Кіріспе
Богемиялық діңгез Косма Прагалық (; Cosmas Decanus; шамамен 1045 – 21 қазан 1125) – діңгез, жазушы және тарихшы.
Cosmas of Prague (; Cosmas Decanus; c. no – c. 1045 – October 21, 1125) was a priest, writer and historian.
Өмір
1075 және 1081 жылдар аралығында ол Льеж қаласында білім алды. Богемияға оралғаннан кейін Божетькаға үйленді, олардың Херман немесе Здич есімді ұлы болды және ол төменгі рухты қызметтерде қалды. Оның ұлы кейін Оломоуц епископы болды. 1094 жылы ол дияконға, ал 1099 жылы Венгрияның Эстергом қаласында священникке рукоположенді.
Шығармалары
Оның латын тілінде жазылған ең маңызды еңбегі Chronica Boemorum деп аталады. Хроника үш кітапқа бөлінеді: бірінші кітап 1119 жылы аяқталды, әлемнің жаратылуынан басталып, 1038 жылына дейін созылады. Онда шамамен 600 жыл шамасында ең көне богемиялықтар (Чех герцогы, герцог Крок және оның үш қызы), герцогиня Либуше және оның Премислмен некесі арқылы Премислидтер әулетінің негізін қалау, ежелгі қанды соғыстар, герцог Боривой және Богемияға христиан дінінің енгізілуі, әулие Вацлав және оның әжесі әулие Людмила, үш Болеславтың билігі, әулие Адальберттің өмірі және 1000 жылдан кейінгі қанды соғыстар туралы айтылады. Екінші кітап 1038–1092 жылдардағы Богемия тарихын баяндайды. Кітап "Богемиялық Ахилл" атанған герцог Бретиславтың батырлық ерліктерімен, мысалы Польшаны жеңгенімен басталады. Хроникада сондай-ақ күшті билеуші, бірақ батыл және жақсы адам ретінде танымал болған король Вратиславтың ұзақ және ұлы билігі сипатталады. Бұған қоса, оның Италиядағы соғыстары туралы ойлар келтіріледі; бұл кітап Вратиславтың өлімімен аяқталады. Үшінші кітап (1092–1125) Вратиславтың өлімінен кейін 1092 және 1109 жылдар аралығындағы тұрақсыздық пен қанды азаматтық соғыстар кезеңін сипаттаумен басталады. Хроника 1109–1125 жылдар аралығында Владиславтың билігімен аяқталады. Сол жылы, 1125 жылы, Косма қайтыс болды. Кейінгі 12- және 13-ғасырларда Косманың жалғастырушылары оның тарихын 1283 жылға дейін жеткізді.
The first book, completed in 1119, starts with the creation of the world and ends in the year 1038. It describes the legendary foundation of the Bohemian state by the oldest Bohemians around the year 600 (Duke Czech, Duke Krok and his three daughters), Duchess Libuše and the foundation of Přemyslid dynasty by her marriage with Přemysl, old bloody wars, Duke Bořivoj and the introduction of Christianity in Bohemia, Saint Wenceslaus and his grandmother Saint Ludmila, reign of the three Boleslavs, the life of Saint Adalbert and bloody wars after year 1000. The second book describes Bohemian history for the years 1038–1092. The book starts with the heroic deeds of Duke Břetislav, known as the "Bohemian Achilles", for example with his victory over Poland. The Chronica also describes the long and great reign of King Vratislav, who was known as a forceful ruler but a brave and good man. There is also a reflection on his wars in Italy; this book ends with Vratislav's death. The third book (1092–1125) starts with a description of the time of instability and bloody civil wars after Vratislav's death between years 1092 and 1109. The Chronica ends with the reign of Vladislav between 1109 and 1125. The same year, 1125, Cosmas died. In the later 12th and 13th centuries, Cosmas's continuators brought his history down to 1283.