Кіріспе

Куала-Лумпурдағы тарихи ғимарат – Сұлтан Абдул Самад ғимараты (малай: Bangunan Sultan Abdul Samad; Jawi: باڠونن سلطان عبدالصمد) – 19 ғасырдың соңында Куала-Лумпурдағы Датаран Мердека мен Корольдік Селангор клубының алдындағы Джалан Раджа көшесінде орналасқан. Бұл ғимарат бастапқыда британдық отарлық әкімшілігінің кеңселерін қамтыды және алғашқы жылдары қарапайым Үкімет кеңсесі ретінде танымал болды. 1974 жылы құрылысы басталған кезде Селангор сұлтаны Абдул Самадтың құрметіне қайта аталды. Қазіргі таңда ғимаратта Малайзияның Коммуникациялар және мультимедиа министрлігі мен Туризм және мәдениет министрлігі (малай: Kementerian Komunikasi dan Multimedia, Kementerian Pelancongan dan Kebudayaan Malaysia) орналасқан. Бұрын мұнда елдің жоғары соттары – Малайзия Федералды соты, Апелляциялық соты және Малайя Жоғарғы соты орналасқан. 2000 жылдардың басында Федералды сот пен Апелляциялық сот Путраджаядағы Әділет сарайына көшті, ал 2007 жылы Малайя Жоғарғы соты Куала-Лумпур сот кешеніне орналасты.

Шығуы мен дизайны

Британдық отаршылдық әкімшілігінің мемлекеттік кеңселері бастапқыда Бафф Роуд (қазіргі Жалан Букит Аман) ауданында, қазір Мердека алаңы деп аталатын Падангқа қарап тұрған төбеде орналасқан еді. Бірақ, кеңселерге көбірек орын қажет болғандықтан және халық төбеге көтеріліп-түсу қиындығына шағымданғандықтан, Селангор мемлекеттік құрылыс бөлімінің мемлекеттік инженері Чарльз Эдвин Спунер жазықта, төмендегі жерде мемлекеттік кеңселер салуды ұсынды. Алғашқы ұсыныс қымбат болғандықтан қабылданбады, бірақ Селангордың британдық резиденты Уильям Эдвард Максвелл шығыны аз болған екінші ұсынысты қабылдады. Ғимараттың құрылысы ресми түрде А. С. Норманға (оның аты ғана іргетаста сәулетші ретінде көрсетілген) жатқызылса да, және оның жоспары сақталғанмен, нақты дизайнының көп бөлігі Р. А. Дж. Бидвеллдің еңбегі, ал ғимараттың жабдықтарын жобалауға А. Б. Хаббек те үлес қосты. Құрылыс 1,034 гектар жерде орналасқан, ал ғимараттың қабаты ғимараттың ауданын құрайды. Салыну кезінде 4 миллион кірпіш, 2500 баррель цемент, 18000 пикуль әк, 5000 фунт мыс, 50 тонна болат және темір, сондай-ақ шамамен 30000 текше метр ағаш пайдаланылды.

Ұзартулар

Құрылысы аяқталған ғимаратта британдық әкімшілік кезеңінде маңызды мемлекеттік мекемелер орналасқан. Куала-Лумпурдың алғашқы карталарында жай ғана "Үкіметтік кеңселер" деп белгіленген бұл ғимарат, 1896 жылы құрылған Біріккен Малай Штаттарының (БМШ) Федералды хатшылығына орналасқан. БМШ әкімшілігінің барлық бөлімдері – Қоғамдық жұмыстар департаменті, Бас пошта басқармасы, Аудандық кеңселер, Тау-кен департаменті, Жер ресурстары, Аудит, Қазынашылық, Үкіметтік хатшылық кеңселер – осы ғимаратта шоғырланған. Кейіннен оның төңірегіне қосымша ғимараттар мен кеңейтімдер салынды. 1903 жылы артқы қанат, ал 1907 жылы оңтүстікке сол стильдегі ғимарат, Бас поштаны орналастыру үшін қосылды.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

Малайя 1957 жылы тәуелсіздік алды, ал 1990 жылдың 1 қаңтарында ресми түрде Датаран Мердека (немесе Мердека алаңы) деп аталған Сұлтан Абдул Самад ғимаратының алдындағы Паданг немесе алаң, сол кезден бері Малайя (кейіннен Малайзия) тәуелсіздігінің ресми тойлану орны болып келеді. Датаран Мердекада британдық «Юнион Джек» 1957 жылдың 30 тамызында, түн ортасында сағат соққан кезде соңғы рет төмен түсірілді, ал малайзиялық ту алғаш рет көтерілді. Тойлау шаралары 31 тамызда таңертең Мердека стадионына көшті, онда Тәуелсіздік декларациясы жарияланды және Тунку Абдул Рахман Малайяның бірінші премьер-министрі болды. 1974 жылы Селангор штатының барлық мемлекеттік кеңселері Шах Аламға көшірілді, ал Федералды үкіметтің әртүрлі ведомстволары да кеңселерін басқа жерге орналастырды. Содан кейін ғимарат Бангунан Сұлтан Абдул Самад (Сұлтан Абдул Самад ғимараты) деп аталып, жаңартылды. 1978 жылдан бастап ғимаратта Апелляциялық сот, Жоғары сот және Жоғарғы сот орналасты, кейіннен ол Федералды сот деп қайта аталды. Федералды сот және Апелляциялық сот содан бері Федералды әкімшілік орталығы Путраджаядағы Әділет сарайына көшті. Қазіргі уақытта ғимарат Малайзияның Ақпарат, коммуникация және мәдениет министрлігінің кеңселерін қамтиды және одан әрі жаңартудан өтті. Жыл сайын 31 тамыздағы Мэрдека күні мен 16 қыркүйектегі Малайзия күні таңертең мыңдаған адамдар қала көшелерінде өтетін әсем шеруді және Мэрдека алаңындағы қойылымдарды тамашалау үшін жиналады. 2012 жылы ғимараттың бір бөлігі жаңартылып, мыс күмбездер металл бояумен жаңа қаптама алды. Ғимаратты түнгі уақытта жарықтандыру үшін түсін өзгертетін LED шамдары орнатылды. Белгілі бір күндері Jalan Raja көшесінің бір бөлігі жабылып, адамдар аймақтың түнгі көрінісін тамашалай алады. 2007 жылдан бері сағат мұнарасының төменгі жағында 1957 жылы тәуелсіздік алған күнді еске сақтайтын «Мердека» (Тәуелсіздік) деген жазу бекітілген.

Ерекшеліктері

Оның үстінде жалтырап тұрған мыс күмбез және 41 метрлік сағат мұнарасы орналасқан. Сағат мұнарасында бір тонна салмақты қоңыраулы сағат орналасқан, ол әр сағат сайын және жарты сағат сайын соғылады. Бұл жерді әлемдегі ең биік флагштоктардың бірі – 95 метрлік флагшток, қара мәрмәрден жасалған жалпақ, дөңгелек тақтамен көрсетеді. Ол ғимараттың алдындағы Мердека алаңының оңтүстік жағында орналасқан. Ғимарат 31 тамыздағы Ұлттық күн шерулері мен Жаңа жылды қарсы алу сияқты маңызды шаралардың фондық рөлін атқарады. Ұлттық күн шеруінде 13 штат пен Федералды аумақтар, сондай-ақ көпұлтты Малайзияны құрайтын түрлі этникалық топтар өкілдік етеді. Ғимараттың артынан Кланг және Гомбак өзендерінің қосылған жері ағып өтеді, ал екі өзеннің түйіскен жерінің ортасында Мәсжид Джамек (немесе Джамек мешіті) тұр, ол ұқсас архитектуралық стильде салынған мешіт.

Оқиғалар

1971 жылы Куала-Лумпур қаласын күшті жаңбырдан кейін үлкен су тасқыны шапты. Ғимараттың бір бөлігі зардап шекті. 1978 жылы ірі масштабты жөндеу жұмыстары басталды. Жөндеу жұмыстары толығымен аяқталуға алты жыл уақыт кетті және жалпы құны 17,2 миллион ринггит болды. Сонымен қатар, ғимараттың бір бөлігіне зақым келтірген өрт орын алды. Осы шамада Екінші дүниежүзілік соғыста ерікті сарбаз ретінде қызмет еткен, қаза тапқан сот қызметкерлері мен адвокаттарды еске алатын үлкен қола ескерткіш тақта жоғалып кетті. Тақта тоналанған болуы мүмкін немесе өрттен зақымдалған, бірақ оны қайта жаңартуға немесе ауыстыруға ешқандай әрекет жасалмады. Қазір Малайзиялық еріктілер тобы аталған қола ескерткіш тақтаны қалпына келтіруді қолдап, бастама көтеріп отыр.

Көлік

Ғимарат Мәсжид Жамек жеңіл рельсті көлігі стансасының батысына қарай жаяу арақашықтықта орналасқан.