Кіріспе

Испан саясаткері және саяси теоретик Хуан Васкес де Мелла и Фанжул (1861–1928) – испан саясаткері және саяси теоретик. Ол ең көрнекті дәстүршіл ойшылдардың қатарында саналады, кейде оны испан дәстүршілдігінің барлық уақыттағы ең жақсы авторы деп есептейді. Карлизм ішінде белсенді саясаткер болған ол, ұзақ жылдар бойы Кортес депутаты қызметін атқарды және партияның жетекшілерінің бірі болды. Ол Mellismo деп белгілі, өзіндік саяси стратегияны жақтады, ол бөлінуге және жекелеген топ құруға алып келді.

Отбасы және жастар

Хуан Антонио Мария Касто Франсиско де Сальсес Васкес де Мелла и Фанжуль – Галісияның ескі, бірақ аса танымал емес отбасының ұрпағы; оның ең белгілі өкілі – 15 ғасырдағы Самора кардиналы. Хуанның әкесі тарапынан шыққан ата-бабаларының көпшілігі әскери адамдар болды, олар Галісияның түрлі қалаларымен байланысты; оның әдесі, Андрес Васкес де Мелла, Фильгейраның тумасы, ал әкесі, Хуан Антонио Васкес де Мелла и Варела (1874 жылы қайтыс болды), Боимортода дүниеге келді. Соңғысы лейтенант-полковник шеніне жетіп, мазасыз мінезді болды және кейбіреулер оны "exaltado" деп сипаттады. Либералдық нанымдары берік адам, ол Эспартеро төңкерісін қолдағандықтан 1840 жылы кеден басқармасы қызметінен босатылып, 1843 жылы түрмеге қамалды. Біраз уақыттан соң Лугодағы бұрынғы лауазымына оралды, 1848 жылы Овьедодағы провинциялық басшылыққа тағайындалды, сол жылы Севильяға, кейін Малагаға жіберілді. 1850-ші жылдардың соңында Ковадонгаға ауыстырылып, 1860 жылы Мароккодағы әскерге қосылуға берген өтініші қабылданбағаннан кейін әскерден кетті. Жергілікті либералдық ортада белсенді болып, 1873 жылы Кангаста республика жариялаған деген қауесет тарады, бірақ ұлы кейіннен ол республикашыл болмағанын мәлімдеді. Хуан Антонио Тереза Фанжуль Бланкоға (1893 жылы қайтыс болды) үйленді, ол Амиеваның тумасы және жергілікті танымал отбасының ұрпағы; оның әкесі сауда және тері өңдеу ісімен айналысты. Олар Кангаста қоныстанды және бір ғана балалары болды. Әйелі қайтыс болғаннан кейін, жесірге отбасылық кәсіпорындарды мұра еткен ағасы көмектесті. Ағасымен араздасқаннан кейін, ол Галісиядағы туыстарымен бірге тұруға көшті, осы жерде Хуан балалық шағын өткізді. Ол өзін Астуриямен емес, Галісиямен байланысты сезінгендей болды. Оппоненттерінің пікірінше, ол "байлыққа толы отбасыда дүниеге келген"; ол өзі "байлыққа ұмтылған" дегенді мойындады, бірақ әкесінің қайтысынан кейін бұл орындалмады. Кейбір деректерге сәйкес, ол өмірінің көп бөлігін кедейлік шегінде өткізіп, ақыры кедейлікте қайтыс болды. 1874 жылы жас Хуан Виллавичосаға жақын орналасқан Вальдедиос семинариясына түсті; ол аса жақсы оқушы болмаса да, бірнеше рет "үшінші дәрежелі дипломдар" алды. Ол әріптестерімен ойнағаннан гөрі кітаптар мен мерзімдік басылымдарды оқып, әдебиетке бейімділігін көрсетті. 1877 жылы бакалаврлік диплом алғаннан кейін, ол Сантьяго университетіне оқуға түсті; ол Философия және әдебиет факультетіне түсуді армандады, бірақ сол кезде Сантьягода мұндай факультет болмағандықтан, заң факультетіне келісім берді, бірақ осы пәнді жиреншіктеп қарады. Осы себепті ол жүйелі оқушы болмады, көбінесе өз қызығушылықтарын іздеп, лекция залдарынан гөрі кітапханаларда көп уақыт өткізді. Бітірген жылы нақты емес; 1880-ші жылдардың басында, ол анасымен бірге Сантьягода тұрған кезде, оның қалай күнкөріс жасағаны туралы ешқандай дерек жоқ. Бала кезінен жалғыздықты ұнататын ол ешқашан үйленбеді және балалары болған жоқ, бірақ бір кезде Памплоналық Мария Балезтена Аскаратке үйленуге ниеттенген.

Мадридтегі провинциялық колонкашы Бас редактор (1890 жылға дейін)

Жасөспірімдікке енгенде Хуан анасынан айырылып, жауынгерлігімен белгілі либерал әкесінен жетім қалды; әкесінің інілерінің арасында карлисттер болғанымен, отбасылық дәстүр бойынша дәстүршіл көзқарасты мұра еткеніне ешқандай көрсеткіш жоқ. Ғалымдар жас Васкес де Мелланың академиялық кезеңде осы идеологияны қабылдағанын жорамалдайды. Біраз уақыт бойы ол Марселино Менендес и Пелайоның танысы профессор Хосе Фернандес Санчестің хатшысы болып жұмыс істеді; де Мелла олардың ұзақ хат алмасуына қол жеткізіп, осы іліммен танысты. Ол университетті дәстүршіл бағыттағы адам ретінде аяқтады; көптеген карлисттерден өзгеше, ол осы ұғымды мұрагерлік немесе сезім арқылы емес, зияткерлік ой-қиялының нәтижесінде қабылдады. 1880-ші жылдардың басында ол алғаш рет Компостелалық Атено мен Сантьягодағы Католикалық академияда шешен ретінде танылды. Нақты уақыты белгісіз, бірақ шамамен 1880-ші жылдардың ортасында де Мелла бірнеше консервативті басылымдармен ынтымақтастыққа кірісті; олардың екеуі анықталды – Франсиско де Паула Квереда басқарған Мадридтік апталық «La Restauración» және Сантьягодағы күнделікті «El Pensamiento Galaico». Оның жарияланымдары туралы көп мәлімет жоқ, себебі мұрағатта олардың көшірмелері сақталмаған. Дегенмен, оның «Pensamiento» газетіндегі мақалалары Галисиядан тыс жерлерде де әсер еткен болуы мүмкін, өйткені олар Мадридте байқалды; бұл әсіресе 1880-ші жылдардың соңында карлизмнен бөлініп шыққан интегралисттердің салдарынан жарияланған Носедальға қарсы өткір мақалалар сериясына қатысты. Бөлінген Носедалисттер бұрынғы ұлттық партияның ресми органы болған «El Siglo Futuro» газетін бақылағандықтан, талапкер Карлос VII жаңа, жартылай ресми карлист газетін құруға шешім қабылдады; 1888 жылы «El Correo Español» күнделігі жарық көрді, бірақ жақсы авторлар жетіспеді. Кейбір ғалымдардың пікірінше, де Мелланы үлесін қосуға шақырған Карлист саяси көшбасшысы, Серральбо маркизі болды; ал басқаларының пікірінше, бұл «Correo» газетінің редакторы Луис Ллаудер болды. Онжылдықтар ауысқанда де Мелла «Correo» газетіне тілші ретінде қатыса бастады; осы уақытта ол «El Pensamiento Galaico» газетінің редакторы болды, бұл қызметті 1890 жылға дейін атқарды. Бастапқыда ол әртүрлі псевдонимдермен жариялануын жалғастырды, оның көптеген эсселері доктриналық сипатта болды, сонымен қатар қоғам мен аймақтық институттарға да назар аударды. Бір кезде де Мелла Мадридке көшіп, редакциялық алқаға кіруге шақырылды, ол бұл ұсынысты қабылдады. «Correo» газеті тұрақтанғаннан және бастапқы қиындықтардан шыққаннан кейін, Ллаудер Барселонаға оралуға шешім қабылдады; оның директорлық лауазымын бұрынғы бас редактор Леандро Эрреро иеленді, ал оның орны де Меллаға ұсынылды. 1890 немесе 1891 жылдары де Мелла бас редактор болды, формальды түрде Эррероның бағынысында болды, бірақ саяси тұрғыдан Серральбоның нұсқауларын орындауға міндетті болды. Ғалымдар кімнің кімге басшылық еткенін нақты білмейді; олар сол кезде де Мелла Серральбоға күшті әсер еткенін және оның теориялық саладағы билігін қабылдауға бейім болғанын атап көрсетеді.

Саяси беделге көтерілу (1890-1900)

Де Мелланың бас редакторлық қызметке тағайындалуы дау тудырды. Ол өзінің міндеттемелеріне жеңілтекті қараған, аз сағат жұмыс істеген, 2-3 күн кеңседен қашықтап, жеке істерімен айналысқан. 1890 жылдардың басында Херрероның алаңдауынан, талапкердің хатшысы Мелгар Венециядан Серральбоға өзінің протежесін тәртіпке келтіруді бірнеше рет талап етті, бірақ бұл шақырулар аз нәтиже берді. Де Мелла жалпылама және жоғары сапалы мақалалар жаза берді, бірақ күнделікті басылымның көп бөлігі Херреро мен әкімшілік менеджер Пуиггросқа жүктелді. Бұл жағдай 1890 жылдардың соңына дейін жалғасты, сонымен қатар де Мелланың өзі редакциялық жұмыстан көңілі тоймады. Де Мелла өзінің лауазымын тек қалам талантына ғана емес, сонымен қатар Серральбомен ынтымақтастығына да қарызы болды. 1890 жылдардың басында маркиз елді аралап, қоғамдық жиналыстар мен жақын кездесулер арқылы қолдау жинаудың жаңа жолын ұсынды; де Мелла онымен бірге жүріп, сапарлар мен Серральбоның сөздерін кітапшаларда жариялады. Кейде ол өзі сөз сөйлеп, шешендігімен көбірек назар аударды. 1891 жылғы Кортеске сайлау кезінде ол Валлсте Карл тізімінен бауыржан болды; әдеттегі "қуыршақ" кандидат болғандықтан, жеңіліске ұшырады. Ол өзінің кандидатурасын Наварраның Эстельясынан қайта жаңартты, бұл оның жеке қатысы жоқ тағы бір сайлау округі еді. Бұл жолы де Мелла жеңіске жетті, бұл Реставрацияның соңына дейін жалғасатын Карл Эстельясының жеңістер тізбесін бастады. Карлистердің шағын азшылығының мүшесі болған де Мелла Кортесте заң шығару жұмысына көп әсер ете алмады. Алайда ол көп ұзамай жеке тұлға ретінде назар аударды, ең сыйлы саясаткерлерге қарсы шығып, өте әсерлі сөздерімен гипноздық әсер етті. Әсіресе консерваторлар арасында құрметке ие болған ол 1890 жылдардың ортасында Білім министрлігіне ұсынылды, бірақ ол бұл қызметтен бас тартты. 1896 және 1898 жылдары Эстельядан қайта сайланған ол Карл және парламенттік жұлдызға айналды; сонымен қатар қоғамдық жиналыстардағы сөздері құлшыныспен қабылданды. Талапкер қуанды; 1897 жылы де Мелла оны Венецияға шақырды, ол "Лоредан актісі" деп белгілі бағдарламалық құжатты жасауға үлкен үлес қосты. Карл VII-нің бұйрығымен де Мелла 1898 жылы парламенттен отставкаға кетіп, 1899 жылғы сайлауға қатыспады. Сол кезде карлистер Реставрация режимін құлату үшін төңкеріс жасауға дайындалып жатты; де Мелла үгіт-насихат жұмысына қатысып, екіұшты баспасөз хабарлары мен қоғамдық сөздерді жариялады. 1899 жылы Венецияға тағы бір сапардан кейін ол соғысқа дайындық жұмыстарымен айналысатын Карл хунтасына кірді. Талапкер күмәндана бастағанда, 1900 жылы де Мелла бұйрық берілмесе де көтеріліс жасауға ниеттілердің жағына шықты, бірақ оның көтеріліске тікелей себепкер болғанына ешқандай дәлел жоқ, ол 1900 жылдың қазан айында "Октябрь" деп аталған бірнеше ұсақ көтерілістерге айналды. Осыдан кейін оның Мадридтегі үйі полициямен қаралып, бұл талапкердің ашуымен салыстырғанда ұсақ қиындық болды. Партия басшылығының барлығын сатқындыққа күдіктенген ол де Мелланы "Correo" газетінен шығаруға бұйырды.

Басқаруда (1912-1918 жылдар)

Кейбір ғалымдар де Серральбо қартайып, қақтығыстардан шаршап, саяси бағдары шашыраған кезде, партияны көлеңкеден басқарған де Мелла болды деп санайды. Карлистік парламенттік қатысушылардың арасында оның беделі зор болды; 30 мүшеден тұратын партияның жоғарғы органы – Жоғарғы хунтаның шамамен үштен бірі Меллизмге жақын тұрды. Де Серральбо ұлттық басшылықты 10 бөлімге қайта ұйымдастырғанда, Мелла үгіт-насихат және баспасөз бөлімдерін толығымен бақылады, ал оның жақтастары сайлау және әкімшілік бөлімдерінде үстемдік құрды. El Correo Español газеті ғана Дон Хайме жақтастарының арасындағы күрес алаңы болып қалды, бірақ оны да меллистер бірте-бірте басып алды. Де Мелла партияны толыққанды қайта құруды жоспарлап, ескіше көшбасшылардың өлуін күтті. Ол сол кезде Дон Хаймеге тек «өз бейнесіндегі король» рөлін беруді үміттене берді. Ұлы соғыстың басталуы де Меллаға тиімді болды: Дон Хайме Австрияда үй қамауында болғандықтан, оған қол жеткізу қиын болды. Меллистер сайлау стратегиясын дерлік толығымен өз қолына алды; 1914, 1916 және 1918 жылдарғы карлистік Кортес науқандары де Мелланың көзқарастарымен айқын ерекшеленді. Олардың мақсаты – ультра оңшылдардың династиялық емес одағын құру, нәтижесінде дәстүрліліктің жаңа нұсқасы – максималистік ультра оңшыл партия құрылуы мүмкін еді, ол либералды демократияны жойып, дәстүрлі корпоративтік жүйеге көшуді қамтамасыз ететін еді. Бұл стратегия консерваторлардың Мауристер, Сиервистер, Интегристер және басқа да ұсақ топтармен ынтымақтастығына әкелді, бірақ оның шектеулі екенін де көрсетті. Одақтар сайлау науқандарынан кейін ұзаққа соқпады және парламентте карлистердің беделін арттырмады; жергілікті ерекшеліктері күшті аймақтардағы партия мүшелері гипотетикалық ультра оңшыл одақта фуэристолық идеологияның жоғалуы мүмкін деген алаңдаушылықтарын білдірді. Ұлы соғыстың басталуынан кейін де Мелланың Германияға деген симпатиясы, партия қатарындағы көпшілік тарапынан қолдау тапқан, толыққанды науқанға айналды. Оның жеке галлофобиясымен және дәстүрлі карлистік британдықтарға қарсы көзқарасымен бірігіп, ол көптеген брошюралар мен лекциялар жариялады; техникалық тұрғыдан олар Испанияның бейтараптығын қолдады, бірақ іс жүзінде Орталық державаларды жақтады. Дәлелші екіұшты қалды, және оның айналасындағы кейбір карлистер, әсіресе Мелгар, Антантаға қарсы науқанымен де Меллаға ашық қарсылық көрсетті. Бүгінде Бірінші дүниежүзілік соғыс одақтарының де Мелланың жалпы көзқарасындағы рөлі туралы әртүрлі пікірлер бар. Кейбіреулердің пікірінше, бұл мәселе орталық болды және Меллизм – жай ғана Германияны жақтау. Көпшілігі оның идеологиялық негіздерден туындағанын айтады, антилибералды неміс режимін мақтаған және масондық, демократиялық, парламенттік британдық және француздық жүйелерді сынаған мәтіндер келтіреді. Кейбіреулер германофилияны халықаралық саясаттағы регенерационизмнің меллистік нұсқасымен байланыстырады. Орталық державалардың жеңісі Испанияның саяси аренасын оңшылдардың басып алуына мүмкіндік береді деп күтілді, ал студенттердің азы бөлігі соғыс мәселесі мүлдем маңызды емес деп санайды.

Бөлісу (1919)

1918 жылы де Мелла үстемдігін жоғалтты: сайлау одақтары айтарлықтай нәтижелер бермеді, Ұлы соғыстың барысы Германияға жақын тұруды мәнсіз етіп, оның жақтастарының беделін түсірді, кейбір аймақтық жетекшілер наразылық білдіре берді, ал де Серральбо, өзінің қос адалдығынан шаршап, ақыры отставкаға келісім берді, уақытша орнына тағы бір меллист, Чезарео Санц Эскартин келді. Сонымен қатар, 1918 жылғы сайлауда, әдетте Памплонадан басталуға тиіс болған, түсініксіз себептермен де Мелла сайлаудан бас тартты. 1919 жылдың басында талапкер Австриядағы үй қамауынан босатылып, Парижге келді және шамамен екі жылдық үнсіздіктен кейін 2 манифест жариялады. Ақпан айының басында Correo Español газетінде жарияланған олар, белгісіз Карл басшыларының бейтарап саясатты сақтамағанын айыптап, партияның басқару құрылымдары қайта ұйымдастырылатынын мәлімдеді. Де Мелла мен оның жақтастары бұрынғы стратегияның – талапкерді жеке сұхбатта сәйкестікке көндірудің – енді нәтиже бермейтініне және толыққанды қақтығыс жақын екеніне келісті. Ол медиаға қарсы шабуыл ұйымдастырып, 1912 жылы құпия таратылған айыптауларды жария етіп, Дон Хаймені өкімінен айырылған басшы ретінде көрсетті: ол жылдар бойы бейкөңіл және әрекетсіз болды, бейтараптық жариялаудың екіжүзді саясатын ұстанды, бірақ шындығында Антантаны қолдады, католик доктринасынан тайды, дәстүрлі Карл кеңесші органдарын назарға алмады, Цезарь саясатын ұстанды, партиямен ойын ойнады және баласы жоқ екеніне тікелей сілтеме жасады; жалпы алғанда, оның соңғы әрекеттері – дәстүршілдікке қарсы жасалған «хаймида», төңкеріс еді. Қарсыласушы тараптардың ешқайсысы да саяси стратегия мәселесін даудың түйіні ретінде қарастырмады. Бастапқыда екі тараптың күші шамалас көрінсе де, Дон Хайме тез арада жағдайды өз пайдасына бұрды. Оның жақтастары El Correo Español басылымдарына бақылауды қайта алды және Сан-Эскартинді бұрынғы германофил саясаткерлермен ауыстырды, олар меллистерге жақын болғандай көрінді, бірақ патшалық үйге адал болды – бірінші Паскуаль Комин, содан кейін Луис Эрнандо де Ларраменди. Альфонсистер мен либералдық баспасөз Карлизмнің күтілетін құлауын құттықтағанда, бұрын Дон Хаймеге наразылық білдірген көптеген партия мүшелері ойларын қайта қарастыра бастады. Васкес де Мелла, депутаттар мен жергілікті жетекшілер арасындағы өзінің беделін сезіне отырып, партияның салмақты тұлғалары оған бақылауды қайтаруға көмектесетініне үміттене отырып, кең жиналыс өткізуге шақырды. Кейбір зерттеушілер ол сол кезде джаймистік құрылымдарды бақылауға талпынудың бекер екенін мойындады деп санайды; олар оның шақыруын жаңа партия құруға бағытталған шешім ретінде түсіндіреді. Бұл қақтығыс екі аптадан аспады. 1919 жылдың ақпан айының соңында де Мелла жеке ұйым құруға бел буып, Мадридте Centro de Acción Tradicionalista орталығын уақытша штаб-пәтері ретінде орнатты.

Саяси сәтсіздік пен зейнеткерлікке шығу (1919 жылдан кейін)

Де Мелла карлизмді бақылау үшін күресте жеңіліске ұшыраса да, оның бүлікшіл жолын жергілікті басшылардың, депутаттардың және басқа да көрнекті тұлғалардың көпшілігі ұстанды; меллистер қатардағы жандар арасында аз қолдау тапты, бұл топ өте аз сарбаздары бар генералдар армиясына ұқсады. 1919 жылғы сайлаулардан бұрын де Мелла Centro Católico Tradicionalista ұйымын құрды, оны ультра оңшыл одақ құруға жасалған қадам ретінде қарастырды; науқан нәтижесінде бар болғаны 4 мандат берілді, ал де Мелланың өзі тікелей сайлауға түсе алмады. Ұлттық бірлік үкіметінде министрлік лауазым ұсынылғанда ол бас тартты, себебі ол 1876 жылғы конституция мен оның жүйесімен келісе алмайтынын мәлімдеді. 1920 жылғы сайлаулар одан да нашар өтті, меллистер тек 2 мандатқа ие болды; де Мелла тағы да жеңіліске ұшырады, жақын арада Tribunal Supremo-дағы орынға үміткерлікке түсті, бірақ консервативті партиялардың қолдауын ала алмады және беделді жеңіліске ұшырады. 1921 жылға қарай де Мелланың өз партиясын ұйымдастыруда қиындыққа тап болғаны анық болды. Оның жүйелі еңбекке деген құштарлығының және міндеттемеге берілгендігінің жоқтығы академиялық жылдарында-ақ байқалды, Correo басқарудағы тәжірибесі, маңызды жазбаша еңбек жасай алмауы, Академияға қабылдануға арналған тілегі аяқталмауы және жалғыз өмір салты қайтадан өз әсерін тигізді. Ол белсенділіксіз кезеңдерге еніп, артқы орыннан кеңес беретін сарапшы рөлін ойлады. Осы уақыт аралығында оның ізбасарларының саны азайып, басқа оңшыл ұйымдарға ауысты. 1922 жылдың қазан айында Сарагосада өткен ірі меллист жиналысын Виктор Прадераның жақтастары бақылады, олар ультра оңшыл максималисттік коалицияның орнына ең төменгі ортақ мәмілеге негізделген кең консервативті одақты жақтады. Жеңіліске ұшырарын сезген де Мелла қатыспады, оның орнына хат жіберді. Ол қайтадан жүйеге қарсы көзқарасын растап, дәстүрлі монархияны соңғы мақсат ретінде жариялады және өзін теоретик және идеолог ретінде, бірақ енді саясаткер ретінде емес, оған жұмыс істеуге міндеттенді. Де Мелла жаңадан құрылған Partido Católico Tradicionalista жұмысына қатыспады, әсіресе 1923 жылы Примо де Ривераның төңкерісі барлық саяси партияларға тыйым салып, ұлттық саяси өмірді тоқтатқаннан кейін. Бастапқыда ол диктатураны қолдауға бейім болған болуы мүмкін, себебі баспасөз оның жаңа саяси ұйым құру жөніндегі жұмысы туралы хабарлады және 1924 жылы Примоның өзі оны қабылдады. Оның көзқарасы қандай болса да, 1925 жылдың басында ол диктатураға күмәндана бастады; ол оны елге қажетті үлкен саяси өзгерістердің шағын нұсқасы деп санады және 1925 жылдың қаңтарында оны "golpe de escoba" деп сынайды, бірақ директорио кейбір дәстүрлі идеяларды іске асырғанын да мойындады. Оның соңғы қоғамдық көрінісі 1924 жылдың басында болды; диабетпен ауыратын ол денсаулығының нашарлауын сезінді және 1924 жылдың жазында аяғын ампутациялады. Ол қоғамдық тұлға болып қала берді және 1925 жылдың басына дейін баспасөз оның денсаулық жағдайы туралы жүйелі түрде хабарлады. Ол Эвхаристия тақырыбындағы философиялық зерттеуін аяқтағаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды, оның өлімі испандық мерзімді басылымдарда кеңінен талқыланды.

Ойлау

Де Мелланың еңбектері әдетте саяси теория ретінде жіктеледі. Ол негізінен Балмес пен Доносоға, сондай-ақ Апаризи және басқа да нео-католиктерге, Аквинскийге, Суареске және XIII Леоға қарыздар деп саналады. Кейбір зерттеушілер де Мелланың Гил Роблстің ықпалында болғанын айтады. Ол шетелдік дәстүршіл ойшылдардың еңбектерімен таныс емес еді. Доктриналық тұрғыдан де Мелла бір ауыздан дәстүршіл саналады; сонымен қатар, оның көзқарасы көбінесе доктринаның ең классикалық көрінісі – тіпті ең классикалық көрінісі ретінде ұсынылады. Осыған орай, ол кеңейтілмеген және кері тартуға бейім мемлекетті көрсетеді, ол әртүрлі автономды және өзара байланысты функционалдық, географиялық немесе кәсіби қауымдастықтардың үстіне орналасқан жеңіл құрылым ретінде қарастырылады. Саяси билік күшті, бірақ шектеулі өкілеттіктермен жабдықталған монархқа тиесілі; мұндай тұлға католиктік сенім мен испан дәстүрімен анықталған ортақ ортодоксиямен біріктірілген. Осы компоненттердің нақты сипаты ең ұсақ бөлшектерге дейін толыққанды сипатталған. Де Мелланың ой-пікірінің негізгі элементтері қоғам, дін, отбасы, аймақтық ерекшеліктер, дәстүр және монархия деп анықталады. Де Мелланың тұжырымдамасының өзегі, сонымен қатар дәстүршіл ойға оның ең маңызды үлесі – қоғам туралы идеясы саналады. Де Мелладан бұрын көптеген ойшылдар бұл мәселеге қызығушылық танытып, қоғамның келісімшарттық емес, табиғи дамудың нәтижесі екенін атап көрсеткенмен, көптеген ғалымдар әлеуметтік биліктің теориясын енгізгеннің де Мелла екендігіне келіседі. Монархтың ғана жүзеге асыратын саяси биліктен өзгеше, ол қауымдастықтарға сыртқы күштердің – патшаның немесе басқа қауымдастықтардың араласуынсыз өзін-өзі басқару құқығын береді; әлеуметтік билік Кортесте бейнеленеді. Басқа ғалымдар бұл ұғымды басқалар жасаған деп санайды, бірақ де Мелла оны социодиализм деп атаған формаға жеткізді, ол мемлекеттен жоғары қоғамның басымдығын білдіреді. Де Мелла мен Гилдің тұжырымдамалары дәстүршілдіктің маңызды өзгеруіне әкелді: бұрынғы кезеңде монархияға бағытталған, ал кейінгі кезеңде, 20 ғасырдың соңына дейін созылған, ол қоғамға бағытталды. Кейбір ғалымдар мелисталық аймақтық ерекшеліктерге басымдық береді, мемлекет федеративтік принциптер бойынша ұйымдастырылады, ал аймақтар – ұлттың аралық органдары мен жергілікті көрінісі болып табылады. Алайда, басқалары бұл тәртіпті кері қайтарады және ұлтқа назар аударады. Барлығы да ұлттың негізінен дәстүрге байланысты екендігіне және ұлттың да, мемлекеттің де өз билігіне ие емес екендігіне келіседі. Басқа негізгі ұғымдар: отбасы – әлеуметтік құрылымның негізгі элементі, католиктік бірлік – испан ұлтының құрылыс бөлігі, дәстүр – жалпы ұғым, еңбек және монархия, дәстүрлі, мұрагерлік, федеративтік және өкілдік деп анықталады. Карлист болғанымен, де Мелла легитимизмге баса назар аударған жоқ; ол қос легитимдік ілімін қабылдады, бірақ зихияндық болжамдардан емес, мұрадан немесе сезімнен емес, карлизмді қабылдағандықтан, ол кейіннен легитимизмнен толығымен бас тартуға дайын болды.

Оратор және жазушы

Оның замандастарының көпшілігі де Мелланың жазбаларына, ойлау немесе басшылық стиліне емес, сөйлеу шеберлігіне таң қалды. Бұл жас жігіттерге де, тәжірибелі мемлекет қайраткерлеріне де қатысты; Антонио Кановастың Кортестегі сол кездегі беймәлім де Мелланы тыңдағанда: "¿Quién es ese monstruo?" деп таңғалыс білдіргені жиі айтылады. Де Мелла үлкен қоғамдық жиналыстар мен шектеулі аудиторияға гипноздық әсер ететін; оның сөздері тыңдаушыларды құлқыс пен гистерия шегіне жеткізіп жіберуі жиі кездеседі. Де Мелланың әсерлі бойы болмағанмен – орташа бойлы, семізденуге бейім және әсерлі дауысы жоқ, ол сөз сөйлегенде өзгеретін. Оның әр сөйлеуі керемет қойылым болды: көз қозғалысы, бас қозғалысы, қимыл-қозғалыстары мен қадамдары, сөзді шебер қолдану арқылы оған "арыстанның сұлтанындай" бедел берді. Кейбір ғалымдар де Мелланы испан парламентаризмінің ең ұлы спикерлерінің бірі санайды. Де Мелланың көптеген сөздері кітапшалар түрінде жарық көрді. Ол көбінесе импровизациялаған ба, әлде мәтіннің алдын ала дайындалған жобасын жасаған ба, белгісіз; оның көптеген сөздері жеке қағаздары негізінде қайта құрастырылғандықтан, соңғысы дұрыс сияқты. Жарияланған сөздердің көпшілігі шамамен 500–800 сөзден тұрады, яғни 10 минуттан кем сөйлеуге жеткілікті. Ал кейбіреулері 1600 сөзден асып, тыңдаушының назарын жарты сағатқа жуық уақытқа сақтауды талап етеді. Гитлер мен Муссолиниге жасырын сілтеме жасайтын ғалымдар бар, де Мелланың XIX ғасырдың ескі үлгідегі басшыларынан өзгеше, жаңа типтегі харизматикалық спикер болғанын айтады. Өмірінде де Мелла түрлі мерзімді басылымдарда негізінен қысқа жазбалар жариялады; әсіресе 1880 жылдары псевдонимдермен жарияланған материалдардан басқа, олар негізінен El Correo Español және El Pensamiento Español газеттеріндегі редакциялық мақалалар мен эсселер болды, бірақ оған ғана шектелмеді. Тағы бір санаты – оның сөздерін қамтитын кітапшалар; шамамен онға жуық кітапша жарық көрген болуы мүмкін. Өмірінің соңында парламентте сөйлеген сөздері Discursos Parlamentarios деген атпен 2 томдық жинақта жарық көрді. Соңында, қайтыс болмас бұрын де Мелла өмірінде жарық көрген жалғыз маңызды кітабы – Filosofía de la Eucaristía кітабын аяқтап, жариялады, ол бұрынғы жазбаларының жинағынан да құралған. Көптеген материалдар – баспасөз мақалалары, кітапшалар, сөздер және жеке қағаздар – 1930 жылдары 31 томдық Obras Completas сериясымен қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Олардың барлығы бірге үлкен шығарманы құрайды; алайда, ол кішкентай немесе орташа көлемдегі жазбалардан тұрады, олардың көпшілігі жағдайдай болып келген. Олардың арасында терең, кең және жүйелі зерттеу болмағандықтан, бірқатар редакторлар ең өкілдік ететін материалдарды таңдап, оларды тақырыптық бөлімдерге біріктіріп, синтездеуге тырысты; де Мелланың ой-пікірлері көбінесе осылай қабылданады.

Қабылдау және мұра

1900 жылдардың басында де Мелла консерваторлар арасында бүкіл елде танымал болды, ол шетелдіктер назардан тыс қалдырған испан дәстүршілдерінің арасында белгілі бір тұлғаға айналды. Республикашылдар мен либералдар оны ескірген, ортағасырлық идеялардың жақтаушысы деп сықақ етті. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін, оның өлімі туралы жаңалықтар жарияланғанда, көптеген басылымдар бетін жабатын үлкен суреттері шықты. Бұрынғы меллистер көп ұзамай Мадридте оның еске алу тақтасын орнатуға қол жеткізді. 1930 жылдардың басында оның ең адал шәкірттері де Мелланың еңбектерінің монументалды жинағын шығарды. Прогрессистер үшін ол "ультратумбадан" келген, күлкілі дауыс болды. 1946 жылы Мадридтегі бір алаңның аты Васкес де Мелла алаңы деп өзгертілді, және оның қарапайым ескерткіші де сол жерге орнатылды. 1940 жылдары Васкес де Мелла атындағы Карлист академиясы ресми емес түрде жұмыс істеді, бірақ де Мелла 1950 жылдардың ортасында қайта жанданды. Дәстүршіл ойшылдардың жаңа буыны, негізінен Элиас де Техада мен Гамбра, оның ойын өздерінің еңбектеріне бастау нүктесі ретінде пайдаланды және оны барлық дәуірлердің дәстүршіл ойшылының мәртебесіне көтерді. 1960 жылдары де Мелланың есімі карлизмдегі екі өзара қарым-қатынасы нашарлаған топтың – дәстүршілдер мен прогрессистердің арасындағы бәсекелестік нысанына айналды. Соңғылары карлизмді жаңартушылар ретінде танылып, оны солшыл партияға айналдыруға тырысты және де Мелланы социализмге дейінгі жазушы ретінде қайта қарастырды. Де Мелла туралы маңызды ғылыми және саяси бағытталмаған еңбектер 1980 жылдары жарық көре бастады. Кішкентай зерттеулерден басқа, Испанияда 5 кітап жарық көрді, соңғысы 2016 жылы аяқталды. Қазіргі уақытта испан саяси ойының зерттеушілері арасында Васкес де Мелла барлық уақыттардың ең көрнекті дәстүршілдік теорияларының бірі болып саналады. Кейбіреулер оны басқалардан жоғары қойса, ал кейбіреулері оны ізбасар деп есептейді. Оның карлисттік беделі күмәнмен қабылданады. Халықаралық аренада ол танылмады. Дәстүршілдік туралы энциклопедиялық жазбалардың көпшілігі оның есімін атамайды, бірақ Америкадан Шығыс Еуропаға дейінгі мамандандырылған зерттеулерде оның есімі жиі кездеседі. Тарихнамадағы ең даулы мәселе – де Мелланың франкизмге тигізген әсері. Сондай-ақ, кейбір зерттеушілер де Мелланың антисемитизмді қоздырғанын және оны "жою теориясының идеологтарының" қатарына жатқызады. Испан қоғамдық пікірінде де Мелланың беделі орташа, ол көбінесе саяси теоретик ретінде танылады, кейде реакциялық, демократияға қарсы, ұятты өткенге жауапты деп айыпталады. 1994 жылы 1928 жылы орнатылған және содан бері ол тұрған Paseo del Prado 14 үйімен бірге бұзылған оның құрметіне тақтаны қалпына келтіру туралы ұсыныстар жасалды. 2016 жылы Васкес де Мелла алаңы гомосексуалдық құқықтарды қорғаушы және PSOE кеңесшісі Педро Зеролоның құрметіне қайта аталды. Осы мәселе бойынша өткен дебаттарда де Мелла мен оның жақтастарына қатысты "фашистер", "франкистерлер" және "гомофобтар" сияқты сөздер қолданылды. Ұсыныстың бастамашылары қолдау көрсету үшін 84 мың электрондық қол жинағанын мәлімдеді. Испаниядағы бірқатар қалаларда әлі де Мелланың құрметіне аталған көшелер бар.