1920 жылғы Майсалун шайқасы және Сириядағы француз басқыншылығы
Battle of Maysalun
1920 ж. Франко-Сирия соғысы: Майсалун шайқасы – Фейсал үкіметін құлату үшін француз әскерінің Дамаскіге шабуылы. Азма батыр қаза болды, Фейсал Сириядан қуылды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1920 жылы Франко-Сирия соғысының Майсалун шайқасы француз әскерлері Ливаннан Дамаскіні бақылауға алып, Фейсал үкіметін құлатуға шыққанда болды. Сирия армиясының қалдықтарымен және жергілікті еріктілермен бірге Фейсалдың әскери министрі, генерал Юсуф әл-Азма олармен кездесуге аттанды. Генерал Мариано Гойбе басқарған, жақсы жабдықталған француз әскерлері әл-Азманы жеңіске ұшыратты, ол шайқаста қаза тапты. Француздар ертесі күні Дамаскіге енді, бірақ аз ғана қарсылыққа тап болды. Одан кейін Фейсал Сириядан қуылды. Сирия армиясының шешулі жеңілісіне қарамастан, бұл шайқас Сирияда және араб әлемінің басқа бөліктерінде күшті империялық билікке қарсы батыл қарсылықтың символы ретінде қарастырылады.
1920 battle of the Franco Syrian War
The Battle of Maysalun ensued as French forces set out from Lebanon to assert control over Damascus and topple Faisal's government. With remnants of the Syrian army and local volunteers, Faisal's war minister, General Yusuf al Azma, set out to confront them. The better equipped French troops, led by General Mariano Goybet, defeated al Azma, who was killed in action. The French entered Damascus the following day, encountering little resistance. Soon afterward, Faisal was expelled from Syria. Despite the Syrian army's decisive defeat, the battle is viewed in Syria and the rest of the Arab world as a symbol of courageous resistance against a stronger, imperial power.
Өмірбаян
1918 жылғы 30 қазанда, Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында, британдық армияның қолдауымен Әмір Фейсал басқарған Шарифтер армиясы Осман империясына қарсы араб көтерілісінің аясында Дамасты Осман әскерінен басып алды. Соғыс Дамасты шарифтер мен британдықтар басып алғаннан кейін бір айдан кем уақыт өткен соң аяқталды. Меккедегі шарифтік басшылық пен Каирдегі британдық жоғары комиссары Генри МакМахон арасындағы хат алмасуда, соңғысы Осман империясының араб провинцияларында шарифтік патшалық құруды қолдайтынын уәделеді, осының орнына Осман империясына қарсы көтеріліс ұйымдастыруға келісім берді. Алайда, британдық және француз үкіметтері 1916 жылғы Сайкс-Пико келісімінде Осман империясының араб провинцияларын бөлісу туралы алдын ала келісімдер жасады. Бірақ конференцияға қатысқан еуропалық державалар бұрынғы Осман империясының араб аумақтарында еуропалық мандаттар орнатуды талап етті. АҚШ бастамасымен 1919 жылғы маусымда құрылған және 1922 жылы қорытындыларын жариялаған Кинг-Крейн комиссиясы Сирия халқы француз үкімшілігін үстемдікпен қабылдамайтынын анықтады. Сонымен қатар, Әмір Фейсал комиссияға "француз үкімшілігі сириялықтардың ерекше халық ретінде өліміне әкеледі" деді. Генерал Анри Гуро басқарған француз әскерлері 1919 жылғы 18 қарашада Бейрутке қонды, мақсаты – бүкіл Сирияны француз бақылауына алу. Көп ұзамай француз әскерлері Бейрут пен Дамаск арасындағы Бекаа аңғарына орналасты. Фейсалдың қалауына қарсы, оның генерал Гуро алдындағы өкілі Нури әл-Саид француз әскерлерінің орналасуына және Захле маңындағы әл-Муалақадан араб әскерлерін таратуға келісті. Әл-Саид пен Гуро арасындағы келісім Фейсалдың француз премьер-министрі Жорж Клемансомен жасаған келісімге қайшы келді, онда француз әскерлері Ұлттар Лигасы мәселе бойынша шешім қабылдағанға дейін Бекаа аңғарына орналаспауы тиіс еді. Фейсал әл-Саидты айыптады және оны сатқындықпен айыптады. Араб армиясы әл-Муалақадан шыққаннан кейін Захледегі христиандық жасақшылар қалаға шабуыл жасады, бұл жергілікті мұсылман жасақшыларының шабуылдарына әкеп соқты, нәтижесінде бірнеше христиан отбасылары жағалауға көшуге мәжбүр болды. Осы оқиғалар кезінде Бекаа аңғарының бойында көтерілісшілер мен қарақшылардың қарулы топтары пайда болды. Баалбекте француз офицеріне француз үкімшілігіне қарсы шыққан шиит мұсылман көтерілісшілері шабуыл жасағанда, Гуро араб үкіметін жауапты деп танып, одан кешірім сұрауды талап етті, бірақ ол оған құлақ қоймады. Осыған жауап ретінде Гуро әл-Саидпен жасалған келісімді бұзып, Баалбекті басып алды. Француздардың Сирия жағалауы мен Бекаа аңғарына орналасуы Сирияның барлық аймақтарында наразылық тудырды және француз үкімшілігіне қарсы күресуді жақтаған және келісімге келуді ұсынған саяси топтар арасындағы саяси жіктерді күрделендірді. 1920 жылғы 8 наурызда Сирия Ұлттық Конгресі Фейсалдың патшалығымен Сирия Корольдігінің құрылуын жариялады. Бұл бір жақты әрекетті британдықтар мен француздар дереу қабылдамады. 1920 жылғы сәуірде одақтас державалар шақырған Сан-Ремо конференциясында араб аумақтарындағы мандаттарды бөлу аяқталды, Францияға Сирияға мандат берілді. Францияның Сирияны бөліп беруі Фейсал мен Сирия Ұлттық Конгресі тарапынан қабылданбады. Бірнеше айлық тұрақсыздықтан және Фейсал француздарға берген уәделерін орындамауынан кейін генерал Гуро 1920 жылғы 14 шілдеде Фейсалға ультиматум берді, оған араб армиясын таратуды және 20 шілдеге дейін француз билігіне бағынуды талап етті, әйтпесе француз әскери шабуылына тап болады. 18 шілдеде Фейсал және соғыс министрі Юсуф әл-Азманы қоспағанда, бүкіл кабинет ультиматумды қабылдады және араб армиясының Анжардағы, Бейрут-Дамаск жолындағы және Бекаа аңғарына қарап тұрған Ливанға қарсы таулардағы бөлімдерін таратуға бұйрық берді. Екі күннен кейін Фейсал Дамаскідегі француз байланысшысына ультиматумды қабылдағаны туралы хабарлады, бірақ белгісіз себептермен Фейсалдың хабарламасы 21 шілдеге дейін Гуроға жетпеді. Француздардың ниетіне күмән келтіретін дереккөздер француздардың Гуроға Дамаскқа шабуыл жасау үшін ресми себеп беру үшін хабарламаны жеткізуді қасақана кешіктіргенін айыптады. Алайда, француз саботажына дәлелдеме табылмады. Бас игіліктен бас тартуға қарсы болған әл-Азма Фейсалдан өзінің және әскерінің қалған бөлігінің француздарға қарсы күресуіне рұқсат беруін өтінді.
On 30 October 1918, towards the end of World War I, the Sharifian Army led by Emir Faisal, backed by the British Army, captured Damascus from the Ottomans as part of the Arab Revolt against the Ottoman Empire. The war ended less than a month after the Sharifian–British conquest of Damascus. In correspondences between the Sharifian leadership in Mecca and Henry McMahon, the British high commissioner in Cairo, the latter promised to support the establishment of a Sharifian kingdom in the Arab provinces of the Ottoman Empire in return for launching a revolt against the Ottomans. However, the British and French governments secretly made previous arrangements regarding the division of the Ottomans' Arab provinces between themselves in the 1916 Sykes Picot Agreement. but the European powers attending the conference called for European mandates to be established over the former Arab territories of the Ottoman Empire. In the US led June 1919 King–Crane Commission, which published its conclusions in 1922, the commission determined that the people of Syria overwhelmingly rejected French rule. Furthermore, Emir Faisal stated to the commission that "French rule would mean certain death to Syrians as a distinguished people". French forces commanded by General Henri Gouraud landed in Beirut on 18 November 1919, with the ultimate goal of bringing all of Syria under French control. Shortly thereafter, French forces deployed to the Beqaa Valley between Beirut and Damascus. Against King Faisal's wishes, his delegate to General Gouraud, Nuri al Said, agreed to the French deployment and the disbandment of Arab troops from al Mu'allaqa, near Zahle. The agreement between al Said and Gouraud was contrary to an earlier agreement Faisal had made with French Prime Minister Georges Clemenceau, which held that French troops would not deploy in the Beqaa Valley until the League of Nations ruled on the matter. Faisal condemned al Said and accused of him of treachery. Following the Arab Army withdrawal from al Mu'allaqa, Christian militiamen from Zahle raided the town, prompting attacks from local Muslim militiamen, which forced several Christian families to the coast. Amid these developments, armed groups of rebels and bandits emerged throughout the Beqaa Valley. When a French officer in Baalbek was assaulted by Shia Muslim rebels opposed to the French presence, Gouraud held the Arab government responsible and demanded that it apologize, which it did not. In response, Gouraud violated his agreement with al Said and occupied Baalbek. The French deployment along the Syrian coast and the Beqaa Valley provoked unrest throughout Syria and sharpened political divisions between the political camp calling for confronting the French and the camp preferring compromise. On 8 March 1920, the Syrian National Congress proclaimed the establishment of the Kingdom of Syria, with Faisal as king. This unilateral action was immediately rejected by the British and French. In the San Remo Conference, which was called by the Allied Powers in April 1920, the allocation of mandates in the Arab territories was finalized, with France given a mandate over Syria. France's allocation of Syria was, in turn, repudiated by Faisal and the Syrian National Congress. After months of instability and failure to make good on the promises Faisal had made to the French, General Gouraud gave an ultimatum to Faisal on 14 July 1920 demanding that he disband the Arab Army and submit to French authority by 20 July or face a French military invasion. On 18 July, Faisal and the entire cabinet, with the exception of War Minister Yusuf al Azma, agreed to the ultimatum and issued disbandment orders for the Arab Army units at Anjar, the Beirut–Damascus road and the hills of the Anti Lebanon Mountains overlooking the Beqaa Valley. Two days later, Faisal informed the French liaison in Damascus of his acceptance of the ultimatum, but for unclear reasons, Faisal's notification did not reach Gouraud until 21 July. Sources suspicious of French intentions accused the French of intentionally delaying delivery of the notice to give Gouraud an official excuse for advancing on Damascus. However, there has been no evidence or indication of French sabotage. Al Azma, who staunchly opposed surrender, implored Faisal to allow him and the remnants of his army to confront the French.
Кіріспе
22 шілдеде Фейсал білім министрі Сати әл-Хусриді және араб үкіметінің Бейруттегі бұрынғы өкілі Джамиль әл-Ульшиді Гураудпен Алейдегі штаб-пәтерінде кездесіп, оны Дамаскқа қарай әскерін жылжытуын тоқтатуға көндіру үшін жіберді. Гурау жауап ретінде ультиматумды бір күнге ұзартып, жаңа, қатаң талаптар қойды: Францияға бастапқы ультиматумның орындалуын және француз мандатын орнатуды бақылау үшін Дамаскіде миссия құруға рұқсат беру. Әл-Хусри сол күні Дамаскқа оралып, Гураудтың хабарламасын Фейсалға жеткізді, ол 23 шілдеде жаңа ультиматумды қарастыру үшін кабинет отырысын шақырды. Дамасктегі француз байланыс офицері полковник Куссе француз армиясының Майсалунға қарай, су құдықтары көп болған жерге жылжуына рұқсат беру туралы талаппен отырысты үзіп тастады. Гурау бастапқыда Дамаскқа қарсы шабуылды Анти-Ливан тауларындағы Айн әл-Жудайда қайнар көзінен бастауды жоспарлаған, бірақ тік, шөл далалы тауларда су көздерінің жетіспеуі салдарынан жоспар өзгертілді. Сондықтан Гурау Дамасктың батысында орналасқан Хан Майсалунды басып алуға тырысты. Куссенің хабары Фейсал кабинетінің Гурау Сирияны күшпен басып алу ниетінде екеніне қатысты қорқынышын растады. Кабинет осыдан кейін Гураудың ультиматумын қабылдамады және француз әскерінің ілгерілеуін тоқтатуға халықаралық қауымдастыққа үндеу жасады, бұл үндеу көбінесе символдық сипатта болды. Француз әскерлері 24 шілде күні таңғы сағат 5:00-де Хан Майсалун мен Вади әл-Карнға қарсы шабуылға кірісті.
On 22 July, Faisal dispatched Education Minister Sati al Husri and the Arab government's former Beirut representative, Jamil al Ulshi, to meet Gouraud at his headquarters in Aley and persuade him to end his army's advance to Damascus. Gouraud responded by extending the ultimatum by one day and with new, more stringent conditions, namely that France be allowed to establish a mission in Damascus to supervise the implementation of the original ultimatum and the establishment of the French mandate. Al Husri returned to Damascus the same day to communicate Gouraud's message to Faisal, who called for a meeting of the cabinet on 23 July to consider the new ultimatum. Colonel Cousse, a French liaison officer to Damascus, interrupted the meeting with a demand from Gouraud that the French army be allowed to advance toward Maysalun, where water wells were abundant. Gouraud had originally planned to launch the offensive against Damascus from Ayn al Judaydah, a spring in the Anti Lebanon Range, but the lack of water sources there amid the steep, barren mountains led to a change of plans. Accordingly, Gouraud sought to occupy Khan Maysalun, located west of Damascus. Cousse's message confirmed the fears of Faisal's cabinet that Gouraud was intent on taking over Syria by force. The cabinet subsequently rejected Gouraud's ultimatum and issued a largely symbolic appeal to the international community to end the French advance. French forces launched their offensive towards Khan Maysalun and Wadi al Qarn shortly after dawn on 24 July, at 5:00,
Француз әскерлері
Француз армиясының Левант майданындағы күштерінің жалпы саны 9000-нан 12000-ға дейін бағаланды. Ливан тауынан келген маронит еріктілерінің де француз әскеріне қосылғаны хабарланды. Левант армиясы далалық және таулық артиллериялық батареялармен, сондай-ақ 155 мм-лік зеңбіректермен жабдықталған. Тарихшы Майкл Прованстың сөзіне қарағанда, "Дамасктың аудандары жастарсыз қалды, өйткені көпшілік батысқа қарай бет алды, кейбіреулері тек қылыштармен немесе таяқтармен қаруланып, механикаландырылған француз колоннасын қарсы алуға дайын болды". Азаматтық жасақтың бір бөлігін Дамаск саудагері Ясин Киван, Омейя мешітінің бұрынғы имамы Абд әл-Қадыр Киван және мұсылман ғалымы шейх Хамди әл-Жуваджани басқарды. Ясин мен Абд әл-Қадыр шайқаста қаза тапты. Шейх Мұхаммед әл-Ашмар да Дамасктың Мидан ауданынан 40-50 адамымен шайқасқа қатысты. Дамасктегі басқа да мұсылман уағыздаушылары мен ғалымдары, оның ішінде Тауфик әл-Дарра (Османның бесінші армиясының бұрынғы муфтиі), Саид әл-Бархани (Тұба мешітінің уағыздаушысы), Мұхаммед әл-Фаһл (Қалбақжия медресесінің ғалымы) және Әли Даққар (Синан Паша мешітінің уағыздаушысы) да шайқасқа қатысты. Сириялықтар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде шегінетін Осман әскерлері тастап кеткен мылтықтармен және 1916 жылғы Араб көтерілісі кезінде Шариф армиясының бедуин атты әскерлері қолданған мылтықтармен қаруланды. Сириялықтарда бірнеше пулемет және шамамен 15 артиллериялық құрал болды. Әртүрлі мәліметтерге сәйкес, оқ-дәрі жетіспеді, әр мылтыққа 120-250 оқ, пулеметке 45 оқ және зеңбірекке 50-80 снаряд болды. Оқ-дәрінің бір бөлігі де қолдануға жарамсыз болды, өйткені көптеген оқтар мен мылтықтардың түрлері үйлеспеді. Түйешілер француз әскерімен алғашқы шайқасқан сириялық бөлім болды, бірақ олардың бөлімдері арасында үйлесім болмады. Фейсал Гуроның мәлімдемесін айыптап, Сирия халқының берген өкілеттігімен Сирияның толыққанды билеушісі екенін мәлімдеді. Алайда, француз тарапынан жасалған, Фейсалді елден қуу немесе оның лагерьлерін бомбалау туралы талап Фейсалді 1 тамызда британдықтар бақылауындағы Палестинадағы Хайфаға баруға және одан әрі қан төгілуге жол бермеуге мәжбүр етті. Фейсалдың Сириядан кетуі Сирияда араб мемлекетін құру және басқару арманының соңына жеткенін білдірді.
Estimates of the combined size of the French Army of the Levant forces that participated in the battle ranged from 9,000 to 12,000 troops. A number of Maronite volunteers from Mount Lebanon reportedly joined the French forces as well. The Army of the Levant was equipped with field and mountain artillery batteries and 155mm guns, According to historian Michael Provence, the "quarters of Damascus had been emptied of young men as crowds walked west, some armed only with swords or sticks, to meet the mechanized French column". Part of the civilian militia units were assembled and led by Yasin Kiwan, a Damascene merchant, Abd al Qadir Kiwan, the former imam of the Umayyad Mosque, and Shaykh Hamdi al Juwajani, a Muslim scholar. Yasin and Abd al Qadir were killed during the battle. Shaykh Muhammad al Ashmar also participated in the battle with 40–50 of his men from the Midan quarter of Damascus. Other Muslim preachers and scholars from Damascus, including Tawfiq al Darra (ex mufti of the Ottoman Fifth Army), Sa'id al Barhani (preacher at the Tuba Mosque), Muhammad al Fahl (scholar from the Qalbaqjiyya Madrasa) and Ali Daqqar (preacher at the Sinan Pasha Mosque) also participated in the battle. The Syrians were equipped with rifles discarded by retreating Ottoman soldiers during World War I and those used by the Sharifian Army's Bedouin cavalry during the 1916 Arab Revolt. The Syrians also possessed a number of machine guns and about 15 artillery pieces. According to various versions, ammunition was low, with 120–250 bullets per rifle, 45 bullets per machine gun, and 50–80 shells per cannon. Part of this ammunition was also unusable because many bullet and rifle types did not correspond to each other. The camel cavalry were the first Syrian units to engage the French. but lacked coordination between their different units. Faisal denounced Gouraud's statement and insisted that he remained the sovereign head of Syria whose authority he was "granted by the Syrian people". However, a French ultimatum to the tribal leaders to expel Faisal or face the bombardment of their encampments compelled Faisal to head west to Haifa in British held Palestine on 1 August and avoid further bloodshed. Faisal's departure from Syria marked an end to his goal of establishing and leading an Arab state in Syria.
Мұра
Француздар Сирия мен Ливанға француз мандаты берілген аумақты өз бақылауына алды. Франция Сирияны белгілі бір аймақтар мен дінге байланысты кішігірім мемлекеттерге бөлді, соның ішінде марониттер үшін Ұлы Ливан, Хаурандағы друздар үшін Джабал әл-Друз мемлекеті, Сирияның жағалау тауларындағы алавиттер үшін Алавит мемлекеті және Дамаск пен Алеппо мемлекеттері. Гуро Салах ад-Диннің қабіріне барып, оны тепкілеп, былай деді:
The French took control of the territory that became the French Mandate for Syria and the Lebanon. France divided Syria into smaller statelets centered on certain regions and sects, including Greater Lebanon for the Maronites, Jabal al Druze State for the Druze in Hauran, the Alawite State for the Alawites in the Syrian coastal mountains and the states of Damascus and Aleppo. Gouraud reportedly went to the tomb of Saladin, kicked it, and said:
Сириялықтар шешулі жеңілгенімен, Майсалун шайқасы "араб тарихында зор қиындықтарға қарамастан ерлік пен батылдықтың, сондай-ақ сатқындық пен адалсыздықтың символы ретінде қалыптасты", - дейді ирактық тарихшы Әли әл-Аллави. Тарихшы Тарек И. Исмаил бұл шайқастан кейін "Хан Майсалундағы сириялықтардың қарсыласы тез арада эпикалық сипатқа ие болды. Бұл арабтардың империялық үстемдікті тоқтатуға жасаған әрекеті ретінде қарастырылды". Ол сондай-ақ, сириялықтардың жеңілісі араб әлемінде қазіргі күнге дейін сақталған халықтық көзқарасқа әкелді, онда Батыс әлемі араб халқына берген уәделерін бұзады және "өзінің империялық мүдделеріне кедергі келтіретін әркімді жазалайды". Сати әл-Хусри, көрнекті араб ұлтшыл ойшылы, бұл шайқасты "араб ұлтының қазіргі тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі" деп мәлімдеді. Бұл оқиға жыл сайын сириялықтармен атап өтіледі, оның аясында мыңдаған адам Майсалундағы әл-Азманың қабірін зиярат етеді.
Although the Syrians were decisively defeated, the Battle of Maysalun "has gone down in Arab history as a synonym for heroism and hopeless courage against huge odds, as well as for treachery and betrayal", according to Iraqi historian Ali al Allawi. Historian Tareq Y. Ismael wrote that following the battle, the "Syrian resistance at Khan Maysalun soon took on epic proportions. It was viewed as an Arab attempt to stop the imperial avalanche." He also states that the Syrians' defeat caused popular attitudes in the Arab world that exist until the present day which hold that the Western world dishonors the commitments it makes to the Arab people and "oppresses anyone who stands in the way of its imperial designs." Sati' al Husri, a major pan Arabist thinker, asserted that the battle was "one of the most important events in the modern history of the Arab nation." The event is annually commemorated by Syrians, during which thousands visit the grave of al Azma in Maysalun.