Кіріспе
Көтерілісші күштерді жеңуге бағытталған әскери операция.
Көтеріліске қарсы күрес (COIN, немесе НАТО-ның орфографиясы counter insurgency) – "ретсіз күштерді жеңуге бағытталған барлық шаралардың жиынтығы". Оксфорд ағылшын сөздігі көтеріліске қарсы күресті "партиялық соғысшылар немесе революционерлердің әрекеттеріне қарсы қолданылатын әскери немесе саяси шара" деп анықтайды және оны мемлекет емес қарсыластың қарсылығына қарсы соғыс деп қарастыруға болады. Көтеріліс және оған қарсы күрес кезінде бейбіт азаматтар мен жауынгерлер арасындағы шекара көбінесе нашарлайды. Көтеріліске қарсы күрес көтерілісті қолдайтын халықтың сенімін жеңуге бағытталған әрекеттерді қамтиды. Балама ретінде, ол көтерілісшілерге адал деп күдіктенген бейбіт азаматтарды қорқыту немесе жою мақсатымен салқынқансыздықпен жүргізілуі мүмкін.
Модельдер
Қауіпсіздікке қарсы күрес әдетте дәстүрлі әскери операциялар мен басқа да шаралардың, мысалы, үгіт-насихат, психологиялық операциялар және саботаж сияқты моральдық құлдыраудың үйлесімі ретінде жүргізіледі. Қауіпсіздікке қарсы операциялардың құрамына әртүрлі салалар кіреді: көтерілісті жеңуге бағытталған әскери, жартылай әскери, саяси, экономикалық, психологиялық және азаматтық шаралар. Қауіпсіздікке қарсы күресті түсіну үшін, революциялық соғыстың динамикасын ұғыну үшін көтерілістің мәнін білу қажет. Қауіпсіздікке қарсы күрес осы олқылықтарды толтыруға бағытталған. Көтерілісшілер "олқылықтар" деп аталатын әлеуметтік мәселелерден пайдаланады. Бұл олқылықтар кең болғанда, олар наразылықтың кең аумағын құрады, көтерілісшілердің қызмет етуіне қолайлы орта тудырады. "Төңкерілген архипелаг" атты кітабында Джон Маккинлей көтерілістің эволюциясы туралы түсінік береді, яғни көтерілістің алтын ғасырындағы маоистік үлгіден бастап 21 ғасырдың басындағы жаһандық көтеріліске дейінгі өзгерісін көрсетеді. Ол бұл ерекшелікті "маоистік" және "маоизмнен кейінгі" көтеріліс деп анықтайды.
Санта-Крус-де-Марсенадо
Санта-Крус-де-Марсенадоның үшінші маркизі (1684–1732) қарсы көтеріліс туралы жазбаларында жүйелі түрде қараған алғашқы авторлардың бірі болуы мүмкін. 1726–1730 жылдары жарық көрген "Әскери ойлар" атты еңбегінде ол жаңадан басталып келе жатқан көтерілістің алғашқы белгілерін қалай анықтауға, көтерілістердің алдын алуға және оларды болдырмау мүмкін болмаса, оларға қарсы қалай күресуге болатынын талқылады. Санта-Круз көтерілістердің көбінесе нақты наразылықтардың нәтижесі екенін айқын атап көрсетті: "Мемлекет көбінесе билеушілерінің кінәсінен туындамайды". Осыған байланысты, ол халыққа мейірімділікпен қарауды және жақсы басқаруды ұсынды, соның арқасында халықтың "сенімі мен сүйіспеншілігін" жеңіп алуға болады.
Б. Х. Лидделл Харт
Лидделл Харт қарсы көтерілістің сәтсіздігін түрлі себептерге байланысты деп есептеді. Біріншіден, оның «Стратегия: Тікелей емес жол» кітабының екінші нұсқасына қосылған «Көтеріліс» деген қосымшасында айтылғандай, халықтық көтеріліс кез келген оккупациялық күшке қарағанда табиғи артықшылыққа ие. Ол Наполеон соғыстары кезінде Испанияны француз әскерлерінің басып алуын басты мысал ретінде келтірді. Испан әскерлері тұрақты күрес күштерін құра алған сайын, басым француз әскерлері оларды әрқашан жеңді. Бірақ, олар тарап, децентрализацияланған кезде, көтерілісшілердің жүйесіздігі француз әскерлерінің майдандағы басымдылығына шешуші қарсылық көрсетті. Наполеон әскерінің көтерілісшілермен тиімді күресудің қандай да бір мүмкіндігі болмады, және соңында олардың күші мен рухы соншалықты әлсірегендіктен, Веллингтон француз әскерлеріне қарсы күреске шыққанда, француздарға жағдайдан бас тартудан басқа амал қалмады. Қарсыкөтеріліс шаралары, әсіресе көтерілісшілер танымал болмаған жағдайда сәтті болуы мүмкін. Филиппин-Америка соғысы, Перудегі «Жарқын жол» және Малайядағы төтенше жағдай сәтсіз көтерілістердің орындары болды. Харт сондай-ақ Т.Е. Лоуренстің және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Араб көтерілісін көтерілісшілердің / бүлікшілердің күшінің тағы бір мысалы ретінде көрсетеді. Османдықтардың әскер саны 100-ге 1-нен асып түссе де, арабтардың шөлден пайда болып, шабуылдап, қайтадан жоғалып кету қабілеті түріктерді жиі қалжыратып, оларды әлсіз қалдырды, бұл британдық тұрақты әскерлеріне түрік әскерлерін талқандауға мүмкіндік берді. Екі жағдайдың екеуінде де көтерілісшілер мен бүлікшілер тұрақты күштермен бірлесіп немесе оларды толықтыратын синергияда жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі француз қарсыластары мен Вьетнам соғысы кезіндегі Ұлттық азаттық фронты да осылай болды. Мұндай жағдайларда стратегия – жүйесіз жауынгердің жауды соншалық деңгейде әлсіретуі және тұрақсыздандыруы, жеңіс тұрақты күштер үшін оңай немесе кепілді болады. Алайда, көптеген қазіргі көтерілістерде көтерілісшілердің тұрақты күштермен бірлесіп жұмыс істейтінін көруге болмайды. Керісінше, олар жергілікті жасақтар немесе шетелден келген жауынгерлер, олардың біртұтас мақсаттары мен міндеттері жоқ, тек оккупантты қуғынмен шығару ғана мақсаты бар. Лидделл Харттың пікірінше, осы стратегияға қарсы тиімді шаралар аз. Көтерілісшілер халықтың қолдауын сақтап тұрғанша, олар өздерінің барлық стратегиялық артықшылықтарын – қозғалмалылық, көрінбеушілік және өз көзінде де, халықтың көзінде де заңдылықты сақтайды. Осы жағдай сақталғанша, көтерілісшілерді тұрақты күштермен жеңу мүмкін емес.
Лоренцо Замбернарди
"Қарсыкөтеріліс операциясының мүмкін емес үштік қиындық" атты еңбегінде, қазір АҚШ-та жұмыс істейтін итальяндық ғалым, доктор Лоренцо Замбернарди, қарсыкөтеріліс операцияларындағы таңдау мәселелерін түсіндіреді. Оның пікірінше, қарсыкөтеріліс үш негізгі мақсатты қамтиды, бірақ іс жүзінде қарсыкөтеріліс күштері үш мақсаттың екеуін таңдауға мәжбүр. Экономикалық теорияға сүйене отырып, Замбернарди осыны қарсыкөтеріліс операциясының "мүмкін емес трилеммасы" деп атайды. Атап айтқанда, бұл трилемма бір мезгілде мыналарды жүзеге асырудың мүмкін емес екенін көрсетеді: 1) күштерді қорғау, 2) жаудың соғысқа қатысушылары мен бейбіт азаматтарды ажырату және 3) көтерілісшілерді физикалық жою. Замбернардидің сөзіне сәйкес, осы үш мақсаттың кез келген екеуіне қол жеткізу үшін мемлекет үшінші мақсаттың бір бөлігінен бас тартуы керек. Атап айтқанда, мемлекет өзінің қарулы күштерін қорғай алады және көтерілісшілерді жоя алады, бірақ бұл тек Балқанда, Ливияда және Шығыс Еуропада Осман империясы, итальяндықтар және нацистер жасағандай, бейбіт тұрғындарды кемсіз өлтіру арқылы ғана мүмкін. Ол өз қарулы күштерін және бейбіт тұрғындарды қорғауды таңдай алады, яғни, "қосымша зиянды" болдырмауға тырыса алады, бірақ бұл көтерілісшілерді жою мақсатынан бас тартумен байланысты. Соңында, мемлекет соғысқа қатысушылар мен қатыспағандарды ажырата алады, бірақ бұл өз әскерлеріне қауіпті, себебі көтерілісшілер көбінесе бейбіт тұрғындардың арасында жасырынады немесе бейбіт тұрғындар болып көрінеді. Сондықтан ел үш мақсаттың екеуін таңдап, үшінші мақсатты құрбан ете отырып, оларды сәтті жүзеге асыратын стратегияны әзірлеуі керек. Замбернардидің теориясы халықты қорғаудың, бүлікшілерді жеңуге және бүлікшілікті физикалық түрде жоюға қажет екенін, осы үшін қарсыкөтеріліс күштерінің әскери күштеріне құрбандық келтіру қажеттігін, бұл ішкі саяси қолдаудың жоғалту қаупін тудыратынын көрсетеді.
Акалий Омени
Контр-төңкерісті түсінуге қатысты үш ерекшелікті зерттеген тағы бір автор – Акали Омени. Қазіргі заманда африкалық әскерлердің COIN соғысы теориялық пікірталастың шетінде қалады, тіпті Африка бүгінде көптеген қатыгез бүліктерге тап болып отыр. Нигериядағы бүлікшілерге қарсы күресте нигериялық ғалым Омени, майданнан тыс жағдайлардағы кейбір факторлардың өзара әрекеттесуін талқылайды, олар бүлікшілерге қарсы соғыстағы майдандық нәтижелерге әсер етеді. Атап айтқанда, Омени тарихи тәжірибе, ұйымдық мәдениет (ҰМ) және доктринаның үштігі әскерилерде COIN институтын қалыптастыруды және көтерілісті жеңу үшін көбінесе қажетті инновациялар мен бейімделуді қабылдамауға бейімділікті түсіндіруге көмектеседі деп санайды. Бұл үш фактор сонымен қатар бүлікшілерге қарсы қолданылатын операциялық тактика мен тұжырымдамаларға әсер етеді және оларды әлсірете алады. Сондықтан COIN мәселесі тек операциялық ғана емес, сонымен қатар мәдени және институционалдық сипатқа ие, тіпті майданға әсер ететіннен бұрын. Оменидің сөзіне сәйкес, институционалдық изоморфизм – бұл әскерилердің (осы жағдайда нигериялық әскерилердің) мінез-құлқын тұрақсыз соғыста шабуылға басу идеологиясына байланыстыратын әлеуметтанулық құбылыс. Омени жазғандай, Нигерия әскерінің Нигер дельтасындағы жасақтарға қарсы күресі әскердің бүлікшілердің қаупін дұрыс түсінбегенін көрсетті, бірақ бұл әлсіздіктің көлемі әскер Боко Харамның қаупіне қарсы күрескенде анық болды. Нигерия әскері үшін күш қолдану бүлікшілердің қаупіне қарсы уақытша шешімге айналды. Ең нашар жағдайда, қазіргі модель өте қымбатқа түсіп, әскери институттағы контр-төңкеріс идеясын қайта қарастыру қажет болуы мүмкін. Сонымен қатар, әскерилердің азаматтық соғыстағы жеңісі, Нигерияның стратегиялық мәдениетінің аймақтық рөлге қарай бұрылуы және ондаған жылдар бойы жүргізілген төңкерістер мен саяси араласудың салдарынан туындаған институционалдық беделсіздік, әскерилердің ішкі функциялары туралы ойлауын түбегейлі өзгертуге көп уақыт кетті. Сонымен қатар, болатын өзгерістер институционалдық изоморфизмге ұқсас болды және ондаған жылдар өткенімен, әскерилердің бастапқы қағидаларынан көп алшақтамады. Сонымен қатар, Нигерия армиясының батальондарының жаяу әскерге бағытталған құрылымы, 1960 жылдардағы Нигерия азаматтық соғысына дейін жететін тамырлары бар, армияның қазіргі заманғы COIN тәсілінің кинетикалық сипатында көрінеді. Бұл тәсіл Боко Харамды көптеген адам күткендей жеңе алмады. Сондықтан бүгінде Нигерия армиясы COIN-де мүмкіндіктердің жетіспеуіне байланысты күресіп жатыр деген танымал пікірдің де қандай да бір дәлелі бар. Дегенмен, Нигерия жағдайын толық талдау көрсетіп тұрғандай, бұл танымал басымдық шын COIN мәселесінің бетін ғана сызып тастайды. Сонымен қатар, халыққа бағытталған бұл қиындық бүкіл әлемдегі әскерилер үшін маңызды мәселе болып қала береді. COIN жұмбағын шешу үшін мемлекеттік күштер ондаған жылдар бойы әртүрлі тактикаларды қолданды.
Whereas the Nigerian military's performance against militias in the Niger Delta already suggested the military had a poor grasp of the threat of insurgent warfare; it was further along the line, as the military struggled against Boko Haram's threat, that the extent of this weakness was exposed. At best, the utility of force, for the Nigerian military, had become but a temporary solution against the threat of insurgent warfare. At worst, the existing model has been perpetuated at such high cost, that urgent revisionist thinking around the idea of counterinsurgency within the military institution may now be required. Additionally, the military's decisive civil war victory, the pivot in Nigeria's strategic culture towards a regional role, and the institutional delegitimization brought about by decades of coups and political meddling, meant that much time went by without substantive revisionism to the military's thinking around its internal function. Change moreover, where it occurred, was institutionally isomorphic and not as far removed from the military's own origins as the intervening decades may have suggested. Further, the infantry centric nature of the Nigerian Army's battalions, traceable all the way back to the Nigerian Civil War back in the 1960s, is reflected in the kinetic nature of the Army's contemporary COIN approach. This approach has failed to defeat Boko Haram in the way many expected. Certainly, therefore, the popular argument today, which holds that the Nigerian Army has struggled in COIN due to capabilities shortcomings, holds some merit. However, a full spectrum analysis of the Nigeria case suggests that this popular dominant narrative scarcely scratches the surface of the true COIN challenge. This population centered challenge, moreover, is one that militaries across the world continue to contend with. And in attempting to solve the COIN puzzle, state forces over the decades have tried a range of tactics.
Ақпаратқа негізделген теория
2000 жылдардың басында микродеректер тиімді қарсы көтеріліс операцияларын (COIN) талдауды түбегейлі өзгертті. Бұл жұмысты "ақпаратқа бағытталған" теоретиктер мен зерттеушілер тобы жүргізіп келеді, оның алдында тұрған Принстон университетіндегі Конфликтті эмпирикалық зерттеулер (ESOC) тобы және Мичиган университетіндегі Конфликт және бейбітшілік, зерттеулер және даму (CPRD) тобы. Берман, Шапиро және Фелтер қазіргі заманғы ақпаратқа негізделген модельді жасады. Осы модельде қарсы көтерілісшілердің табысының шешуші факторы – қарсы көтерілісшілерге берілген, олар туралы ақпарат, мысалы, олардың орналасқан жерлері, жоспарлары және нысаналары. Ақпаратты азаматтардан (адамдық барлау, HUMINT) немесе сигналдық барлау (SIGINT) арқылы алуға болады.
Джеффри Трестман
Д-р Джеффри Трестман бұған дейін АҚШ Мемлекеттік департаментінде Ирак Премьер-Министрінің орынбасары Салам әл-Заубайдың саяси кеңесшісі болып қызмет атқарған. "Жақсы мемлекеттер жеңіске жеткенде: қарсы көтеріліс стратегиясын қайта қарау" атты кітабында ол қарсы көтеріліске "жүрек пен ақыл" көзқарасын қолдауға дәлел таппады. "Халыққа бағытталған әдістердің тиімді екеніне сенімді дәлелдер жоқ", - деп мәлімдеді ол. Трейстман басқа COIN теоретиктерінен айырмашылығы, халықаралық құқық пен адам құқықтарын өрескел бұзудың соғыс нәтижелеріне қалай әсер еткенін зерттеді. Ол қастандық стратегиясын қарсы көтеріліс тактикасы ретінде дамытты – көтерілісшілерді жеңу үшін азаматтарға қарсы ешқандай шектеусіз зорлық қолдану. Ол белгілі бір жағдайларда геноцид, зорлау, азаптау, қуғын-сүргін және басқа да адам құқықтарын бұзу бүліктерді басуда сәтті болуы мүмкін екенін ұсынды. Трейстман азаматтарға қарсы орташа деңгейдегі зорлық-зомбылық көтерілісшілерді тоқтатуға жеткіліксіз болады деп санайды. Бірақ егер қарсы көтерілісшілер зорлық-зомбылықтың ауырлығын, қатыгездігін және азаматтарға қарсы зорлық-зомбылықты арттырса, олар көтерілісшілерді тиімді тоқтата алады. "Азаматтарға қарсы күштің аса қатал және қатыгезді қолданылуы" деп ол "ішкі оппозицияны басып тастайды" деп мәлімдеді. Осылайша, Трейстман варварлық пен қарсы көтеріліс нәтижелері арасындағы байланысты модельдеу үшін дөңгелек функциясын (convex function) ұсынды. Қуғын-сүргіннің орташа деңгейі жеткіліксіз және зиянды, бірақ қарсы көтерілісші өлім-жітім деңгейін және қуғын-сүргіннің күшін арттырғанда, көтерілісшілерді жеңу ықтималдығы артады. "Кең тараған, ешқандай шектеусіз зорлық-зомбылық пен саяси қуғын-сүргін үкіметтің жеңіске жету мүмкіндігін арттырады. Осының салдарынан, жаман мемлекеттер кейде көтерілістерді жеңе алады."
"Теңізді құрғату" тактикасы
Тактикаға қатысты "теңізді құрғату" немесе "суды құрғату" терминдері көтерілісшілер мен бүлікшілерді ("балық") ашу үшін азаматтық тұрғындарды ("су") күштеп көшіруді немесе жоюды білдіреді. Басқаша айтқанда, көшіру бұл топты жергілікті халықтың қолдауынан, жасырынуынан және ресурстарынан айырады. Бұл әдетте нақты мақсатты болады, себебі ол бүлікшілдікке қолдау көрсетіп, бүлікшілдік орын алатын шектеулі аумақтағы демографиялық топқа бағытталған, бірақ жеке адамдарға қатысты кемсітусіз. Бұл техниканы қарсы бүлікшілдік шараларында қолдану мысалдары: Бар-Кохба көтерілісі, Екінші англо-бур соғысы, Грекия азамат соғысы, Рохинджа қақтығысы және Синьцзян қақтығысы. "Теңізді құрғату" бүлікшілдікке кінәлі деп саналған халықты өлтіру арқылы геноцид арқылы да жүзеге асырылуы мүмкін. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның қарсы бүлікшілдік әрекеттері (Bandenbekämpfung) "Соңғы шешіммен" тығыз байланысты болды. Кемсітусіз зорлық-зомбылықтың да қорқыту әсері бар. Эдвард Латтвак: "Кейде жасалған қырғын ондаған жылдар бойы тиімді ескерту болып қалды" деді. Мұндай қарсы бүлікшілдік әдістердің кемшілігі – олардың қатыгездігі мақсатты халықтың қарсылығын күшейте алады.
Майдың орнын
Мұнай дағы әдісі – қарсы көтеріліс күштерін кеңейіп жатқан, қауіпсіз аймаққа шоғырландыру. Бұл терминді алғаш рет француз отаршылдық соғысы мен қарсы көтеріліс стратегиясының бас теоретиктерінің бірі маршал Губер Ляути қолданған. Кейіннен мұнай дағы әдісі Пентагон құжаттарындағы Стратегиялық Гамлет бағдарламасын ақтау үшін келтірілген дәлелдердің бірі болды.
Қоршау және іздеу
Кордон және іздеу – әскери тактика, көтерілісшілерге қарсы күрестің негізгі операцияларының бірі, онда белгілі бір аумақ қоршалып, қару-жарақ немесе көтерілісшілер ізделеді. Оған байланысты басқа операциялар – "Кордон және тексеру" және "Кордон және күш қолдану". "Кордон және іздеу" тұрақтылық және қолдау операциялары, немесе SASO деп аталатын жаңа доктринаның бір бөлігі. Бұл әдіс үйде қару-жарақ бар деген нақты мәлімет болмағанда қолданылады, сондықтан ол кәдімгі үйді тінтіп қараудан гөрі жеңілірек болады. Ол қалалық елді мекендерде қолданылады. Миссияның мақсаты – үйді тұрғындарға мүмкіндігінше аз қолайсыздық тудырып іздеу.
Қоғамдық дипломатия
Генерал Дэвид Петреустің «Көтерілісшілерге қарсы іс-қимыл нұсқаулығында» көтерілісшілерге қарсы соғыста жеңіске жетуге бағытталған көптеген тактикалардың бірі әскери құралдар арқылы қоғамдық дипломатияны қолдануды қамтиды. Көтерілісшілерге қарсы күрес «ұлттық биліктің барлық құралдарын», соның ішінде қоғамдық дипломатияны қолдана отырып, жан-жақты стратегияға» енгізілгенде тиімді болады. COIN операцияларының мақсаты – қарсыластарды қабылдаушы ел халқымен мықты және қауіпсіз қарым-қатынас орнату арқылы тиімсіз және бейкөз ету. Қабылдаушы елдің және COIN операциялары жүргізілетін ортаның жағдайын түсіну өте маңызды. COIN соғысындағы қоғамдық дипломатия тек қолдағы мәдениет пен халықты толыққанды түсінген жағдайда ғана тиімді. Көтерілісті жеңу үшін ең маңызды факторлардың бірі – халықтың, олардың көтерілісшілермен қарым-қатынасы, жергілікті үкіметтік емес ұйымдармен байланысы және көтерілісшілерге қарсы операцияларға деген көзқарасын түсіну. Этика – COIN соғысында баса назар аударатын қоғамдық дипломатияның маңызды аспектісі. Көтерілісшілер соғыстарын ішкі ниетті жою және халықаралық қарсылықты күштен шығару арқылы жеңеді. Осы тактикаға қарсы тұру үшін, көтерілісшілерге қарсы операциялар тұтқындар мен ұсталғандарға адамгершілікпен және американдық құндылықтар мен принциптерге сәйкес қарауы керек. Осылайша COIN операциялары қабылдаушы ел халқына оларға сенуге болатынын және соғыста табысқа жету үшін халықтың әл-ауқатын маңызды есептейтінін көрсетеді. Халықтың қазіргі үкіметтен қоғамдық игіліктер, қызметтер мен қауіпсіздікті күтуі көтерілісшілерге қарсы күресті жиі қолдайды, ал болашақтағы қоғамдық игіліктер мен қызметтерге деген үміттерді арттыратын маңызды оқиға халықтың көзқарасын көтерілістен және көтерілісшілерге қарсы күреске қарай өзгерте алады. «Саяси, әлеуметтік және экономикалық бағдарламалар көтерілістің түпкі себептерін жою және оны әлсірету үшін дәстүрлі әскери операциялардан гөрі әлдеқайда құндырақ». Осы бағдарламалар халықтың қолдауын алу үшін маңызды. Бұл бағдарламалар жергілікті халықты қауіпсіз, қорғалған және көтерілісшілерге қарсы күштермен сәйкес сезінуге бағытталған; бұл қабылдаушы елдің азаматтарына көтерілісшілерге қарағанда, көтерілісшілерге қарсы күштердің мақсаттары мен міндеттеріне сенуге мүмкіндік береді. Көтерілісшілерге қарсы күрес – идеялар үшін күрес, және осы бағдарламаларды іске асыру мен біріктіру табысқа жету үшін маңызды. Әлеуметтік, саяси және экономикалық бағдарламаларды үйлестіруді және басқаруды қабылдаушы елдің басшылары да жүзеге асыруы керек. Сәтті COIN соғысы халыққа көтерілісшілерге қарсы күштердің оларды қайта құру бағдарламаларына қатыстыратынын көрсетуге мүмкіндік береді. Соғыс халық арасында және халық үшін, көтерілісшілер мен көтерілісшілерге қарсы күштер арасында жүріп жатыр. Көтерілісшілерге қарсы күрес стратегиялық коммуникация мен ақпараттық операцияларды табысты пайдалану арқылы жеңіледі. Көтерілісшілерге қарсы күрес – идеялар, идеологиялар мен әлеуметтік-саяси қозғалыстардың бәсекелестігі. Көтерілісшіл идеологиялармен күресу үшін идеологияның немесе діннің құндылықтары мен ерекшеліктерін түсіну қажет. Сонымен қатар, көтерілісшілерге қарсы күштер көтерілісшілдіктің тұратын мәдениетін түсінуі керек, осылайша көтерілісшіл идеологиясына немесе дініне қарсы ақпараттық және коммуникациялық операцияларды стратегиялық түрде іске асыруға болады. Көтерілісшілерге қарсы ақпарат операторлары сондай-ақ негізгі аудиторияны, коммуникаторларды және қоғамдық көшбасшыларды анықтап, оларға өздерінің ақпаратымен кімге әсер етуі және кімге жетуі керектігін білуі керек.
Ақпараттық операциялар
Ақпараттық операциялардағы қоғамдық дипломатия тек сол мәдениетті толық түсіну арқылы ғана мүмкін болады. Контрпартизандық операциялар әлемді жергілікті халықтың көзқарасымен қабылдауға қабілетті болуы керек. Толық мәдени картинаны қалыптастыру үшін контрпартизандық күштер «медиа кеңесшілерін, қаржы және бизнес сарапшыларын, психологтарды, ұйымдық желілерді талдаушыларды және түрлі салалардағы ғалымдарды» жұмысқа тартуға инвестиция салуы тиіс. Контрпартизандық операциялар, қабылдаушы ел және жергілікті БАҚ арасында жұртшылыққа ұсынылатын ақпаратты үйлестіру, жергілікті халықтың контрпартизандық күштерге және қабылдаушы елге қалай қарастыратынын көрсету және оларға әсер ету үшін маңызды. Қоғамдық пікір, БАҚ және қауесеттер халықтың контрпартизандық күштерге, оларға көмектесетін үкіметке және қабылдаушы елдің заңдылығына қалай қарайтынына әсер етеді. Халыққа дұрыс хабарламалар мен ақпаратты стратегиялық түрде жеткізу үшін қоғамдық дипломатияны пайдалану контрпартизандық операцияның табысы үшін маңызды. Мысалы, жергілікті БАҚ өкілдерімен жақын қарым-қатынас орнату, жергілікті халықтың контрпартизандық мақсаттарды түсінуін және қабылдаушы ел үкіметімен және контрпартизандық күштермен қауіпсіз сезінуін қамтамасыз ету үшін өте маңызды. Егер жергілікті БАҚ контрпартизандық күштермен үйлесімді болмаса, олар контрпартизандық кампания туралы толық емес немесе жалған ақпаратты жұртшылыққа таратуы мүмкін. «Әл-Қаиданың жаһандық таралуын ескере отырып, АҚШ өзінің одақтастарымен бірлесіп, зорлық-зомбылық риторикасын азайту, халықаралық беделін жақсарту және осы әлеуметтік қозғалысты оның барлық деңгейлерінде анықтау, тоқтату және жеңу үшін интеграцияланған стратегиялық коммуникация стратегиясын әзірлеуі керек».
Вьетнам соғысы
Вьетнам соғысы кезінде қарсы көтеріліс бастапқыда бұрынғы соғыстың бір бөлігі болды, себебі Дием нашар ойластырылған Стратегиялық Ауыл бағдарламасын енгізді. Бұл Малайядағы төтенше жағдайға ұқсас модель еді, бірақ оның нәтижесі керісінше болды – Вьетконг қатарына қосылушылар көбейді. Сол сияқты, экономикалық және ауылдық даму ауылдық істерді дамыту стратегиясының маңызды бөлігін құрады. Бұрынғы соғыс қарсы көтеріліс бағдарламаларына едәуір мән берілгенімен, АҚШ Қарулі күштері бастапқыда жердегі әрекеттер кезінде қарсы көтеріліс доктринасына өте аз немесе мүлдем сүйенбеді. Көп күш қолданылатын дәстүрлі соғыс және тиісті қарсы көтеріліс шараларын іске асырмау өте теріс салдарға әкелді. Сонымен қатар, Солтүстік Вьетнам армиясы (ҰҚК) осы стратегияны ұзаққа созылған саяси және әскери соғыс моделі арқылы тиімді пайдаланды.
Малайзия
Британдық әскерлер Малайядағы төтенше жағдай кезінде көшіру әдісін үлкен жетістікпен қолданды. 1950 жылы толыққанды іске асырылған Бриггс жоспары, қытай малайларын британдық әскерлер белгілеген қорғалған "Жаңа ауылдарға" көшірді. 1951 жылдың соңына дейін шамамен 400 000 этникалық қытай осы бекіністерге көшірілді. Осы халықтың ішінде британдықтар Малайя Коммунистік партиясына қарсы қарулы қарсылық күші – "Үй сақшыларын" құрды, бұл тәжірибе кейіннен АҚШ әскерлері Оңтүстік Вьетнамда қолданған Стратегиялық Гамлет бағдарламасында да көрініс тапты. Британдықтар Малайядағы төтенше жағдайда жеңіске жеткендерін мәлімдегеніне қарамастан, әскери тарихшы Мартин ван Кревельд, осы қарсы көтерілістің нәтижесі, британдық әскерлердің шығарылуы және тәуелсіз мемлекет құрылуы Аден, Кения және Кипрдегі жағдаймен бірдей екенін, ал олар жеңіс деп есептелмейтінін атап көрсетті.
Нидерланд империясы
Голландия Ачех соғысы кезінде жеңіл қаруланған Марехауссе бөлімшелерін орналастыру және күйдірілген жер тактикасын қолдану арқылы көтерілісшілерге қарсы соғыс жүргізудің жаңа стратегиясын жасады. 1898 жылы Ван Хейтс Ачехтің губернаторы болып жарияланды, ал оның лейтенанты, кейіннен Голландия премьер-министрі болған Хендрикус Колейнмен бірге, олар Ачехтің көп бөлігін бағындырды. Олар Кристиан Снук Хургрондже ұсынған, ауылда көтерілісшілерге қолдау көрсету үшін ынтымақтас улебанг немесе діни емес басшыларды табу және көтерілісшілерді олардың ауылдық қолдау базасынан оқшаулау туралы кеңестерін іске қосты. Оңтүстік Сулавеси жорығы кезінде Голландияның Шығыс Индия армиясының арнайы күштері КСТ капитаны Реймонд Вестерлинг «Вестерлинг әдісін» қолданды. Вестерлинг Сулавесидегі көтеріліске қатысқан көптеген явандықтар болғандықтан, Макассарға келген барлық явандықтарды тіркеуге бұйырды. Ол сондай-ақ, қарсылықтың мүшелерін анықтау үшін жергілікті ауылдарға тыңшылар жіберді. Олардың және Голландия әскери барлау қызметі DST-нің ақпаратына сүйене отырып, түнде күдікті ауылдарды қоршап алып, халықты орталыққа жинады. Таң атқанда операция басталды, көбінесе Вестерлинг жетекшілік етті. Ерлер әйелдер мен балалардан бөлінді. Жиналған ақпарат бойынша Вестерлинг белгілі бір адамдарды террорист және кісі өлтіруші деп әшкереледі, оларды қосымша тергеусіз атып тастады. Содан кейін Вестерлинг жергілікті қауымдастықтарды Құранға ант беру арқылы партизандарды қолдамауға мәжбүрледі және бұрынғы партизандардан, «құтқарылатын» деп есептелгендерінен мүшелерді тарта отырып, жергілікті өзін-өзі қорғау жасақтарын құрды. Вестерлинг жорық барысында он бір операцияға жетекшілік етті. Ол көтерілісті жоюға және жергілікті халықтың республикашылдарды қолдауын әлсіретуге жетті. Оның әрекеттері Оңтүстік Сулавесиде голланд билігін қайта орнатты. Алайда, Голландияның Шығыс Индия үкіметі мен Голландия армиясының басшылығы Вестерлингтің зұлымдығының артуына байланысты наразылықтың күшейте түскенін тез байқады. 1947 жылдың сәуір айында Голландия үкіметі оның даулы әдістері бойынша ресми тергеу жүргізді. Вестерлинг 1948 жылдың қараша айында қызметінен алынды.
Индокитай
Соғыстан кейінгі доктрина, мысалы, Индокитайда, "Революциялық соғыс" тұрғысынан әлдеқайда қатаң көзқарас қабылдады, ол идеологиялық және жаһандық соғысты, тотальді соғысқа бейімделіп, ұсынды. Контршаралар, принцип бойынша, саяси да, әскери де болуы керек: "Революцияның жаңа қатеріне қарсы ешбір шара тым қатаң емес". Жапондықтардан басқаруды қабылдаған француз күштері болашақта Вьетнам болатын ұлтшыл топтармен жемісті келіссөздер жүргізбеді, нәтижесінде Điện Biên Phủ шайқасындағы артық сенімділіктің салдарына ұшырады. Әскери командирлерге партизандық тактиканы меңгерген сарбаздардың партизандыққа қарсы күресте тиімді болатыны анық болды. Француз Индокитайы бөлінуге дейін Роджер Тринкьер басқарған француздық Groupement de Commandos Mixtes Aéroportés (GCMA) осы рөлді өз мойнына алды, бұл үшін француздық Jedburgh командаларымен алған тәжірибесін пайдаланды. GCMA француз барлау қызметімен бірлесіп Тонкин мен Лаоста әрекет етті, ал солтүстікте Commandos Nord Viêt Nam оларды күшейте түсті. Осы тапсырмалар барысында арнайы күштердің тобы жергілікті тұрғындармен бірге өмір сүрді және олармен бірге шайқасты. Лаос азаматы, кейін офицер болған Ван Пао, АҚШ күштерінің рөлі ұлғайған кезде Оңтүстік-Шығыс Азиядағы хмонг және лаос операцияларында генерал атанды.
Үндістан
1947 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Үндістанда көптеген көтерілістер болды. 1989 жылы басталған Кашмирдегі көтеріліс Үндістан үкіметі тарапынан бақылауға алынды және зорлық-зомбылық деңгейі төмендеді. Кашмирдегі көтерілісті жою мақсатында құрылған Үндістан армиясының "Раштрия Рифлз" (RR) бөлімшесі осы мәселені шешуде маңызды рөл атқарды. RR-ге Орталық резервтік полиция күштері (CRPF), Шекаралық қауіпсіздік күштері (BSF), Үнді-Тибет шекаралық полициясы (ITBP) және штаттық полиция тарапынан жан-жақты қолдау көрсетілді. Қарсы көтеріліс және жартас аралы соғыс мектебі (CIJWS) Үндістанның Мизорам штатындағы Вайренгте қаласында орналасқан. АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Ресей, Қазақстан, Тәжікстан, Бангладеш және Вьетнам сияқты елдерден келген мамандар осы мектепте оқыған.
Португалия
Португалияның қарсы көтеріліске қарсы тәжірибесі 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Португалияның Африка және Азиядағы колонияларында жүргізілген "бейбіттендіру" науқандарынан туындады. 1960 жылдары және 1970 жылдардың басында Португалия Ангола, Португалиялық Гвинея және Мозамбикте Шығыс блогы мен Қытай, сондай-ақ кейбір Батыс елдері қолдаған тәуелсіздік партизандарына қарсы ірі ауқымды қарсы көтеріліс операцияларын жүргізді. Бұл науқандар жиынтығы "Португалиялық отаршылдық соғысы" деп белгілі болғанымен, шындығында үш жеке соғыс болды: Анголаның тәуелсіздік соғысы, Гвинея-Бисаудың тәуелсіздік соғысы және Мозамбиктің тәуелсіздік соғысы. Португалияның шағын қарулы күштері үш түрлі соғыс алаңында, мыңдаған шақырым қашықтықта бір уақытта үш қарсы көтеріліс соғысын жүргізуі бұл жағдайды ерекше етті. Осы операциялар үшін Португалия өз қарсы көтеріліс доктринасын әзірледі.
Ресей және Кеңес Одағы
Ресейдің ең танымал қарсы көтеріліс әрекеті – 1979-1989 жылдардағы Ауғанстандағы соғыс. Дегенмен, Ресей империясының тарихында ресейліктер Кавказ және Орталық Азия аймақтарын жаулаған кезде көптеген көтерілістерге қарсы күресті. Осы қақтығыстарда ресейліктер келесі қарсы көтеріліс тактикасын әзірледі: Бұл тактикалық жоспар Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардан кейін Дагестанда, Кавказда, Орталық Азияда, Сібірде, Литвада және Украинада қолданылды. Оқулықта баяндалған доктринаға қатысты пікірлер әртүрлі болды. FM 3 24/MCWP 3–33.5 нұсқасының 2014 жылғы жаңартылуы жаңа тақырып алды – «Көтерілістер және оларға қарсы күрес». Ол үш негізгі бөлімнен тұрады: бірінші бөлім стратегиялық және оперативтік контексті ұсынады, екінші бөлім көтерілістерді түсінуге қатысты доктринаны ұсынады, ал үшінші бөлім көтерілісті жеңуге қатысты доктринаны ұсынады. Қысқасы, FM 3 24/MCWP 3–33.5 мәселенің контекстін, мәселенің өзін және мүмкін болатын шешімдерді ұсыну үшін құрылған. Уильям Б. Колдуэлл IV былай жазды:
Қарулы қақтығыс заңдары күш қолдану үшін «көтерілісшілердің» қауіп төндіретін тұлғаларды бейкүнә азаматтардан ажыратуын талап етеді. Бұл негізгі қағида барлық тәртіпті әскерилер тарапынан қабылданады. Көтерілісшілерге қарсы күрес кезінде күшті тәртіппен қолдану одан да маңызды, өйткені біздің жауымыз азаматтық халықтың арасында жасырынады. Ирактағы табысымыз азаматтарға адал және құрметпен қарау қабілетімізге байланысты, тіпті біз өзімізді немесе ирактық азаматтарды қауіп-қатер анықталған жағдайда дереу қорғауға дайын тұруымыз керек. Соңғы қақтығыстарда 101-ші әуе десанттық дивизиясы (әуе шабуылы) арнайы операцияларды, әсіресе басқа мемлекеттердің әскери және қауіпсіздік күштерін оқыту және дамытумен белсенді айналысты. Бұл арнайы операциялар қауымдастығында «шетелдік ішкі қорғаныс» деп аталады. 2016 жылдың 14 қаңтарында 101-ші дивизия штабының және оның 2-ші бригадасының 1800 әскери қызметкері Бағдад пен Эрбильге тұрақты ротация бойынша орналасатыны хабарланды. Олар алдағы айларда Мосулға, Ислам мемлекетінің Ирактағы іс жүзіндегі бас штабына қарай жылжуы күтілетін Ирак армиясы мен Күрд пешмергаларына оқыту және кеңес беру үшін барады. Қорғаныс министрі Эш Картер 2016 жылдың қаңтарында Кентукки штатының Форт-Кэмпбелл әскери базасына жасаған сапары барысында 101-ші әуе десанттық дивизиясы Мосулдан Ислам мемлекеті тобын ығыстыруға Ирактың жердегі әскерлерін дайындауда маңызды рөл атқаратынын мәлімдеді. Есепте «Ауған аудандарын тұрақтандырудағы жетістіктер көбінесе одақтас әскерлер мен азаматтардың физикалық қатысуы тоқтаған соң ұзаққа созылмады» деп көрсетілген. Бұл тұжырымдар АҚШ-тың Ауғанстандағы қарсы көтеріліс әрекеттерін зерттеу нәтижелерімен расталады, онда көтерілісшілер мен жергілікті халықтың қарсылығы жиі кездесетіні анықталды.
The law of armed conflict requires that, to use force, "combatants" must distinguish individuals presenting a threat from innocent civilians. This basic principle is accepted by all disciplined militaries. In the counterinsurgency, disciplined application of force is even more critical because our enemies camouflage themselves in the civilian population. Our success in Iraq depends on our ability to treat the civilian population with humanity and dignity, even as we remain ready to immediately defend ourselves or Iraqi civilians when a threat is detected. In the recent conflicts the 101st Airborne Division (Air Assault) has been increasingly involved conducting special operations especially the training and development of other states' military and security forces. This is known in the special operations community as foreign internal defense. It was announced 14 January 2016 that 1,800 soldiers from the 101st's Headquarters and its 2nd Brigade Combat Team will deploy soon on regular rotations to Baghdad and Erbil to train and advise Iraqi Army and Kurdish Peshmerga forces who are expected in the coming months to move toward Mosul, the Islamic State's de facto headquarters in Iraq. Unreliable source: date=September 2016
The 101st Airborne Division will serve an integral role in preparing Iraqi ground troops to expel the Islamic State group from Mosul, Defense Secretary Ash Carter told the division's soldiers during a January 2016 visit to Fort Campbell, Kentucky. The report found that "successes in stabilizing Afghan districts rarely lasted longer than the physical presence of coalition troops and civilians." These findings are corroborated by scholarly studies of U. S. counterinsurgency activities in Afghanistan, which determined that backlashes by insurgents and the local population were common.