Кіріспе

Рикардо Карбальо Калеро (Ферроль, 1910 – Сантьяго-де-Компостела, 1990), 1981 жылдан бастап өзін Рикардо Карвальо Калеро деп атаған испан филологы, ғалымы және жазушы. Ол Сантьяго-де-Компостела университетінде галисия тілі мен әдебиеті саласындағы алғашқы профессор болды. Галисия Корольдік академиясының, Лиссабон ғылым академиясының мүшесі, сондай-ақ Галисия тілі қоғамының құрметті мүшесі болды. Ол қазіргі заманғы галисиялық қайта біріктірушілігінің негізгі теоретиктерінің бірі және оның осы саладағы еңбектері маңызды анықтама болып саналады. Көптеген адамдар Карбальо Калероны ХХ ғасырдың ең белгілі галисиялық зиялыларының бірі деп есептейді.

Жастар және саясатқа алғаш араласу

Студенттік жылдары Карбальо Калеро Мигель Примо де Ривераның диктатурасына қарсы испандық солшыл республикалық қозғалыстарға қатысты. 1926 жылы ол Сантьяго-де-Компостелаға заң және философия мамандықтарын оқуға және міндетті әскери қызметін өтеуге кетті. Сол жерде ол Галисиялық идеялармен танысып, саяси белсенділігі өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. 1920 жылдардың соңында ол суретші достары арқылы Амстердамда орналасқан кеңес тышпыны Игнас Рейсспен танысты. 1931 жылы ол "Галисия партиясы" (Partido Galeguista) партиясына қосылды және Альфонсо Даниэль Родригес Кастелао сияқты зиялылармен бірге Галисияның алғашқы автономиялық уставын жасауға қатысты. Ол сондай-ақ "Галисиялық солшылдар" (Esquerda Galeguista) сияқты солшыл ұлтшыл ұйымдармен және "Анықтық" (Claridad) және "Болу" (Ser) сияқты саяси басылымдармен ынтымақтасты. Ол жоғары білімін 1936 жылы аяқтады.

Остракизм және университетке кіру

Франколық көтеріліс пен 1936 жылы Испанияда Азамат соғысы басталғаннан кейін Карбальо Калеро Испания Республикасының ерікті жауынгері болды, Испания Республикалық Армиясында лейтенант шеніне жетті. Франкошылдар оны тұтқындап, "айрықшылықты жақтау" айыбымен айыптады және Хаэн (Испания) түрмесінде он алты жылға сотталды. Бірақ 1941 жылы ол босатылды. Ол туған қаласы Феррольға оралды, онда мемлекеттік қызметке, соның ішінде оқытушылыққа тыйым салынғандықтан жеке репетитор болып жұмыс істеді. Ол галисиалықтармен байланысын жаңартты және докторлық диссертациясын қорғауға кірісіп, 1955 жылы доктор ғылымын алды. Оның диссертациясы 1963 жылы "Historia da literatura galega contemporánea" ("Қазіргі галисиа әдебиетінің тарихы") деген атпен жарияланды. 1958 жылы ол "Real Academia Galega" ("Галисия Корольдік академиясы") мүшелігіне шақырылды. 1965 жылы ол қайтадан мемлекеттік қызметке оралып, Галисияның астанасы Компостелаға көшіп, Розалия де Кастро атындағы орта мектепте галисиа тілі мен әдебиетін оқытты, сонымен қатар Сантьяго де Компостела университетінде дәріс берді. Соңында, 1972 жылы ол галисиа тілі мен әдебиеті саласындағы алғашқы университет профессоры атанды. Осы кезде Карбальо Калеро ақын Розалия де Кастроның шығармаларын зерттеудегі әлемдік сарапшы саналады. Ол сонымен қатар редактор және баспагер болып, классикалық галисиа жазушыларын насихаттады.

Қайта кірігушілік

Университеттегі галисий тілі бойынша зерттеулерінің нәтижесінде ол этимологияға және Мануэль Родригес Лапаның еңбектеріне қызығушылық танытты. Бұл зерттеу, галисиан-португал тілінің тарихы туралы терең білімімен қатар, оны галисиан классиктерін жаңаша түсіндіруге және қазіргі заманғы реинтеграционизм теориясын дамытуға жетеледі: яғни, бұрын айтылған, бірақ ғылыми тұрғыдан жүйеленбеген идея – галисиан және португал тілдері бұрын бір тіл болған жоқ, олардың ортақ түбірі бар, сонымен қатар бүгінде де бір тілді құрайды. Карбальо Калеро осы көзқарастың негізгі жақтаушысы болды. 1977 жылы Франко режимінің құлауымен Галисия автономды аймаққа айналды, оның ресми тілдері испан тілімен бірге галисиан тілі де болды. Осыған байланысты, тілдің қалыптасқан стандартын белгілеу қажеттігі туындады. Галисиан тілі мен әдебиетінің профессоры ретінде Карбальо Калеро галисиан тілінің жаңа нормаларын әзірлеуге арналған сарапшылар тобын басқаруға тағайындалды. Алғашқы нұсқа 1979 жылы «Normas ortográficas do idioma galego» («Галисиан тілінің орфографиялық нормалары») деген атаумен жарық көрді. Бұл нормалар португал тіліне қадамдық жақындасуды ұсынды, сөйлеу галисиан тілі үшін португал тілін ең қолайлы орфографиялық үлгі ретінде пайдалануды және күмәнді жағдайларда әртүрлі шешімдерге мүмкіндік беруді көздеді. Алайда, португал тіліне осылай жақындасу кейбір испандық консервативті топтар тарапынан саяси позиция ретінде қабылданып, сынға ұшырады. Соның салдарынан, Карбальоның келісімінсіз, арнайы заңмен (Decreto Filgueira) нормалар күштен шығарылды. Осы оқиғаларға байланысты Карбальо Калеро 1980 жылы лауазымынан кетті. 1982 жылы жаңа құрылған Instituto da Lingua Galega («Галисиан тілі институты») және ол мүшесі болған Корольдік Галисия академиясы жаңа нормалар жиынтығын бекітті. Карбальо Калеро бұл кезде тілге зиян келтіруге бағытталған әрекеттерге қарсы тұру мақсатында Галисиан тілі қауымдастығын (1981) құруға көмектескен еді. Ол галисиан тіліне қатысты жаңа шешімдерді ашық сынады, оларды «саяси, ғылыми емес» деп бағалады. Ол тіпті жаңа нормалар мен тілдік заңдар «денсаулыққа зиян және экономикаға қарсы» жағдай туғызады деп мәлімдеді («Uma voz na Galiza», 1984). 1984 жылы ол Галисияның ең жоғары азаматтық наградасы – Medalla Castelao медалімен марапатталды. Сонымен қатар, оған Consello da Cultura Galega («Галисия мәдениеті жөніндегі кеңес») құрамына кіру шақыруы келіп түсті, бірақ ол одан бас тартты. Карбальо Калеро 1990 жылы Сантьяго-де-Компостелада дүние салды.