Кіріспе

Францияның Кан қаласына жақын жерде өндірілген әктас, құрылыс тасы. Кан тасы – Францияның солтүстік-батысында Кан қаласының маңында өндірілген, ашық кремі сары түсті юралық әктас. Бұл әктас 167 миллион жыл бұрын Батон дәуіріндегі аяз сулы лагуналарда пайда болған, ұсақ түйірлі оолитті тас. Тас біртекті болғандықтан, оны кесуге және оюға ыңғайлы.

Құрылыста пайдалану

Тас алғаш рет Галло-рим дәуірінде құрылысқа қолданылды, ал 11-ші ғасырда ашық карьерлерде тау-кен өндірісі қайта жанданды. Англияға тасымалданған Кентербери соборы, Вестминстер аббаттығы және Лондон мұнарасының бәрі ішінара Каен тасынан салынған. 19-шы ғасырда жер асты тау-кен өндірісі дамыды, бірақ 20-шы ғасырда тас саудасы төмендеп, 1960 жылдары тоқтады. Қазба жұмыстары 1980 жылдары қайта басталды, содан кейін тас Каен ескерткіш кешенін салуға пайдаланылды. 2004 жылы Каен қалалық кеңесінің шешімімен жыл сайын 9000 тонна тас қазуға рұқсат берілді.

Белгілі мысалдар

Каен тасы 11 ғасырдың соңында, Каеннің шығыс жағында орналасқан, қатаң Норман романдалық стильдегі Сен-Этьен шіркеуінің құрылысында қолданылды. Бұл шіркеуді Жеңімпаз Вильгельм салған, оның қабірі сол жерде. Вильгельмнің әйелі Фландриялық Матильда Аббая-о-Дамда (қаланың батыс жағында) Ла-Троица Норман романдалық шіркеуін салған. Оның қабірі де сол жерде орналасқан. Каендегі екі аббатхана да Норман романдалық стилінде Каен тасынан салынған, және 1944 жылдың шілдесінде қаланың көп бөлігін қиратқан ауыр әуе шабуылынан зардап көрмеді, себебі жергілікті тұрғындар оларды әуе шабуылынан паналау үшін пайдаланды. Нормандықтар оны Норвичтегі собор мен қамал үшін қолданды, онда ол Венсум өзенімен қайықпен жеткізілді. Каен тасы Кентербери соборында да кеңінен қолданылды. Англияның Генрих I оны Рединг аббаттығында қолданды, ал Каен тасындағы романдалық мүсіндердің көрнекті мысалдары Рединг мұражайының қорында сақталған. Бәлкім, Каен тасы қолданылған ең танымал Нормандық ғимарат – Лондон мұнарасы. Нормандық кезеңнен кейін де Каен тасы Ұлыбританияда танымал материал болып қала берді. Мысалы, ол Вестминстер сарайындағы (Биг Бен) 19 ғасырдың сағат мұнарасының бөліктері үшін қолданылды. Оксфордтағы шейіттер ескерткішінің мүсіндері Каен тасынан қашалған. Каен тасы сондай-ақ АҚШ, Бермуда, Канада және соңғы кезде Сауд Арабиясына экспортталды. Бостон, Массачусетс штатындағы Олд Саут шіркеуінің киелі орынның шығыс қабырғасындағы нартэкс экраны Каен тасынан салынған. Массачусетс штатының Дедхэм қаласындағы Сент-Мэри шіркеуінің жоғары алтары Каен тасынан жасалған.