Кіріспе
Гвиненд қаласындағы Дольбадарн қамалы (/lang//d//ɒ//l//'//b//æ//d//ɑː//n/ dolBADan; Castell Dolbadarn) – Уэльс князі Ұлы Льюэллин 13 ғасырдың басында Лланберис асуының түбінде, Солтүстік Уэльсте салған бекініс. Льюэллиннің қамалы әскери маңызымен қатар, оның билігінің және құқықтарының символы болды. Қамалда үлкен тас мұнара бар, тарихшы Ричард Авент оны «Уэльстің дөңгелек мұнараларының ең жақсы сақталған мысалы» деп санайды. Дәстүр бойынша, Уэльс князьдері қамалдар салмай, оның орнына қорғалмаған llysoedd немесе соттар деп аталатын сарайларды пайдаланған. 11 ғасырдың соңынан бастап нормандықтар Уэльске еніп, солтүстіктегі жерлерді басып алып, оңтүстікте Уэльс шебі (Welsh Marches) деп аталатын аймақты құрды. 12 ғасырда ағаштан және топырақтан жасалған аз ғана қамалдар салына бастады. Ұлы Льюэллин бастапқыда Гвиненд княздығын басқарды, бірақ билік жылдарында күшейіп, 13 ғасырдың басында Уэльстің көп бөлігіне ықпалын жеткізді. Льюэллин Англия патшаларының қаупін сейілту және Уэльстің жергілікті халқына билігін сақтап қалу сияқты бірнеше қиындықтарға тап болды. Осы стратегияның бір бөлігі ретінде Льюэллин 1220 жылдары инновациялық тас Уэльс қамалы – Кастелл и Берені салдырды. Содан кейін ол Дольбадарн қамалының құрылысын бастады, оның ішінде екі шаршы тас мұнараны қамтитын алғашқы тас бекіністерін тұрғызды. Қамалдың орналасқан жері маңызды тау асуын бақылауға мүмкіндік берді, сондай-ақ Льюэллин Уэльстің таулары мен жағалауларының иесі ретінде билігін жариялағандықтан, саяси мағынасы да бар болды – оның көптеген қамалдары осындай саяси символизмді ескере отырып салынған сияқты. Сонымен қатар, Льюэллин 6 ғасырда Гвиненд патшасы Мейлгвон Гвиненд салған бұрынғы бекіністің қалдықтарының үстіне қамал салған болуы мүмкін, бірақ мұндай қалдықтар табылған жоқ. Марш лордтарымен күресу стратегиясының бір бөлігі ретінде Льюэллин үлкен ұлы Даффидті Брекон, Бюилт және Абергавеннидің қуатты лорды Уильям де Брауздың қызы Изабеллаға үйлендірді. Князь соңғы әскери технологияларды ғана емес, сонымен қатар оңтүстіктегі жаңа одақтастарының деңгейіне сай беделді қамал құруды мақсат еткені болжамдалады. Дәстүр бойынша, Is Gwyrfai аймағы Ланбеблиг қаласынан басқарылған, бірақ 1240 жылдардан кейін бұл рөл Дольбадарнға берілді. Льюэллиннің немересі Льюэлин ап Груффуд 1255 жылы билікті қолға алып, ағасы Оуэйн ап Груффудты тұтқындап, Уэльске билігін кеңейтті. Уэльс князьдері мен ағылшын патшалары арасындағы қақтығыс Эдуард I билік кезінде де жалғасты. 1282 жылы Льюэллин Эдуардқа қарсы соңғы жорыққа шықты, ол сол жылдың желтоқсан айында Бюилт маңында князьдің қазасына әкеп соқты. Оның ағасы Даффид ап Груффид билікті иеленді, бірақ 1283 жылы Сноудонияға қашқысы келді және мамыр айында оның үкіметі Дольбадарн қамалынан басқарылды. Дольбадарн маңызын жойды және екі жыл ішінде қамалдан алынған ағаштар нормандықтар Кернарфон қамалын салу үшін пайдаланды. Алайда, 1760 жылдардан бастап ол сол кездегі сәнге енген пейзаж стиліне – Сыңсу және көркемдікке (Sublime and the Picturesque) қызығушылық танытқан суретшілер үшін танымал тақырыпқа айналды. Әдетте, қамал ортаңғы жолда суреттелген, бұл көрерменге оның қираған контурларын Сноудонияның көлдері мен тауларымен салыстыруға мүмкіндік берді; суретшілер көбінесе пейзаждың әсерін күшейту үшін бұрмалаған. Дж. М. В. Тернердің 1800 жылғы «Дольбадарн қамалы» суреті пейзажға қарсы тұрған қамалдың силуэтын бейнеледі және ерекше танымал болды, бірақ Ричард Уилсон мен Пол Сэндбидің қамал суреттері де сол кезеңнің маңызды көркем туындылары болып табылады.
Dolbadarn Castle (/lang//d//ɒ//l//'//b//æ//d//ɑː//n/ dolBADan; Castell Dolbadarn ) is a fortification built by the Welsh prince Llywelyn the Great during the early 13th century, at the base of the Llanberis Pass, in northern Wales. The castle was important both militarily and as a symbol of Llywelyn's power and authority. The castle features a large stone keep, which historian Richard Avent considers "the finest surviving example of a Welsh round tower". Traditionally the Welsh princes had not constructed castles, instead using undefended palaces called llysoedd, or courts. From the late 11th century onwards, the Normans had advanced into Wales, taking lands in the north and establishing a band of occupied territory in the south called the Welsh Marches. During the 12th century, some timber and earthwork castles began to be built but in small numbers. Llywelyn the Great initially controlled the princedom of Gwynedd, but grew more powerful throughout his reign, extending his influence over much of Wales during the early years of the 13th century. Llywelyn was faced with several challenges, including dealing with the threat from the kings of England and maintaining his authority over the native Welsh. As part of this strategy, Llywelyn built Castell y Bere, an innovative stone Welsh castle, in the 1220s. Shortly afterward he began the first phases of Dolbadarn Castle, constructing the initial stone fortifications on the site, including two square stone towers. The location of the castle was important both because it controlled an important mountain pass, and possibly because Llywelyn claimed authority as the lord of the mountains and coasts of Wales: several of his castles appear to have been located with such political symbolism in mind. It is also possible that Llywelyn may have built his castle on top of the remains of a previous fortification constructed by Maelgwn Gwynedd, a king of Gwynedd in the 6th century, although no such remains have been found. As part of his strategy for dealing with the Marcher Lords, Llywelyn married his eldest son, Dafydd, to Isabella, the daughter of William de Braose, a powerful lord in Brecon, Builth and Abergavenny. The prince was probably aiming not only to incorporate the latest military technology but also to create a castle of equal prestige to those of his new allies in the south. Traditionally the surrounding district of Is Gwyrfai had been run from the town of Llanbeblig; after the 1240s, this role was transferred to Dolbadarn. Llywelyn's grandson, Llywelyn ap Gruffudd, took power in 1255 and imprisoned his brother Owain ap Gruffudd before extending his power across Wales. The conflict between the Welsh princes and the English kings continued during the reign of Edward I. In 1282 Llywelyn fought a final campaign against Edward, ending in the prince's death near Builth that December. His brother, Dafydd ap Gruffydd, assumed power but during 1283 was forced south into Snowdonia and by May his government was based from Dolbadarn Castle. Dolbadarn was no longer relevant and within two years timber from the castle was being used by the Normans for the construction of Caernarfon Castle. From the 1760s onwards, however, it became a popular topic for painters interested in the then fashionable landscape styles of the Sublime and the Picturesque. Typically the castle was painted in the middle ground, allowing the viewer's eye to contrast its ruined outline with the lakes and mountains of Snowdonia; frequently the landscape was misrepresented by the artist, to create a more striking or dramatic effect. J. M. W. Turner's 1800 work Dolbadarn Castle depicted the back lit castle looming over the landscape and became particularly famous, but the paintings of the castle by Richard Wilson and Paul Sandby also represent important artistic works of the period.
Сәулет
Долбадарн қамалы бірнеше мұнаралармен және дөңгелек мұнарамен қоршалған ауладан тұрады. Қамалда қызғылт және жасыл тақтатаспен салынған, көбінесе цементсіз құрғақ тас қалау арқылы, бірақ мұнарада цемент қолданылған. Қамалдың ғимараттарының ішінде тек мұнара ғана айтарлық биіктікте сақталған. Бүгінде мұнараның биіктігі 14 метрді құрайды және ол Уэльс шебінің оңтүстігінде салынған 13 ғасырдың басындағы ағылшын дөңгелек мұнараларының үлгісімен салынған. Басқа уэльс мұнаралары сияқты, кіреберіс еден деңгейінде емес, бірінші қабатта орналасқан; ол бастапқыда шатырмен қорғалған болуы мүмкін. Қамалдың едені көп бұрын жойылған, бірақ жоғарғы қабатқа апаратын ішкі баспалдаққа әлі де көтерілуге болады. Бұл екінші қабат мұнараның негізгі бөлмесі болған, онда үлкен ошақ пен дәретхана болған. Төртбұрышты батыс мұнарасы – бұл тау жотасының әлсіз батыс бөлігін қорғауға арналған салыстырмалы түрде қысқа қорғаныс құрылысы. Залдың көлемі үлкен болғанымен (15 метрге 8 метр), бұл ғимараттар сол кездегі Англиядағыдан қарапайым дизайнға ие, онда қамалдарда зал, бөлме және қызметтік бөлімдердің үйлесімі жиі кездесетін.