Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Терминнің діни және философиялық мағынасы. Қарсысын айту арқылы бір нәрсені білдіру.
the religious and philosophical sense of the termStating something by saying the opposite
Апофазис (/ə/'/p//ɒ//f//ə//s//ɪ//s/; ежетегі грекше ἀπόφασις (apóphasis) '', ἀπόφημι (apóphemi) 'жоқ деу') – бұл сөйлеушінің немесе жазушының бір тақырыпты жоққа шығару арқылы немесе оны талқыламау керектігін жоққа шығару арқылы қолданатын риторикалық тәсіл. Осыған орай, оны иронияның риторикалық туысы деп қарастыруға болады. Бұл тәсілді паралипсис (παράλειψις) деп те атайды, сондай-ақ паралелипсис немесе паралепсис, немесе оккупация немесе оккультация деп те аталады, ал praeteritio, preterition немесе parasiopesis (παρασιώπησις) деп те белгілі.
Apophasis (/ə/'/p//ɒ//f//ə//s//ɪ//s/; from Ancient Greek ἀπόφασις (apóphasis) '', from ἀπόφημι (apóphemi) 'to say no') is a rhetorical device wherein the speaker or writer brings up a subject by either denying it, or denying that it should be brought up. Accordingly, it can be seen as a rhetorical relative of irony. The device is also called paralipsis (παράλειψις) – also spelled paraleipsis or paralepsis – or occupatio or occultatio, and known also as praeteritio, preterition, or parasiopesis (παρασιώπησις).
Қолданылуы
Апофазис риторикалық құрал ретінде бірнеше мақсатқа қызмет ете алады. Мысалы, оны "Мен қарсыласымның маскүнем екендігі туралы қауесетті талқылаудан бас тартамын" сияқты, жауапкершіліктен жалтартып, адамға қарсы немесе басқа да даулы шабуыл жасау үшін қолдануға болады. Бұл оны саясатта жиі қолданылатын тактикаға айналдырады. Апофазис пассивті-агрессивті түрде де қолданылуы мүмкін, мысалы, "Мен сені қызғанышың үшін кешіремін, сондықтан оның қандай сатқындық болғанын тілге білмеймін". Цицеронның "Pro Caelio" сөйлеуінде ол прокурорға: "Obliviscor iam iniurias tuas, Clodia, depono memoriam doloris mei" ("Мен енді сенің жасаған қателіктеріңді ұмытамын, Клодия, мен өз қампайымның [сен келтірген] ауыруын ұмытамын") дейді. Апофазис тыйым салынған тақырыпты талқылау үшін де қолданылуы мүмкін, мысалы, "Біз бәріміз императорға толық адалбыз, сондықтан оның жаңа киімдерінің ашық алдама екенін айтуға батылымыз жоқ". Риторикалық құрал ретінде ол әртүрлі мақсаттарға қызмет ете алады, көбінесе сөйлеушінің тыңдаушымен қарым-қатынасына және олардың ортақ білімінің деңгейіне байланысты. Апофазис көбінесе тура мағынада қолданылмайды; оның орнына, ол осы контекстке байланысты болуы мүмкін мәнді білдіреді. Мағынаның қалай өзгеретінін көрсететін мысал ретінде, ағылшын тіліндегі "әйтеуір айтудың қажеті жоқ" деген тіркес ортақ түсінікті білдіреді, бірақ оның нақты мағынасы осы түсініктің шынымен ортақ болу-болмауына байланысты. Сөйлеуші бір нәрсені айтудың қажеті жоқ деп мәлімдейді, өйткені тыңдаушы оны біледі, бірақ бұл дұрыс болмауы мүмкін. Егер солай болса, онда бұл тек маңызды фактіні баса көрсету болып табылады. Егер білім тарихпен байланысты болса, бұл айыптаудың жанама тәсілі болуы мүмкін ("әйтеуір айтудың қажеті жоқ, өйткені сен жауаптысың"). Егер тыңдаушы шын мәнінде білімге ие болмаса, бұл оны кемсітудің тәсілі болуы мүмкін: сөйлеуші оның білімсіздігін күдіктенді, бірақ оған назар аударуды қалады. Керісінше, бұл тыңдаушы білмейтін немесе білмейтін қажетті ақпаратты тыңдаушының білімсіздігін білдірмей, шыншыл және сыпайы түрде бөлісуге мүмкіндік береді. Мысалы, орфографиялық қателікті көрсету үшін, қателікті көрсетудің орнына, дұрыс жазылған сөзді ғана қолдануға болады. Апофазис аудиторияның білімсіздігі туралы ұсыныстан әдепті түрде аулақ болуға көмектеседі, мысалы, Умберто Эконың "Розаның аты" романындағы Мелктің Адсоның баяндау стилінде, кейіпкер оқырманға он төртінші ғасырдың басындағы тарихтың егжей-тегжейін айтудың қажеті жоқ деп мәлімдейді. Керісінше, сол кіріспе тыңдаушыны кемсіту және олардың білімсіздігін білдіру үшін әзілмен жасалуы мүмкін. Дипломатиялық тәсілдің тағы бір түрі - тікелей емес сын айту, мысалы: "Бұл әрекет ақылға сыймайтын және қол жетімді емес деп айту мен үшін дұрыс болмас еді, мырза, мен тек сіздің мүдделеріңізді ғана ойлаймын". Риторик Дженифер Мерсика айтқандай, апофазис сынға қарсы қолдануға болады. Сонымен қатар, бұл жалған ақпарат пен заговор теорияларын таратудың тиімді құралы болуы мүмкін, өйткені сөйлеушілер оны өздерінің айтқандары үшін жауапкершілікті алудан аулақ болу үшін қолдана алады.
As a rhetorical device, apophasis can serve several purposes. For example, It can be employed to raise an ad hominem or otherwise controversial attack while disclaiming responsibility for it, as in, "I refuse to discuss the rumor that my opponent is a drunk." This can make it a favored tactic in politics. Apophasis can be used passive aggressively, as in, "I forgive you for your jealousy, so I won't even mention what a betrayal it was." In Cicero's "Pro Caelio" speech, he says to a prosecutor, "Obliviscor iam iniurias tuas, Clodia, depono memoriam doloris mei" ("I now forget your wrongs, Clodia, I set aside the memory of my pain [that you caused].") Apophasis can be used to discuss a taboo subject, as in, "We are all fully loyal to the emperor, so we wouldn't dare to claim that his new clothes are a transparent hoax." As a rhetorical device, it can serve various purposes, often dependent on the relationship of the speaker to the addressee and the extent of their shared knowledge. Apophasis is rarely literal; instead, it conveys meaning through implications that may depend on this context. As an example of how meaning shifts, the English phrase "needless to say" invokes shared understanding, but its actual meaning depends on whether that understanding was really shared. The speaker is alleging that it is not necessary to say something because the addressee already knows it, but this may not be true. If it is, it may merely emphasize a pertinent fact. If the knowledge is weighted with history, it may be an indirect way of levying an accusation ("needless to say, because you are responsible"). If the addressee does not actually already possess the knowledge, it may be a way to condescend: the speaker suspected as much but wanted to call attention to the addressee's ignorance. Conversely, it could be a sincere and polite way to share necessary information that the addressee may or may not know without implying that the addressee is ignorant. For example, to highlight a spelling error, instead of pointing out the error one could simply use the word in passing, spelled correctly. Apophasis can serve to politely avoid the suggestion of ignorance on the part of an audience, as found in the narrative style of Adso of Melk in Umberto Eco's The Name of the Rose, where the character fills in details of early fourteenth century history for the reader by stating it is unnecessary to speak of them. Conversely, the same introduction can be made sarcastically to condescend to an audience and imply their ignorance. Another diplomatic use would be to raise a criticism indirectly, as in, "It would be out of line for me to say that this action would be unwise and unaffordable, sir, as I only care about your best interests." As the rhetorician Jennifer Mercieca has observed, apophasis can be used to deflect criticism. It can also be an effective device for spreading misinformation and conspiracy theories, because speakers can employ it to avoid taking responsibility for what they say.
Мысалдар
Апофазистің шегіне жеткенде, сөйлеуші толыққанды мәлімет береді, бір нәрсені айтпақ түгіл, оған назар аударады: "Мен өткен қыста біздің құрметті қарсыласымыздың бір көшеде, қолында бос арақ бөтелкесімен ұйықтап жатқандағы жағдайын еске салмаймын". 1984 жылғы АҚШ президенттік сайлауының екінші дебатында Рональд Рейган 73 жасындағы денсаулығына қатысты сынды болдырмау үшін әзілмен апофазис қолданды: "Мен бұл сайлауда жасқа мән бермеймін. Мен қарсыласымның жастығы мен тәжірибесіздігін саяси мақсаттар үшін пайдаланбаймын". 1988 жылы ол Джордж Буштің қарсыласы Майкл Дукакиске қатысты, оның психологиялық көмек алғаны туралы қауесеттерді пайдаланды: "Көріңіздер, мен мүгедектерді сынамаймын". АҚШ-тың бұрынғы президенті Дональд Трамп апофазисті жиі қолданады. 2015 жылы Трамп республикалық партиядан президенттікке үміткер, бұрынғы Hewlett Packard компаниясының бас директоры Карли Фиорина туралы былай деді: "Мен ол Hewlett Packard компаниясын құлдыратты, ондаған мың адамды жұмыстан шығарды және өзін қатыгездікпен жұмыстан шығарды демеймін деп уәде бердім. Мен оны айтпаймын дедім, сондықтан айтпаймын". Флорида штатының республикалық губернаторы Рон ДеСантистің президенттікке үміткер болу мүмкіндігін ескере отырып, Трамп өзіне қатысты "Ет шары Рон" деген атты қолданбайтынын мәлімдеді. Құрғақ заң кезінде Vine Glo деп аталатын жүзім концентраты кірпіші сатылды, оған ескерту қосылды: "Кірпішті бір галлон суға еріткеннен кейін, сұйықтықты жиырма күнге шкафқа қоймаңыз, әйтпесе ол шарапқа айналады".
When apophasis is taken to its extreme, the speaker provides full details, stating or drawing attention to something in the very act of pretending to pass it over: "I will not stoop to mentioning the occasion last winter when our esteemed opponent was found asleep in an alleyway with an empty bottle of vodka still pressed to his lips." In the second debate of the 1984 U. S. presidential campaign, Ronald Reagan used a humorous apophasis to deflect scrutiny of his own fitness at age 73 by replying, "I will not make age an issue of this campaign. I am not going to exploit, for political purposes, my opponent's youth and inexperience." In 1988, he applied a harsher apophasis toward George H. W. Bush's opponent Michael Dukakis, who was rumored to have received psychological treatment, "Look, I'm not going to pick on an invalid." Former United States President Donald Trump frequently employs apophasis. In 2015, Trump said of fellow Republican presidential candidate and former Hewlett Packard CEO Carly Fiorina, "I promised I would not say that she ran Hewlett Packard into the ground, that she laid off tens of thousands of people and she got viciously fired. I said I will not say it, so I will not say it." In light of a potential presidential bid by Republican Florida governor Ron DeSantis, Trump claimed he would not use the name "Meatball Ron" in reference to him. During Prohibition, a grape concentrate brick called Vine Glo was sold with the warning, "After dissolving the brick in a gallon of water, do not place the liquid in a jug away in the cupboard for twenty days, because then it would turn into wine."
Жалпы және келтірілген сілтемелер
Ланхам, Ричард А. (1991) [1967]. Риторикалық терминдердің тізімі (екінші басылым). Калифорния университетінің баспасы. 104 бет (жасыру ретінде). ISBN 9780520273689.
Lanham, Richard A. (1991) [1967]. A Handlist of Rhetorical Terms (Second Edition). University of California Press. p. 104 (as occultatio). ISBN 9780520273689