Кіріспе

Нью-Йорк қаласының тарихы (1665–1783) голландтық Жаңа Амстердам және Жаңа Нидерланд жерлеріне ағылшын үкіметінің орнатылуымен басталды. Жаңадан аталған Нью-Йорк қаласы мен айналасындағы аймақтар дамыған сайын, кейбір адамдарда тәуелсіздік сезімі күшейді, бірақ аймақтың адалдығы екіге бөлінді. Қазіргі Нью-Йорк қаласы орналасқан жер, Америка Тәуелсіздік соғысының басындағы маңызды шайқастардың орын алған Нью-Йорк науқанының аренасы болды. Содан кейін қала соғыстың соңына дейін британдықтардың оккупациясы астында болды және 1783 жылы британдық кемелер эвакуацияланған соңғы порты болды.

Ерте ағылшын кезеңі

Англиялықтар колонияны Нью-Йорк провинциясы деп атады, корольдің ағасы Джеймс, Йорк герцогы және 1665 жылғы 12 маусымда Томас Виллетті Нью-Йорк қаласының алғашқы мэрі етіп тағайындады. Қала солтүстікке қарай өсіп, Нью-Йорк провинциясының ең ірі және маңызды қаласы болып қала берді, Лондон мен Филадельфиядан кейін Британ империясының үшінші үлкен қаласы болды. Голландия 1673 жылы колонияны қысқа мерзімге қайтарып алды, бірақ 1674 жылы үшінші ағылшын-голландия соғысын аяқтаған Вестминстер шарты бойынша оны ағылшыздарға қайтарды. Лейслер көтерілісі – 1689-1691 жылдары әскери капитан Джейкоб Лейслердің Нью-Йорк төменгі бөлігін басып алуы. Бұл көтеріліс 1680 жылдары Нью-Йорк, Нью-Джерси провинцияларын және Жаңа Англия үстемдігін корольдік колониялар етіп жариялаған король Джеймс II-ге қарсы отаршылдық наразылықты көрсетті, сондай-ақ Нью-Йорк қаласын астана етіп белгіледі. 1691 жылы Джеймстің мұрагері Уильям III жіберген ағылшын әскерлері корольдік билікті қалпына келтірді. Нью-Йорк бастапқыда-ақ көпұлтты қала болды, стратегиялық сауда орталығы ретінде құрылып, басқарылды. Алғашқы революциялық кезеңде бір саяхатшы «тұрғындар көбінесе белсенді және жанды», ал әйелдер «әдемі» екенін жазды, қалаға жаңа келгендер де осылай айтқан, бірақ ол «көшеде соншама көп қара құлдарды көру еуропалық көзді жаралайды» деп қосты. Әртүрлі этникалық топтардың арасында көптеген некелер болды. Мысалы, Жойс Гудфрендтің колониялық Нью-Йорк қаласын зерттеуі көрсеткендей, көптеген нәсілдер аралық некелер өз тобының ішінде үйлену мүмкіндігінің болмауынан, емес, сырттан үйленгісі келуден туындаған. Нью-Йорк астанасында 17 ғасырдың соңындағы ағылшын еркектерінің 60 пайыздан астамы ағылшын емес әйелдерге үйленген. Дегенмен, 1730 жылдары голландиялық ерлер мен әйелдердің үштен екі бөлігі өз тобының ішінде үйлене берді, бірақ олардың арасында еуропалық текті балалардың бір буыны өсті. Құдайға табыну еркіндігі қаланың негізіне енгізілді, ал 1735 жылы «Нью-Йорк апталық журналының» редакторы Джон Питер Зенгерге тағылған қылмыстық айыптың қарастырылуы британдық колонияларда баспасөз бостандығы принципін орнатып берді. Португалиялықтардың қайта басып алуынан кейін Голландиялық Бразилиядан қуылған сефард яхудилері Нью-Йоркте құндылығын түсінген губернатор оларға яхудилерге қатысты шектеулерден босатуды берген соң құшақ жайып қарсы алынды. 1741 жылғы Нью-Йорк құлдарының көтерілісі өрт қою және құлпынаю туралы айыптауларға әкелді. Көптеген құлдар нақты дәлелдерсіз өлім жазасына кесілді.

Революция

Қала 1754 жылдан 1763 жылға дейін француз және үнді соғысында (Жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америка театры) британдық операциялардың базасы болды. Бұл қақтығыс колонияларды алғаш рет ортақ қорғаныс үшін біріктірді, және отарлаушылардың қорғаны үшін Ұлыбританияға сенген негізгі әскери қауіпті де жойды. 1765 жылы, соғыс аяқталғаннан кейін екі жыл өткен соң, британдық парламент колонияларды қорғау үшін жергілікті шығындарды арттыру мақсатымен мөртаңба заңын қабылдады. Осыған байланысты тоғыз колонияның өкілдері Манхэттендегі Федералды зал деп белгілі болатын жерде мөртаңба конгресіне жиналды. "Бостандық ұлдары" деп аталатын құпия, кейде зорлыққа жүгінетін патриоттық ұйым Нью-Йорк және басқа қалаларда бөлімшелер құрып, патшалық шенеуніктерді қорқытты. "Ұлдар" 1766 жылы мөртаңба заңы күштен шығарылғаннан бастап 1775 жылы көтерілісшілер қаланы бақылауға алғанға дейін қаладағы британдық билікпен бостандық туларын көтеру мәселесі бойынша қақтығысқа түсті. Тулар, көбінесе, тудың үстіне қызыл бас киім сияқты сигналдық құрылғы орналастырылған кезде, отарлық үкіметке қарсы наразылықтар үшін қоғамдық жиналыстардың орталығы ретінде қызмет етті. Қала Алпыстың комитеті және кейіннен Нью-Йорк провинциялық конгресі түрінде ұйымдастырылған саяси қарсылықтың негізгі орны болды. Тәуелсіздік декларациясы алғаш рет оқылғаннан кейін Боулинг Гриндегі король Георг III-тің мүсіні қиратылып, мылтық доптарына ерітілді. Алайда, қала корольдық ынтақтың ошағы болды және колониялардағы басқа кез келген жерге қарағанда торилердің үлесі жоғары болды – бірақ қаладағы азшылық еді. "Империяның табысымен құрылған сауда қаласында өмір сүретін" көптеген көрнекті Нью-Йорктіктер "империямен жақсы қалыптасқан байланыстарын қауіпке ұшыратуға" құштар емес еді. 1776 жылы генерал Джордж Вашингтон және оның әскерлері Манхэттен мен Нью-Йорк портын қорғауға келді. Нью-Йорк қаласының халқының үштен бірі күтілетін шайқастан қашып кеткенге дейін Континенттік армия байлық пен сауданың, кеме жасау және теңіз саудасының дамыған орталығы болған үлкен қалаға тап болды. Қала теңіз транзиті мен саудасы үшін салынған, ал Манхэттеннің құрлықпен жалғыз байланысы – қаланың солтүстігінде 11 миль жердегі Харлем өзенінің үстіндегі тар, ағаш Кинг көпірі және Солтүстік (Гадсон) өзені арқылы жүретін паромдар еді. 20 мың тұрғынның көп бөлігі Ист-Ривердің кемежайлары мен Нью-Йорк портының жанындағы бір шаршы мильге жетпейтін аумаққа тығылып қалды. Манхэттеннің еркін мінезі еркек тіл мен еркек әйелдердің ортасын жасады. Жас пресвитериан шіркеуінің пасторы "барлық дәрежедегі адамдардың Иеміздің атын бекерге қолдануы Америка ісіне қандай салдар әкелуі мүмкін деп уайымдады". "Бірақ, өкінішке орай, қарғыс айту кең таралған, барлық топтар қарғыс айтады", - деп қайғырды ол. Нью-Йоркте 1776 жылы "өздерінің кәсіптерін" жасаған 500-ге жуық әйелдің көптігі, әсіресе пуритандық көзқарастағы Континенттік әскерлер үшін қиын болды, Джордж Вашингтон да олардың қатарында болды. Массачусетс штатының лейтенанты Исаак Бангс революциялық Америкадағы жезөкшелік туралы ең толық мәліметтердің бірін берді; ол Гарвардтан медициналық білім алған және ауданның денсаулық жағдайын тексеру және генерал Вашингтонды алаңдатқан қаланың нашар жағын зерттеу үшін жезөкшелік ауданын аралап шығуды өз міндеті деп санады. Ол әдепсіз үйлердегі әйелдерге қатты наразылық білдірді, олардың "намыстылық пен ұятсыздық жағынан ешкім жеңе алмайды" деп ойлады, бірақ "олармен танысқан сайын, олар қатыгездіктерімен ерекшеленді". Генерал Вашингтон Нью-Йорк пен оның су жолдарының соғысқа стратегиялық маңызын түсінді, бірақ "бұрынғы сапарларында Нью-Йоркті Америкадағы ең күнәлі орын деп ұнатпады және оған сенімсіздікпен қарады, бұл ерекше емес еді". Қаланың аймақтағы британдықтардың бақылауының ортасы ретіндегі мәртебесі оны Вашингтонның барлау желісінің назарына түсірді. Нью-Йоркте британдық және американдық барлау желілері болды, британдық желіге майор Оливер Де Ланси жетекшілік етті. Сонымен қатар, соғыстың көп бөлігінде мыңдаған американдық әскери тұтқындары британдықтармен Нью-Йорк пен Бруклин арасындағы Шығыс өзеніндегі жақын маңдағы Уаллабут шығанағында бекіген түрме кемелерінде ұсталды (болашақта Форт Грин паркіндегі Түрме кемесі шейіттерінің ескерткіші жанында). Нью-Йорк сонымен қатар, бостандық алу үшін британдықтарға қашқан американдық құлдардың басты бағыты болды, Филлипсбург жарлығының нәтижесінде. Бұл қаланы "құлдық теңізіндегі бостандық аралына" айналдырды, бұрынғы құлдар құрылыс саласында жұмыс істеді немесе британдық күштері үшін үй шаруашылық қызметкерлері болып жұмыс істеді. Британдықтар эвакуацияға дайындалып жатқан күндері көптеген американдық құл иелері Нью-Йоркке барып, бұрын оларға тиесілі болған адамдарды қайта құлдыққа салуға тырысты. Британдық офицерлер өздерінің түсті әскерлерін құлдыққа қайтарудан бас тартып, азаматтық құлдарды қайтаруға кедергі келтірді. 1783 жылдың қарашасында соңғы британдық әскерлер Нью-Йорктен көптеген лоялистермен және бұрынғы құлдармен бірге эвакуацияланды.

Әлеуметтік толқулар

1783 жылы британдықтар кеткенде, олар көптеген лоялистерді, соның ішінде көрнекті бизнесмендерді, заңгерлерді, қаржыгерлерді және дін қызметкерлерін алып кетті. Англикан шіркеуі отарлық дәуірде ерекше күшті болды, және көптеген көрнекті мүшелері кеткеннен кейін аймақтағы ықпалын жоғалта бастады. Ол Британдық Евангелия тарату қоғамынан қаржыландыруын жоғалтты, көп ұзамай 1784 жылы мемлекет тарапынан мәртебесі алынып тасталды, соның салдарынан Король колледжінің (қазіргі Колумбия университеті) бақылауын жоғалтты. Қала демократиялыққа көшті және орта және төмен таптан шыққан амбициялық кәсіпкерлерге бұрынғыдан гөрі көбірек мүмкіндіктер ашылды.

Негізгі дереккөздер

Джексон, Кеннет Т. және Дэвид С. Данбар, редакторлар. Империялық қала: ғасырлар бойы Нью-Йорк (2005), 1015 беттік үзінділер жинағы.
Still, Bayrd, ред. Готэмге арналған айна: Голланд заманынан бүгінгі күнге дейінгі замандастардың Нью-Йоркке деген көзқарасы (Нью-Йорк университетінің баспасы, 1956) онлайн нұсқасы.
Стокс, И. Н. Фелпс. Манхэттен аралының иконографиясы, 1498–1909 жылдар, түпнұсқа көздерден жинақталған және маңызды карталардың, жоспарлардың, көріністердің және қоғамдық және жеке коллекциялардағы құжаттардың фото-интальо репродукцияларымен суреттелген (6 том, 1915–1928). Манхэттен және Нью-Йорк қаласының өте егжей-тегжейлі, көп суреттелген хронологиясы. The Iconography of Manhattan Island томдарының барлығы тегін онлайн қолжетімді:
И. Н. Фелпс Стокс; The Iconography of Manhattan Island, 1-том. 1915 ж. 1-тарау. Ашылу кезеңі (1524–1609); Голланд кезеңі (1609–1664); Англия кезеңі (1664–1763); Революциялық кезең (1763–1783); Бейімделу және қайта құру кезеңі; Нью-Йорк штаты мен федералды астана ретінде (1783–1811).
И. Н. Фелпс Стокс; Манхэттен аралының иконографиясы, 2-том. 1916 ж. 2-том. Картография: Солтүстік Американың шығыс жағалауының географиясы туралы білімнің дамуына қатысты эссе; Манхэттен аралы және оның айналасы ерте карталар мен кестелерде / Ф. С. Видер және И. Н. Фелпс Стокс. Манатус карталары. Кастелло жоспары. Голландтық гранттар. Нью-Йорктің алғашқы газеттері (1725–1811). Манхэттен аралының 1908 жылғы жоспары.
И. Н. Фелпс Стокс; Манхэттен аралының иконографиясы, 3-том. 1918 ж. 3-том. 1812 жылғы соғыс (1812–1815); Өнертабыс, өркендеу және прогресс кезеңі (1815–1841); Өнеркәсіптік және білім беру даму кезеңі (1842–1860); Азамат соғысы (1861–1865); Саяси және әлеуметтік даму кезеңі (1865–1876); Қазіргі заманғы қала және арал (1876–1909).
И. Н. Фелпс Стокс; Манхэттен аралының иконографиясы, 4-том. 1922 ж. 4-том. Ашылу кезеңі (1565–1626); Голланд кезеңі (1626–1664); Англия кезеңі (1664–1763); Революциялық кезең, 1-бөлім (1763–1776).
И. Н. Фелпс Стокс; Манхэттен аралының иконографиясы, 5-том. 1926 ж. 5-том. Революциялық кезең, 2-бөлім (1776–1783); Нью-Йорк штаты мен федералды астанасы ретінде бейімделу және қайта құру кезеңі (1783–1811); 1812 жылғы соғыс (1812–1815); Өнертабыс, өркендеу және прогресс кезеңі (1815–1841); Өнеркәсіптік және білім беру даму кезеңі (1842–1860); Азамат соғысы (1861–1865); Саяси және әлеуметтік даму кезеңі (1865–1876); Қазіргі заманғы қала және арал (1876–1909).
И. Н. Фелпс Стокс; Манхэттен аралының иконографиясы, 6-том. 1928 ж. 6-том. Хронология: қосымшалар. Бастапқы гранттар мен фермалар. Әдебиеттер тізімі. Көрсеткіш.