарында АҚШ Әскери-теңіз күштерінде офицер болған Пуэрто-Рикодан шыққан алғашқы әйел болды. Соғыс аяқталғаны туралы жаңалықты (ресми арналар арқылы) президентке жеткізген – LTJG Дентон болды, ол Гарри С. Трумэн еді. Тарихшы полковник Гектор Андрес Негронидің "Historia Militar De Puerto Rico" (Пуэрто-Риконың әскери тарихы) кітабында айтылғандай, 65-ші жаяу әскер дивизиясының сарбаздары келесі әскери наградалармен марапатталды: 2 Күміс Жұлдыз, 22 Қола Жұлдыз және 90 Қызыл Жүрек. 1948 жылғы Сайланбалы қызмет директорының 4-ші есебіне сәйкес, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қарулы күштерде 51 438 пуэрто-риколық қызмет еткен, бірақ Қорғаныс министрлігінің "Ұлттық төтенше жағдайлар кезінде АҚШ қарулы күштерінде қызмет еткен пуэрто-риколықтардың саны" атты есебінде қызмет еткендердің жалпы саны 65 034 болса, олардың 2 560-ы жараланған деп тіркелген.

АҚШ-қа қарсы көтеріліс

1940-жылдардың ортасында Пуэрто-Рикода Пуэрто-Риконың тәуелсіздік партиясы сияқты, сайлау процесі арқылы аралдың тәуелсіздігіне қол жеткізуге сенген, және қарулы революция тұжырымын қолдаған Пуэрто-Риконың Ұлттық партиясы секілді, әртүрлі тәуелсіздікке ұмтылған топтар болды. 1950 жылдың 30 қазанында доктор Педро Альбису Кампос басшылығындағы ұлтшылдар Понсе, Маягуэс, Наранжито, Аресибо, Утуадо (Утуадо көтерілісі), Сан-Хуан (Сан-Хуан Ұлттық көтерілісі) және Джейюя қалаларында көтеріліс ұйымдастырды. Олардың ең танымал көтерілісі Джейюяда болды, ол «Эль Грито де Джейюя» (Jayuya көтерілісі) деп аталды. Ұлттық партияның жетекшісі Бланка Каналес қарулы ұлтшылдарды қалаға бастап, полиция бөліміне шабуыл жасады. Полициямен шағын шайқас болды, бір офицер қаза тауып, үш полицей жараланды, ал қалғандары қаруларын тастап, бас иді. Ұлтшылдар телефон желілерін кесіп, пошта бөлімін өртеп жіберді. Каналес топты қала алаңына бастап барды, онда Пуэрто-Риконың заңсыз ашық көк түсті туы көтерілді (1898 жылдан 1952 жылға дейін Пуэрто-Рико туын алып жүру заңға қайшы болды). Қала алаңында Каналес сөз сөйлеп, Пуэрто-Риконы еркін Республика деп жариялады. Қала үш күн бойы ұлтшылдардың бақылауында болды. АҚШ Пуэрто-Рикода әскери жағдай режимін енгізіп, Джейюяға шабуыл үшін Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясын жіберді. Қалаға АҚШ-тың бомбалаушы ұшақтары мен жер артиллериясы шабуыл жасады. Қаланың бір бөлігі қиратылса да, осы әскери операция туралы ақпарат Пуэрто-Рикодан тысқары тарауына жол берілмеді. Бұл оқиға Пуэрто-Риколықтар арасындағы оқиға ретінде сипатталды. Ұлттық партияның жетекшілері, соның ішінде Альбису Кампос және Бланка Каналес тұтқындалып, ұзақ мерзімге түрмеге қамалды.

Пуэрто-Риконың Ұлттық әуе күзетшісі

Полковник Михиэль Гилормини Пуэрто-Рикодағы 198-ші истребитель эскадрильясының командирі болып тағайындалды. Гилормини мен полковник Альберто А. Нидо, лейтенант-полковник Хосе Антонио Мунизбен бірге 1947 жылғы 23 қарашада Пуэрто-Рико Әуе ұлттық гвардиясын құруда шешуші рөл атқарды. Пуэрто-Рико Әуе ұлттық гвардиясы – АҚШ Әуе күштерінің Әуе резервінің (ARC) бір бөлігі. Гиллормини мен Нидо екеуі де кейіннен бригада генералына дейін шен беруге ие болып, ПРАНГ-тың командирлері болды. 1963 жылы Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуан халықаралық әуежайындағы Әуе ұлттық гвардиясының базасы, 1960 жылғы 4 шілдеде Пуэрто-Рикодағы 4 шілде мерекесі кезінде ұшу кезінде F-86 ұшағы апатқа ұшырап қаза болған лейтенант-полковник Хосе Антонио Мунистің құрметіне "Мунис Әуе ұлттық гвардиясы базасы" деп қайта аталды.

Кохино кемесі оқиғасы

Кохино – командир Рафаэль Селестино Бенитестің басқаруындағы Гато классының су асты кемесі. 1949 жылдың 12 тамызында "Кохино" және "Таск" кемелері Портсмуттан (Ұлыбритания) жолға шықты. Екі дизельдік су асты кеме де суық суларда оқу миссиясын орындауға тиіс болған, алайда, "Көзі жоқ алдау: американдық су асты кемелерінің тыңшылық туралы айтылмаған оқиғасы" кітабында айтылғандай, бұл кемелер американдық барлау операциясының бір бөлігі болды. Олар ұзақ уақыт су астында қалуға мүмкіндік беретін шноркельдермен жабдықталған, бұл оларды жаудан жасыруға көмектесті, сонымен қатар алыс радиосигналдарды анықтайтын электрондық құралдары да болды. "Кохино" мен "Таск" миссиясы – ядролық қару тасымалдайтын советтік зымырандардың сынақтары туралы ақпаратты тыңдап алу еді. Бұл Суық соғыстағы АҚШ-тың алғашқы теңіз асты тыңшылық миссиясы болды. Миссия "Кохино" кемесінің 4000 фунт салмақты аккумуляторы өртенген кезде тоқтатылды. Бенитес өртке қарсы күресті басқарды, кемені және экипажын уытты газдардан құтқаруға тырысты. "Таск" экипажы "Кохино" экипажының барлық мүшесін, біреуін қоспағанда, құтқарып алып, "Кохино" кемесінде соңғы болып қалған Бенитесті "Таск" кемесіне көтерілуге көндірді. Бенитес кеткеннен екі минут өткен соң "Кохино" Норвегия жағалауында батып кетті. Бенитес 1957 жылы контр-адмирал шындығында зейнетке шықты.

Корей соғысы

Корея соғысында 61 мың пуэрто-риколық қызмет етті, оның ішінде 18 мың пуэрто-риколық континенттік Америка Құрама Штаттарында әскери қызметке жазылды. 65-ші полк маусым айында Чхорвоннан Пхёнганға қарай шабуылды ілгерілетуге көмектесті, содан кейін 1951 жылдың шілдесінде 717-ші төбенің «Темір үшбұрышын» бұзуға көмектесті. 1951 жылдың қараша айының соңында 65-ші полк екі батальондық жаудың шабуылына қарсы сәтті шайқасты. Полковник Хуан Сезар Кордеро Давила 1952 жылдың 1 ақпанында 65-ші жаяу әскер полкінің командирі болып тағайындалды, осылайша армиядағы ең жоғары шенді этникалық офицерлердің бірі болды. 1952 жылдың 3 шілдесінен бастап полк 47 күн бойы қарсылықтың негізгі желісін (MLR) қорғады және Коняк, «Король» және «Королева» учаскелерінде қытайлық позицияларға сәтті шабуылдар жасады. 1952 жылдың қыркүйегінде 65-ші жаяу әскер полкі «Келли бекеті» деп белгілі төбеде орналасты. Солтүстік корейліктермен біріккен қытайлық коммунистік күштері төбені басып алды, бұл «Келли бекеті шайқасы» деп танылды. 65-ші жаяу әскер полкі позицияны қайта басып алуға бірнеше әрекет жасады, бірақ қытайлық артиллериясының күшіне шыдамай, 24 қыркүйекте кері шегінді. Қазан айында полк Червон секторында және «Темір жылқы» учаскесінде, 391-ші төбе маңында, «Джексон Хайтс» деп аталған жерде де шайқасты. 1953 жылдың маусым айында 65-ші жаяу әскер полкінің 2-ші батальоны «Гарри бекеті» деп аталатын позицияны қолдау үшін 412-ші төбеде бірнеше сәтті шабуылдар жасады, содан кейін полк «Темір үшбұрыш» базасының жанындағы қорғаныс позицияларын қорғаумен қатар бірнеше сәтті шабуылдар жасады, осылайша шілдедегі келісімге дейін соғыс жалғасты. 65-ші жаяу әскер полкі тоғыз науқанға қатысқаны үшін марапатталды. 65-ші полктің мүшелеріне берілген наградалардың арасында «Құрмет медалі», 10 «Ерекше қызмет ордені», 256 «Күміс жұлдыз» және 595 «Қола жұлдыз» болды. 2004 жылдың 30 мамырында жарияланған «El Nuevo Día» газетінің хабарлауынша, Кореяда 756 пуэрто-риколық қаза тапты және АҚШ Қарулы күштерінің барлық төрт түрінен 3630 адам жарақат алды. Олардың жартысынан астамы 65-ші жаяу әскер полкінен (пуэрто-риколық емес сарбаздарды есептемегенде) болды. 65-ші жаяу әскер полкі Пуэрто-Рикоға оралды және 1956 жылы таратылды. Алайда, Пуэрто-Риконың әскери басшысы, генерал-майор Хуан Сезар Кордеро Давила (1958–65), Армия департаментін 65-ші жаяу әскер полкін тұрақты армиядан Пуэрто-Рико Ұлттық гвардиясына беруге көндірді. Бұл Армияның белсенді құрамынан Ұлттық гвардияға ауыстырылған жалғыз бөлім болды. 2001 жылы жарияланған Армияның есебі 65-ші полктің тарауына келесі факторларды кінәлады: офицерлер мен сержанттардың жетіспеушілігі, тәжірибелі басшылар мен сарбаздарды алмастыратын ротация саясаты, көп шығынға әкелген тактика, оқ-дәрі тапшылығы, негізінен ақ, ағылшын тілінде сөйлейтін офицерлер мен испан тілінде сөйлейтін пуэрто-риколық сарбаздар арасындағы байланыс проблемалары және моральдің төмендеуі. Есепте сонымен қатар пуэрто-риколықтарды соттауда бейтараптық болғаны айтылды, осыған байланысты континенттік сарбаздардың Джексон Хайтс шайқасынан бұрын және кейін ұқсас жағдайларда соғысудан бас тартқандарына қарамастан айыпталмаған жағдайлары келтірілді.

Sixty one thousand Puerto Ricans served in the Korean War, including 18,000 Puerto Ricans who enlisted in the continental United States. The 65th helped push the advance from Ch'orwon towards P'yonggang in June and then assisted in breaking the Iron Triangle of Hill 717 in July 1951. In late November 1951, the 65th successfully fought off an attack by two battalion sized enemy units. Colonel Juan César Cordero Dávila was named commander of 65th Infantry on February 1, 1952, thus becoming one of the highest ranking ethnic officers in the Army. Commencing on July 3, 1952, the regiment defended the main line of resistance (MLR) for 47 days and saw action at Cognac, King and Queen with successful attacks on Chinese positions. In September 1952, the 65th Infantry was holding on to a hill known as Outpost Kelly. Chinese Communist forces that had joined the North Koreans overran the hill in what became known as the Battle of Outpost Kelly. The 65th Infantry Regiment launched several efforts to retake the position but was overwhelmed by Chinese artillery and driven off on 24 September. In October the regiment also saw action in the Cherwon Sector and on Iron Horse, around Hill 391, which became known as Jackson Heights. In June 1953, the 2nd Battalion, 65th Infantry Regiment conducted a series of successful raids on Hill 412 in support of a position called Outpost Harry, and later the regiment conducted several successful raids in addition to defending defensive positions near the base of the Iron Triangle until the armistice was signed in July. The 65th Infantry was credited with battle participation in nine campaigns. Among the distinctions awarded to the members of the 65th were a Medal of Honor, 10 Distinguished Service Crosses, 256 Silver Stars and 595 Bronze Stars. According to El Nuevo Día newspaper, May 30, 2004, a total of 756 Puerto Ricans lost their lives in Korea and a total of 3,630 men were wounded, from all four branches of the U. S. Armed Forces. More than half of these were from the 65th Infantry (not including non Puerto Ricans). The 65th Infantry returned to Puerto Rico and was deactivated in 1956. However, Major General Juan César Cordero Dávila, Puerto Rico's Adjutant General (1958–65), persuaded the Department of the Army to transfer the 65th Infantry from the regular Army to the Puerto Rican National Guard. This was the only unit ever transferred from active component Army to the Army Guard. An Army report released in 2001 blamed the breakdown of the 65th on the following factors: a shortage of officers and noncommissioned officers, a rotation policy that removed combat experienced leaders and soldiers, tactics that led to high casualties, an ammunition shortage, communication problems between largely white, English speaking officers and Spanish speaking Puerto Rican enlisted men, and declining morale. The report also found bias in the prosecution of the Puerto Ricans, citing instances of continental soldiers who were not charged after refusing to fight in similar circumstances, before and after Jackson Heights.

Кубалық зымыран дағдарысы

Куба зымырандары дағдарысы – Кубадағы кеңестік ядролық зымырандарды орналастыруға байланысты Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы шиеленісті қақтығыс. 1962 жылғы 22 қазанда адмирал Хорасио Риверо-младший президент Джон Ф. Кеннеди жіберген американдық флоттың командирі болып тағайындалды, оның міндеті – кеңес кемелеріне карантин (блокада) орнату еді. 28 қазанда КСРО премьер-министрі Никита Хрущев Кубадағы кеңестік зымырандарды алып тастауға бұйрық берді, ал Кеннеди 20 қарашада Куба төңірегіндегі карантинді тоқтатуға бұйрық берді, осылайша дағдарыс аяқталды. Кейін Риверо Испаниядағы АҚШ елшісі қызметін атқарды (1972–1975).

Вьетнам соғысы

Вьетнам соғысы кезінде шамамен 48 000 пуэрторикалық қарулы күштердің төрт түрінде қызмет етті. Қорғаныс министрлігінің "Ұлттық төтенше жағдайлар кезінде АҚШ қарулы күштерінде қызмет ететін пуэрторикалықтардың саны" атты есебіне сәйкес, барлығы 455 пуэрторикалық қаза тапты, ал 3 775-і жараланды. Вьетнам соғысы кезінде көрсеткен ерлігі үшін бес пуэрторикалыққа Құрмет медалі табысталды: штаб-сержант Феликс М. Конде Фалькон, капитан Еврипидс Рубио, қарапайым сарбаз Карлос Лозада және капитан Хумберт Рок Версаче. АҚШ Теңіз корпусының мүшелері, капрал Хосе Л. Ривера, капрал Мигель Ривера Сотомайор және сержант Анхель Мендес, көрсеткен батылдықтары үшін Теңіз айқасымен марапатталды. Мендес 1967 жылдың 16 наурызында взвод командирі, лейтенант Рональд Д. Кастильдің (Пенсильвания Жоғарғы сотының жеті судьясының бірі) өмірін сақтап қалғаны үшін қайтыс болғаннан кейін Теңіз айқасымен марапатталды. АҚШ сенаторы Чарльз Шумер Мендестің марапатын Құрмет медаліне дейін көтеруді ұсынды. Вьетнам соғысында көптеген наградаларға ие болған тағы бір сарбаз – Пуэрто-Риконың Вега-Баха қаласынан шыққан сержант-лейтенант Хорхе Отеро Баррето. Ол 38 награда алды, оның ішінде 2 Күміс Жұлдыз медалі, 5 Қола Жұлдыз медалі ("Батылдығы үшін" белгісімен), 4 Армия мақтау медалі, 5 Қызғылт Жүрек медалі және 5 Әуе медалі. 2015 жылдың 22 қыркүйегінде Souvenir Pictures, Inc. компаниясының продюсері Милен Морено түсірген "Екі майданда: Латиноамерикандықтар және Вьетнам" атты Public Broadcasting Service (PBS) деректі фильмі бүкіл ел бойынша PBS арнасында көрсетілді және PBS Stories of Service бағдарламасының бір бөлігі болды. Бұл деректі фильмде Вьетнамдағы латиноамерикандықтардың, соның ішінде пуэрторикалықтардың толық тәжірибесі көрсетілді. Вьетнамда қызмет етіп, әскери мансабында көзге түскен басқа пуэрторикалықтар: генерал-майор Сальвадор Э. Фелисес, контр-адмирал Диего Э. Эрнандес, полковник Гектор Андрес Негрони және бригадалық генерал Рубен А. Куберо, ол 1991 жылы АҚШ Әуе күштері академиясының факультетінің деканы болып тағайындалған, бұл латын американдық шығу тегінен алғашқы адам болды. Вьетнамда қызмет еткен екі пуэрторикалық президент Джордж Буш әкімшілігінде қызмет еткен. Олар – доктор Ричард Кармона, бұрынғы "Жасыл берет" сарбазы, ол екі Қызғылт Жүрек медалімен марапатталды және 2002 жылдың наурыз айында Бас хирург болып тағайындалды, сондай-ақ майор-генерал Уильям А. Навас-кіші, ол Қола Жұлдыз медалімен марапатталды және 2001 жылдың 6 маусымында Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы болып тағайындалды.

During the Vietnam War, an estimated 48,000 Puerto Ricans served in the four branches of the armed forces. According to a report by the Department of Defense, titled "Number of Puerto Ricans serving in the U. S. Armed Forces during National Emergencies" the total number of Puerto Ricans who died was 455 with 3,775 wounded. Five Puerto Ricans were awarded the Medal of Honor for actions during the Vietnam War: Staff Sergeant Felix M. Conde Falcon, Captain Eurípides Rubio, PFC Carlos Lozada, and Captain Humbert Roque Versace. Lance Corporal José L. Rivera, Corporal Miguel Rivera Sotomayor, and Sergeant Angel Mendez, members of the United States Marine Corps, were awarded the Navy Cross for their heroic actions. Mendez was posthumously awarded the Navy Cross for his actions on March 16, 1967, for saving the life of his platoon commander, Lieutenant Ronald D. Castille (one of the seven justices of the Supreme Court of Pennsylvania). U. S. Senator Charles Schumer has recommended that Mendez' award be upgraded to the Medal of Honor. Another highly decorated soldier in the Vietnam War was Sergeant First Class Jorge Otero Barreto from the town of Vega Baja, Puerto Rico. He was awarded 38 decorations, among them 2 Silver Star Medals, 5 Bronze Star Medals with "V" for Valor, 4 Army Commendation Medals, 5 Purple Heart Medals and 5 Air Medals. On September 22, 2015, the Public Broadcasting Service (PBS) documentary. "On Two Fronts: Latinos & Vietnam" by producer Mylène Moreno of Souvenir Pictures, Inc., aired nationwide on PBS and is part of PBS Stories of Service. The documentary focuses on the totality of the Latino experience in Vietnam, not just Puerto Ricans. Other Puerto Ricans who served in Vietnam and had distinguished military careers include: Major General Salvador E. Felices, Rear Admiral Diego E. Hernández, Colonel Héctor Andrés Negroni and Brigadier General Ruben A. Cubero who in 1991 became the first person of Hispanic heritage to be named Dean of Faculty of the United States Air Force Academy. Two Puerto Ricans who served in Vietnam held positions in the Administration of President George W. Bush. They are Dr. Richard Carmona, a former Green Beret who was awarded two Purple Hearts and was appointed Surgeon General in March 2002, and Major General William A. Navas Jr., who was awarded the Bronze Star Medal and was named Assistant Secretary of the Navy on June 6, 2001.

Эль-Дорадо каньоны операциясы

1986 жылғы 14 сәуірде Ливия басшысы Муамар әл-Қаддафитың қолдауымен жасалған террористік әрекеттерге, әсіресе 6 сәуірдегі Берлин дискотекасына жасалған бомбалауға жауап ретінде, сондай-ақ Ливия мен АҚШ теңіз күштері арасындағы Сидра шығанағындағы Ливияның даулы аумақтық сулары үшін күшейген шиеленіс пен қақтығыстардың фонында АҚШ Триполидегі және Ливияның басқа да аймақтарындағы маңызды нысандарға күтпеген шабуыл жасады. Бұл шабуыл "Эль-Дорадо каньоны" операциясы деп аталды. Ұлыбритания үкіметінің келісімімен АҚШ-тың Англиядағы әуе базаларынан 24 F 111F истребитель-бомбалаушы ұшағы ұшып шықты. 15 сәуірдің таңертеңгі сағаттарында шабуыл жасаған олардың басты мақсаттары 22 әуежай, террористерді даярлау лагерлері және басқа да әскери нысандар болды. Капитан Фернандо Л. Рибас Доминиччи Ливияға жасалған әуе шабуылына қатысқан ұшқыштардың бірі еді. Оның F-111 ұшағы Ливия жағалауындағы Сидра шығанағы үстінде атып түсірілді. Рибас Доминиччи және оның қару-жарақ жүйесі офицері, капитан Пол Ф. Лоренс, АҚШ-тың жалғыз құрбандары болды. Ал Қаддафи, оның да жеке нысанасы болған, зардап көрмеді, бірақ оның қызы қаза тапты.

Персид шығанағындағы соғыс және "Үміт" операциясы

1990 жылы Пуэрто-Рико ұлттық гвардиясының 1700 әскери қызметшісі Перс шығанағы соғысының бір бөлігі ретінде «Desert Shield» және «Desert Storm» операцияларына 20 000 испаноязыл азаматтармен бірге аттанды. Төрт пуэрто-рикандық қаза тапты, оның ішінде теңіз корпусының капитаны Мануэль Ривера-младший, Оңтүстік Бронкстен шыққан пуэрто-рикандық, 1991 жылдың 22 қаңтарында «Desert Shield» операциясында қаза тапқан алғашқы теңізші және, демек, алғашқы испаноязыл болды. Ривера Перс шығанағы үстіндегі қолдау миссиясы кезінде қаза тапты. 1991 жылдың 30 қаңтарында АҚШ Өкілдер палатасы Ривераға құрмет көрсетті. Осы кезеңде Кабо-Рохо, Пуэрто-Рикодан шыққан Хайди Хавьер Киммич теңіз күштеріндегі ең жоғары дәрежелі испаноязыл әйел болды және капитан (O 6) шеніне көтерілді. Киммич Бетесдадағы Әскери-теңіз медициналық орталығының ортопедия бөлімінің бастығы болып тағайындалды және «Desert Storm» операциясы кезінде резервтік бөлімді қайта ұйымдастырды. 1998 жылы ол Пуэрто-Рикода «Жыл әйелі» деп танылды. «Үмітты қалпына келтіру» операциясы – Бұрынғы президент Сиад Барренің марксистік үкіметінің құлауынан және Сомали азаматтық соғысының басталуынан кейін қатты ашаршылық, анархия және көптеген соғыс лордтарының үстемдігінен зардап шеккен Сомали еліне гуманитарлық көмек жеткізу және тәртіпті қалпына келтіру мақсатымен Біріккен Ұлттар Ұйымының қолдауымен жүзеге асырылған американдық әскери операциясы болды. 1993 жылдың 30 қаңтарында Пуэрто-Рикодан келген қатардағы жауынгер Доминго Арройо-күллі операция кезінде қаза тапқан 44 американдық әскери қызметшінің алғашқысы болды. Оның тобы Сомалидің астанасы Могадишу маңында сомалилік соғыс лордтарының бақылауындағы күштермен шабуылға ұшырады.

11 қыркүйек шабуылдары

2001 жылдың 11 қыркүйегінде "Юнайтед Эйрлайнз" әуе компаниясының 93 рейсі "Аль-Каида" ұйымының төрт мүшесі тарапынан 11 қыркүйек шабуылдарының бөлігі ретінде ұрланды. Ұрлаушылардың басты нысаны – АҚШ Капитолийі еді. Сол күні DC Air National Guard әуе күштерінің 113-ші қанатындағы ұшқыштардың арасында подполковник Марк Х. Сассевилл мен лейтенант Хизер Пенни болды. Оларға "Юнайтед Эйрлайнз" әуе компаниясының 93 рейсін іздеп тауып, жою міндеті жүктелді. Олардың истребительлері зымырандармен қаруланбаған және жақында өткен оқу миссиясынан әкелген оқ-дәрісі бұтақ болғандықтан, жолаушылар ұшағына шабуыл жасауға мәжбүр болуы мүмкін еді. Бірнеше сағаттан кейін ғана олар "Юнайтед 93" рейсінің Пенсильвания штатындағы Шэнксвилл қаласының жанындағы далаға құлап, ішіндегі 44 адамды, соның ішінде төрт ұрлаушыны қаза тапқанын білді. 2001 жылы Ноэль Замот Коларадо штатындағы Патерсон әуе күштері базасындағы АҚШ Ғарыш қолбасшылығының Операциялар дирекциясына Операциялар интеграциясы бас орынбасары болып тағайындалды. АҚШ Әуе күштерінің мәліметінше, 11 қыркүйек шабуылдарынан кейін операциялардың бас директорының орынбасары ретінде Замоттың міндеті – терроризмге қарсы бірлескен операцияға жаңа ұлттық қабілеттерді енгізу болды. Әуе күштерінен зейнетке шыққаннан кейін ол Эдвардс әуе күштері базасындағы сынақ ұшқыштары мектебінің командирі болды.

Ирак пен Ауғанстан

ХХІ ғасырда пуэрто-рикалықтар Ауғанстан мен Ирактағы әскери науқандарға қатысты, АҚШ және оның одақтастары бұл науқанды Терроризмге қарсы соғыс деп атайды. Иракта қаза тапқандардың арасында шетелдегі жауынгерлік аймақта қаза тапқан алғашқы үш пуэрторикалық әйел бар: маман Фрэнсис М. Вега, маман Лизбет Роблес және маман Алеина Рамирес Гонсалес. 2003 жылдың 2 қарашасында Фрэнсис М. Вега АҚШ-та туған және соғыс аймағында қаза тапқан алғашқы пуэрторикалық әйел сарбаз болды. Фаллужадағы көтерілісшілерден атылған жер-әуе ракетасы Вега отырған Chinook тікұшағына тиді, нәтижесінде болған апатта ол және тағы 15 солдат қаза тапты. 2005 жылдың 1 наурызында Лизбет Роблес Пуэрто-Рико аралында туған және Иракта апатқа ұшыраған алғашқы әйел сарбаз болды. 2007 жылдың 10 шілдесінде капитан Мария Инес Ортис, Ирактың Бағдад қаласындағы "Жасыл аймақ" деп аталатын ауруханаға тағайындалғаннан кейін, соғыста қаза тапқан алғашқы пуэрторикалық медбике және аймақ минометтермен ауыр шабуылға ұшырағаннан кейін Ирак соғысында қаза тапқан алғашқы армия медбикесі болды. Пуэрто-Рико тегінде болған маман Хильда И. Ортис Клейтон 2013 жылы Ауғанстандағы оқу-жаттығу кезінде миномет жарылып қаза тапқан АҚШ армиясының жауынгерлік фотографы болды; ол өзінің және төрт ауған сарбазының қазасына себеп болған жарылысты суретке түсіре алды. 55-ші Сигнал компаниясы оның құрметіне жауынгерлік камера жұмысы үшін жыл сайынғы конкурстық сыйлығын "Spc. Хильда И. Клейтонның үздік жауынгерлік камерасы (COMCAM) конкурсы" деп атады.

Еске алу ескерткіші

АҚШ қарамағында қызмет ету кезінде 1225-тен астам пуэрто-риколық қаза тапты. Соғыста қаза болғандардың есімдері 1996 жылдың 19 мамырында ашылған "Еске алу монументіне" (El Monumento de la Recordación) жазылған. Бұл монумент Сан-Хуан қаласындағы Капитолий ғимаратының алдында орналасқан. 2013 жылдың 11 қарашасында, Ардагерлер күнінде, Коннектикут штатындағы пуэрто-риколық қауым өкілдері Америка Азамат соғысында шайқасқан Аугусто Родригестің қабіріне гүл шоғын қойып, оны Пуэрто-Риконың АҚШ Қарулы Күштерінің алғашқы танымал ардагері деп мойындады.