Кіріспе

Ругару (сондай-ақ roux ga roux, rugaroo, немесе rugaru деп те жазылады) – француздық халық арасында кең таралған, адамына қасқа қасқа ұқсайтын аңызды жаратылыс.

Нұсқалар

Ругару деп аталатын жаратылыс туралы әңгімелер оның атын жазудағыдай алуан түрлі, бірақ олардың бәрі франкофондық мәдениеттермен ортақ лу гару (lu ɡaˈʁu, '/l//uː// //ɡ//ə/'/r//uː/') сенімі арқылы байланысты. Loup француз тілінде қасқыр деген мағынаны білдіреді, ал garou (франк тіліндегі warulf сөзімен, ағылшын тіліндегі werewolf сөзімен туыс) – жануарға айналатын адам.

Америка фольклоры

"Ругару" – француз тіліндегі "лупа гару" сөзінің айтылу және жазылу нұсқасы. Барри Жан Анселеттің сөзіне сүйенсек, ол каджун халық мұрасын зерттейтін ғалым және Америкадағы Лафайеттедегі Луизиана университетінің профессоры. Ругару туралы әңгіме француз Луизианасының кең таралған аңызы. Екі сөз де Луизиананың оңтүстігінде мағынасы бірдей қолданылады. Кейбіреулер осы құбыжықты ругару деп атайды, ал енді біреулері – лупа гару деп атайды. Ругару туралы аңыз көптеген буынға жетіп, француз отарлаушылары арқылы Луизианаға (Жаңа Францияға) немесе ғасырлар бұрын француз канадалықтары арқылы тарады. Каджун аңыздарында бұл жануар Акадиана және Үлкен Нью-Орлеан аймағындағы батпақтарда, сондай-ақ қант қызылшасы егістіктері мен орманды алқаптарда кездеседі. Ругару көбінесе адам денесі мен қасқыр немесе иттің басы бар жаратылыс ретінде сипатталады, бұл қасқырға айналу туралы аңызға ұқсас. Көп жағдайда әңгіме айту қорқыныш пен бағыну сезімін ояту үшін қолданылады. Мысалы, ақсақалдар каджун балаларын жақсы мінез-құлыққа тәрбиелеу үшін осындай әңгімелер айтқан. Тағы бір нұсқа бойынша, қасқырға ұқсайтын аң ораза айының ережелерін бұзған католиктерді іздеп табады және өлтіреді. Бұл француз католиктерінің лупа гару туралы әңгімелерімен үйлеседі, онда қасқырға айналудың шарты – жеті жыл қатарынан ораза ұстамау. Белгілі бір аңызға сүйенсек, ругару 101 күн бойы сиқырдың әсерімен өмір сүреді. Осы мерзімнен кейін, ругару басқа адамның қанын ішкен кезде қарғыс бір адамнан екіншісіне ауысады. Сол күні ол қайтадан адам кейпіне енеді. Денесі ауыр болса да, адам өзін өлтіруден қорқып, осы жағдайды ешкімге айтпайды.

Танымал мәдениетте

"Ругару" Дакота санасына оджибве халық ертегілерінен келгені айтылады және Питер Маттиессеннің "Ақылсыз жылқының рухында" (Viking, 1983) кітабында тақырыптық және тәжірибелік тұрғыдан бейнеленген. "Жоғарыдан" (4-маусым) телесериалының "Метаморфоз" эпизодында Сэм Винчестер мен Дин Винчестер Ругаруды қуалайды. Ол адам етін жегеннен кейін бірте-бірте қанағаттанбайтын, бақылауын жоятын адам ретінде бейнеленген. Бұрын "Нью-Орлеанс Хорнетс" деп аталған НБА командасы бірнеше жаңа атау таңбаларын тіркеуге өтініш берді, олардың арасында "Ругарус" та болды. Боксшы Режис Програй (креол тегінен) Ругару лақап атымен танымал. Ругару американдық "NCIS: New Orleans" телешоуының бір эпизодының сюжетіне енгізілген. Эпизодта, Ругаруды көру мүмкіндігін терген адам қаза табады, бұл оқиға 6-маусымның 20-эпизодында орын алады. Шери Дималиннің "Жабайы империя" (2019; Penguin Random House Canada) романы "дәстүрлі метис халқының Рогару туралы әңгімесінен шабыттанды – метис қауымдастығының жолдары мен ормандарын мазалаған қасқырға ұқсас жаратылыс". Метис режиссері Джордан Ваунчтың "Ругарудың көлеңкесі" (2022, APTN lumi, AppleTV+) шоуы, қауымдық ауызша әңгімені ең жақсы бейнелеу үшін Ақсақалдар мен Білімділердің басшылығымен жасалды.