Кіріспе

Куала-Лумпурдағы соғыс ескерткіші – Тугу Негара Малайзияның азаттық үшін күресінде қаза тапқандарды еске алатын ұлттық ескерткіш, негізінен Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жапондық оккупацияға және 1948 жылдан 1960 жылға дейін жалғасқан Малайзиядағы төтенше жағдайға қарсы күресте қаза болғандарды. Ол Федералды астана Куала-Лумпурда орналасқан. Малайзия Парламенті осы ескерткішке жақын жерде орналасқан. Бұл – әлемдегі ең биік, дербес тұрған қоладан жасалған мүсіндер тобы. 2010 жылға дейін 31 шілдеде Жауынгерлер күнінде Ян ди Пертуан Агонг, Премьер-министр, Малайзия Қарулы Күштері мен Корольдік Малайзия Полициясының басшылары құлаған батырларға гүл шоқтарын қойып құрмет көрсететін. Қазір Жауынгерлер күні Мердека алаңында тойланады, себебі консервативті діни шенеуніктер бұл мүсінді бейімделуге болатын бұтқа табыну деп жариялады.

Куала-Лумпур ескерткіші

Тугу Негараның алдыңғысы – соғыстар аралығындағы кенотаф, бастапқыда отаршылдық британдық әкімшілік 10 метрлік жалпақ, шөппен жабылған жерге, Жеңіс даңғылымен (қазіргі Джалан Султан Хишамуддиннің бір бөлігі) және Раджа жолымен іргелес айналма жолға, Куала-Лумпур теміржол станциясы мен теміржол басқармасы ғимаратына жақын орналастырған. Бастапқыда Ұлы соғыстың (1914–1918 жж.) құрметіне және соғыста қаза тапқан Британдық Малайя колонияларының азаматтарын еске алу үшін салынған, кенотафтың жазуы кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыста (1939–1945 жж.) қаза тапқан Британдық Малайя сарбаздарын да қамтыды. Құлағандардың есімдері кенотафтың тақталарына олардың құрбандықтарына деген құрмет ретінде жазылған. 1964 жылы кенотаф бастапқы орнынан Ұлттық ескерткіш орналасқан Көлік бақшасына көшірілді, себебі Джалан Султан Хишамуддин мен Парламент айналма жолын жалғастыратын эстакада сол жерде салынуы жоспарланған. Кенотафты көшіру құрылымды каталогталған бөліктерге бөліп, оларды бөлек тасымалдауға және жаңа орнында қайта құрастыруға мүмкіндік берді. Көшірілгеннен кейін, Малайядағы төтенше жағдайдан (1948–1960 жж.) қаза тапқан сарбаздар туралы жазулар қосылды, сондай-ақ 1972 жылға дейінгі За'аба әліпбиі бойынша малай тіліндегі аударма: "Біздің даңқты қаза тапқандарымызға", "Untuk Mengingati Jasa Pahlawan pahlawan Yang Gugor" ("Құлаған батырлардың еңбегін еске алу үшін"). Ескерткіш 1982 және 1989 жылдар аралығында шығарылған бірнеше Малайзияның 1 ринггит банкноттарында бейнеленген.

Ұлттық ескерткіш

Ұлттық ескерткіш тұжырымдамасын Малайзияның бірінші премьер-министрі Тунку Абдул Рахман 1960 жылғы қазан айында АҚШ-қа сапар жасаған кезде, Теңізшілер корпусының соғыс ескерткішінен шабыт алып, Феликс де Уэлдонмен жеке кездесу алдында ескерткішті жобалауын сұрап ұсынды. Феликс де Уэлдон Малайзияның Тугу Негара (Ұлттық ескерткішін) құруға үлес қосты. Ол сондай-ақ Вашингтонның Арлингтон қаласында орналасқан Иво Джима ескерткішін жобалады. Тугу Негара 1966 жылғы 8 ақпанда Теренгганудан Исмаил Насируддин, кейіннен Янг ди Пертуан Агонг, ресми түрде ашылды. Ол 12 жылдық Малайялық төтенше жағдай (1948–1960 жж.) кезінде қаза тапқан 11 000 адамға арналған ескерткіш саябақ деп жарияланды. Содан бері әр жылғы 31 шілдеде Жауынгерлер күнінде ескерткішке гүл шоқтары қойылады. Кейін Де Уэлдонға жоғары дәрежелі рыцарлық атаққа тең келетін «Тан Шри» атағы берілді. 1975 жылғы 27 тамызда коммунистік партизан жасаған жарылыстан ескерткіш көп зақымданды. Ол австралиялық мүсінші және Universiti Teknologi MARA оқытушысы Кристофер Карни басқаратын төрт адамнан тұратын топтың күшімен қалпына келтірілді. Жаңартылған мүсіндер 1977 жылғы 11 мамырда қайта ашылды. Содан кейін ескерткіш аумағына қоршау орнатылып, күн бату мен таң атқанға дейін күзетілмелі аймақ деп жарияланды. Күнде таңертең әскердің бірі ұлттық туды көтеріп, кешке түсіреді. Премьер-министр кеңсесінің министрі Джамил Кир Бахаром 2010 жылдан бастап Жауынгерлер күнін еске алу шаралары Малайзияның Ұлттық Фетва Кеңесінің шешімімен мүсіндерді «исламға қарсы» және құдайға табынуға жақын деп танығандықтан, басқа жерде өткізілетінін мәлімдеді. Қорғаныс министрі Захид Хамиди елдің әкімшілік орталығы Путраджаяда жаңа «Жауынгерлер алаңы» салынатынын қосты. Жауынгерлер күнін осы жерде тойлауға 40 жылдан кейін шешім қабылданғаны туралы сұраққа Джамил «Алхамдулиллаһ, біз бұл мәселені шешуге мүміндік таныстырып отырмыз» деп жауап берді. 2016 жылғы қыркүйекте Перак муфтиі Харусани Закария да осы пікірді қолдады, ескерткіштің құрылысы «үлкен күнә» және «идолопоклондық» екенін айтты, себебі исламда адам бейнесінде ескерткіштер салу харам.

Жалан-Тугу

Жалан-Тугу, бастапқыда Кенотаф жолы деп аталған, кенотаф аяқталғаннан кейін салынған және бастапқы кенотаф айналысына жақын орналасқан жол. 1960 жылдардағы көшелерді атау науқаны барысында жол ағылшын тіліндегі атаудың тікелей малай тіліне аудармасы бойынша қайта аталды және 2013 жылға дейін осы атаумен таныла береді. Бұл жол Куала-Лумпур теміржол стансасына параллель, ал Теміржол әкімшілігі ғимараты мен Ұлттық мешіттің қарамағында жатыр.