Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қазіргі Украинадағы Скифияның готикалық аймағы
Gothic area of Scythia in modern Ukraine
Ойум – қазіргі Украина аумағындағы Скифияның немесе оның құнарлы бөлігінің атауы. Жорданның 551 жыл шамасында жазған "Гетікасында" айтылуынша, готтар, аңызға айналған патша Филимер басшылығымен, Готискандзадан кеткеннен кейін осы жерге қоныстанған. Әдетте, Жорданның баяндаған оқиғаның тарихи негізі бар деп есептеледі, бірақ кейбір ғалымдар оның бір бөліктері ойдан тудырылған деп санайды.
Oium was a name for Scythia, or a fertile part of it, roughly in modern Ukraine, where the Goths, under a legendary King Filimer, settled after leaving Gothiscandza, according to the Getica by Jordanes, written around 551. It is generally assumed that the story reproduced by Jordanes contains a historical core, although several scholars have suggested that parts of it are fictional.
Атаудың этимологиясы
Джордан бұл сөздің этимологиясын бермейді, бірақ көптеген ғалымдар оны герман тілдерінде кең таралған зат есімнің дaтив көпше түрі деп түсіндіреді. Оның протогермандық реконструкциясы *awjō болып табылады және ол «жақсы суланған шалғын» немесе «арал» дегенді білдіреді. (Осы зат есімді Скатинауяда да кездестіруге болады, ол Солтүстік Еуропадағы аралдың латынша аты, Плинийдің «Naturalis historia» еңбегінде айтылған. Скандинавия және Сканния атаулары осыдан шыққан.) Бұл зат есім әдетте протогерман сөзі *ahwō «су; ағыс, өзен» (осыдан гот тіліндегі aƕa «өзен») арқылы туындаған, ол латынша aqua «су» сөзімен туыс. Бұл Джорданның готтардың осы аймақтың құнарлылығына деген құштарлығын сипаттауымен үйлеседі. Мысалы, Денис Г. Грин айтқандай, Иордан готтардың туыстары гепидтер тұрған орынға да ұқсас ат берген: XVII (96) Осы гепидтер Висланың шалқақ суларымен қоршалған Спесис провинциясында тұрғанда қызғанышқа ұшырады. Олар осы аралды өз аталарының тілінде Гепедоиос деп атады [мұнда сөздің басы ерекше атап көрсетілген], бірақ қазір [VI ғасырда] Вивидарийлер қоныстанды, себебі гепидтер өздері жақсырақ жерлерге көшіп кетті. Вивидарийлер түрлі тайпалардан жиналып, егер оны осылай атасам, бірдей панаға бірікті, осылайша бір ұлтты құрайды. (97) Осылайша, біз айтқандай, гепидтердің патшасы Фастида өз халқын соғыс арқылы шекараларын кеңейтуге итермеледі. Ол бургундтарды жеңіп, оларды жартылай жоқ етті және көптеген басқа тайпаларды бағындырды.
Jordanes does not give an etymology, but many scholars interpret this word as a dative plural to a noun, widespread in the Germanic languages, whose Proto Germanic reconstruction is *awjō and which means 'well watered meadow' or 'island'. (The same noun is also found in Scatinauia, the Latinised name of an island in Northern Europe mentioned in Pliny the Elder's Naturalis historia, from which the names of Scandinavia and Scania originate.) This noun is generally derived from the Proto Germanic word *ahwō 'water; stream, river' (whence Gothic aƕa 'river'), which is cognate with Latin aqua 'water'. This is seen as consistent with the description Jordanes gave of the Goths delight in this region's fertility. As mentioned for example by Dennis H. Green Jordanes describes another place with a similar name — the place where the Goths' relatives the Gepids lived:
XVII (96) These Gepidae were then smitten by envy while they dwelt in the province of Spesis on an island surrounded by the shallow waters of the Vistula. This island they called, in the speech of their fathers, Gepedoios [emphasis added]; but it is now [in the 6th century] inhabited by the race of the Vividarii, since the Gepidae themselves have moved to better lands. The Vividarii are gathered from various races into this one asylum, if I may call it so, and thus they form a nation. (97) So then, as we were saying, Fastida, king of the Gepidae, stirred up his quiet people to enlarge their boundaries by war. He overwhelmed the Burgundians, almost annihilating them, and conquered a number of other races also.
Хронологиясы
Джорданның баяндамасындағы мәселе – ол готтардың Оюмға біздің заманымыздан бұрын 1000 жылға дейін (шамамен 1490 жылдан кейін 5 буын) келгенін айтады. Джорданның баяндамасын ішінара нақты оқиғаларды көрсететіндей қабылдайтын тарихшылар осы мәселеге келіспейді.
A problem with Jordanes' account is that he dates the arrival of the Goths in Oium well before 1000 BCE (approximately 5 generations after 1490). Historians who accept Jordanes' account as partially reflecting real events do not accept this aspect.
Анықталған орындар
Иорданның өзі Оюмды Азов теңізіне жақын деп түсіндіреді, ол осы кезеңде батпақты аймақ ретінде қарастырылды. Мысалы, Вольфрам (42-бет) Иорданды Азов теңізінің жағалауындағы бір жерге сілтеме жасап жатқандай түсіндіреді. Мысалы, Reallexikon der germanischen Altertumskunde (RGA) Oium туралы мақаласында Гервиг Вольфрамның ұсынысына сүйене отырып, бұзылған көпірмен кесіп өтуге болмайтын өзен Днепр болуы мүмкін деген болжам айтады. Көпір туралы айтылған оқиғаны әдеби тілде қабылдауға болмайды, себебі б.з.б. 1000 жылдан бұрын осы аймақта ірі өзендерді кесіп өтетін көпірлер белгілі болған жоқ. Сондықтан бұл оқиға тек қана кейінгі кезеңде болған жағдайларға қатысты болуы мүмкін. Гервиг Вольфрам мен Уолтер Гоффарт екеуі де көпір оқиғасының символдық мағынасы болуы мүмкін деп санайды. Норберт Вагнердің ұсынысына сүйене отырып, RGA Оюмды қоршаған батпақтар қазіргі Беларусь және Украина шекарасындағы Припять немесе Рокитно батпақтары болуы мүмкін деп болжайды. Бұл Днепрден батысқа қарай орналасқан, ал Вагнер Оюм деп есептеген Оңтүстік Ресейге жақын емес. Сондықтан Вагнер бұл аймақты, ішінде Припять өзені бар, Оюмға жол ашатын "өзен" ретінде қарастырады.
Jordanes himself understands Oium to be near the Sea of Azov, which was understood to be a marshy area in this period. Wolfram (p. 42) for example interprets Jordanes in a straightforward way to be referring to a place on the shore of the Sea of Azov. The Reallexikon der germanischen Altertumskunde (RGA) article on Oium, for example, proposes, based upon a proposal by Herwig Wolfram, that the uncrossable river with a broken bridge might be the Dnieper. The bridge story itself can not be taken literally as bridges crossing major rivers were not known in this area more than 1000 years BCE. It can therefore only refer to events in a much later period. Both Herwig Wolfram and Walter Goffart see the bridge story as likely to be symbolic. Based upon a proposal by Norbert Wagner, the RGA suggests that the marshes surrounding Oium could be the Pripyat or Rokitno marshes in the area of the modern border of Belarus and Ukraine. This is to the west of the Dnieper, and not near Southern Russia where Wagner believed Oium was, and so Wagner saw this area, which contains the Pripyat River, as representing the "river" which needed to be crossed en route to Oium.
Иорданияның дереккөздері
Жоғарыда түсіндірілгендей, Джордан өзінің әңгімесін готтар жырлары мен Аблабиустың жоғалған еңбегі сияқты тарихқа сай екендігін көрсетті. Ол сондай-ақ Константинопольде кездескен аңыздарға қарсы осы Ойум туралы мәліметті қорғауда жазбаша көздерге басымдық бергенін айтты. Бұл оқиға жазылған ірі еңбек, «Гетика» туралы Джордан өз алғы сөздерінде және басқа сақталған еңбегі «Романа» да, бұл жұмысты Кассиодор жазған әлдеқайда кең көлемді еңбекті қорытындылау мақсатымен бастағанын түсіндірді, ол еңбек қазірге дейін сақталмаған. Кейбір тарихшылардың пікірінше, Джорданның Ойумдағы готтар тарихы туралы баяндамасы оның бұрынғы классикалық мәліметтерді және ауызша дәстүрлерді оқуы нәтижесінде жасалған. Ал басқа тарихшылар Джорданның баяндамасы Кассиодордың еңбегімен, ауызша дәстүрлермен және шын тарихпен байланысы жоқ деп санайды.
As explained above, Jordanes represented his story as being consistent with history like Gothic songs, and the lost work of Ablabius. He also specifically expressed his preference for written sources in defending this Oium account against legends he had encountered in Constantinople. Concerning the larger work where this story appears, the Getica, Jordanes also explained in his prefaces to it and his other surviving work, the Romana, that he had started the work with the aim of summarizing a far larger work written by Cassiodorus, which has not survived. According to some historians, Jordanes' account of the Goths' history in Oium was constructed from his reading of earlier classical accounts and from oral tradition. According to other historians, Jordanes' narrative has little relation to Cassiodorus's, no relation to oral traditions and little relation to actual history.
Археология
Питер Хизер, Уолтер Гоффарт, Патрик Гирри, А. С. Кристенсен және Майкл Куликовски сияқты тарихшылар Гетеканың готтардың шынайы тегі туралы егжей-тегжейлі мәліметтердің көзі ретінде пайдаланылуын сынады. Археологиялық тұрғыдан қарағанда, Черняхов мәдениеті, сондай-ақ Сантана-де-Муреш мәдениеті деп те аталады, Украинаның, Молдованың және Румынияның аймақтарын қамтыды және 3-ші және 4-ші ғасырлардағы замандастарынан белгілі готтардың ықпалымен Скифияның аумағымен сәйкес келеді. Иорданның Висладан көшіп келгені туралы есебі археологиялық деректерде көрінеді деген пікірді ұстанатын археологтар үшін ерте готтарды бейнелейтін Висла археологиялық мәдениеті – Вильбарк мәдениеті болып табылады. Иорданның баяндамасы Вильбарк және Черняхов мәдениеттерінің түсіндірмесімен үйлеседі, онда Висла алқабындағы германдық халықтар Украинадағы халықтарға қарай жылжып, оларға ықпал етіп, мәдени тұрғыдан үстемдік құра бастады. Бұл сценариймен келісетін тарихшылардың кейбіреуі, мысалы Гервиг Вольфрам, бұл үшін көптеген адамдардың қоныс аударуы қажет емес деп санайды.
Historians such as Peter Heather, Walter Goffart, Patrick Geary, A. S. Christensen and Michael Kulikowski have criticized the use of the Getica as a source for details about real Gothic origins. Archaeologically, the Chernyakhov culture, which is also called the Sântana de Mureș culture, contained parts of Ukraine, Moldova and Romania and corresponds with the extent of Gothic influenced Scythia as known from 3rd and 4th century contemporaries. For archaeologists who subscribe to the proposal that Jordanes' account of migration from the Vistula can be seen in archaeological evidence, the Vistula archaeological culture which is proposed to represent the earlier Goths is the Wielbark culture. The account of Jordanes fits with the interpretation of the Wielbark and Chernyakhov cultures, in which Germanic peoples from the Vistula Basin, moved towards, influenced, and began to culturally dominate, peoples in the Ukraine. Some of the historians who agree with this scenario, such as Herwig Wolfram, propose that this did not require significant amounts of people to move.
Скандинав мифологиясы
Омельян Прицак "Русьтің шығу тегі" кітабында Гервар сагасын готтардың аңыз тарихымен және ғұндармен болған шайқастар туралы айтылуымен байланыстырады. Бұл 150-ден 450 жылдарға дейінгі Украинадағы тарихи жер-атаулармен байланыстырады. Бұл готтардың астанасы Аремарды Днепр (Данпар) өзені бойында орналастырады. Oium байланысын Heinzel және Schütte екеуі де жасады. Дегенмен, сагадағы орындар, адамдар және оқиғалардың көрсетілуі шатас және нақты емес, аңыз қандай нақты нәрселерге сілтеме жасайды, кімге, қайда қатысты деген тұрғысынан ғалымдардың әртүрлі пікірлері бар.
In The origin of Rus''', Omeljan Pritsak connects the Hervarar saga with its account of Gothic legendary history and of battles with the Huns, with historical place names in Ukraine from 150 to 450 AD, This places the Goths' capital Árheimar, on the river Dniepr (Danpar). The connection to Oium'' was made by both Heinzel and Schütte. However the attribution of places, people, and events in the saga is confused and uncertain, with multiple scholarly views on who, where, and what real things the legend refers to.