Кіріспе
Бұл су асты кемелерінің іс-қимылдарының тізімі. Су асты кемелері бірнеше соғыстарда қолданылған, оның ішінде Америка Азамат соғысында (1861–1865), Бірінші Балқан соғысында (1912–1913), Бірінші дүниежүзілік соғыста (1914–1918) және Екінші дүниежүзілік соғыста (1939–1945). 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бері тағы үш іс-қимыл орын алды.
This is a list of submarine actions. Submarine actions have been performed in several wars, including the American Civil War (1861 – 1865), the First Balkan War (1912 – 1913), World War I (1914 – 1918), and World War II (1939 – 1945). There have also been three more actions since the end of WWII in 1945.
Америка Азаматтық соғысы
1864 жылдың 17 ақпанында Конфедерацияның адам күшімен жүретін H. L. Hunley суасты кемесі Шарлстон жанындағы теңізде «Хаусатоник» одақтық шлюпін шпар торпедасымен батырады. Осылайша H. L. Hunley жау кемесін жауынгерлік жағдайда сәтті батырған алғашқы суасты кемесі болды және халықаралық суасты кемелері соғысының тікелей бастауы болды.
Бірінші Балқан соғысы
1912 жылдың 9 желтоқсанында грек суасты кемесі «Дельфин» жау кемесіне өздігінен қозғалмалы торпеданы ұшырған алғашқы суасты кемесі болды, алайда қарудың істен шығуы салдарынан кеме батпады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
1914 жылы 5 қыркүйекте HMS Pathfinder бірінші дүниежүзілік соғыстың басында суға батып, су асты кемесімен ұшырылған өздігінен жүретін торпедамен батып кеткен алғашқы кеме болды. 1914 жылдың 22 қыркүйегінде неміс су асты кемесі үш британдық бронекерлерін – , және – шамамен бір сағат ішінде батырды. 1914 жылдың 18 қазанында неміс су асты кемесі екінші бір су асты кемесіне жасалған алғашқы сәтті шабуылда батырылды. 1914 жылдың 20 қазанында неміс су асты кемесі дүниежүзілік соғыстар кезінде сауда кемесін су асты кемесімен батырудың алғашқы оқиғасын жасады. 1915 жылдың 7 мамырында неміс су асты кемесі батып, 1198 адам қаза тауып, 761 адам аман қалды. Бұл оқиға көптеген елдерде Германияға қарсы қоғамдық пікірді өзгертіп, АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа кіруіне ықпал етті. 1915 жылдың 25-27 мамырында 27 мамыр күні таңертең U 21 атты неміс су асты кемесі Галлиполи түбегіндегі британдық пре-дредноут линкорын батырды. Екі күннен кейін сол U- қайығы Габа-Непе маңында HMS Triumph пре-дредноутын батты. 1916 жылдың 22 наурызында неміс су асты кемесі Q кемесі – жасырын қару-жарақтар тасымалдайтын сауда кемесі – HMS Farnborough арқылы батырылды, бұл тереңдіктегі зарядтарды алғашқы рет сәтті қолдану болды. (Фарнбороу 1917 жылы SM U 83 кемесін батты)
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жыл, 17 қыркүйек – 1936 жылы түсірілген неміс U-29 қайығы HMS Courageous кемесін батырады. 1939 жыл, 14 қазан – 1938 жылы түсірілген неміс U-47 қайығы Скапа-Фло базасында HMS Royal Oak кемесін батырады. Адмиралтействоның бірінші лорды Уинстон Черчилль Royal Oak кемесінің жоғалуын Парламентке ресми түрде хабарлады, алдымен шабуылдың "кәсіби шеберлік пен ерлік көрсеткен ерекше оқиға" екенін мойындады. 1940 жыл, 17-19 қазан – Кретшмер, Приен және Шепке басқаратын екінші дүниежүзілік соғыстың ең тиімді «қасқыр үйірмесі» екі күн ішінде SC 7 және HX 79 конвойлерінен 32 кемені батырады. 1940 жыл, 23 қараша – 1940 жылы түсірілген U 100 қайығы SC 11 конвойінен 7 одақтас сауда кемесін үш сағаттың ішінде батырады. 1941 жыл, 13 қараша – U 81 бір торпедамен шабуылдайды. Келесі күні қайық ауыр зақымдануға байланысты суға батып кетеді. 1941 жыл, 28 қараша – Голландтың HNLMS O 21 су асты қайығы екі қайық та су бетінде болғанда, екінші су асты қайықты батырған жалғыз қайыққа айналады – ол неміс U 95 қайығын кормадан торпедамен батырады. 1942 жыл, 7 маусым – I 168 АҚШ-тың USS Yorktown (CV 5) және USS Hammonn (DD 214) ұшақ тасымалдағыштарын батырады, олар Мидуэй шайқасында алған зақымдардан Yorktown-ды құтқаруға тырысқан. 1942 жыл, 15 қыркүйек – Жапонның I 19 су асты қайығы АҚШ-тың Wasp ұшақ тасымалдағышын және O'Brien эсминецін батырып, бір залппен North Carolina соғыс кемесіне зақым келтіреді. 1942 жыл, 13 қараша – I 26 USS Juneau кемесін батырады. Қаза тапқандардың арасында Салливан ағайындыларының бесеуі де бар. 1943 жыл, 16 наурыз – Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең ірі Солтүстік Атлантикалық U- қайықтарының шабуылы HX 229/SC 122 конвойлерінен 22 кемені батырады. 1943 жыл, 29 сәуір – 6 мамыр – ONS 5 конвойі – U- қайықтарының радарды тиімді пайдалану арқасында 6 қайықты батырған Солтүстік Атлантикадағы су бетіндегі соңғы ірі шабуыл. 1943 жыл, 14 мамыр – U 640 немесе U 657 қайығы түсірілді, бұл бағытталатын торпедамен батырылған алғашқы су асты қайық. 1944 жыл, 29 қараша – USS Archer Fish сол кездегі ең ірі кеме болған жапондық Shinano ұшақ тасымалдағышын батырады. 1943 жыл, 31 қазан – 1 қараша – USS Borie және U 405 арасында қызу шайқас өтіп, Borie су асты қайығына соғып, екі кеме де жоғалады. 1945 жыл, 30 қаңтар – Кеңес су асты қайығы С 13 неміс Wilhelm Gustloff кемесін батырады, алдын ала және сақтық бағалау бойынша 6000 адам, бірақ соңғы бағалау бойынша 9000-нан астам адам қаза тапты. 1945 жыл, 6 ақпан – Корольдік теңіз күштерінің су асты қайығы Норвегия жағалауында U 864 қайығы түсірілген кезде, екінші су асты қайықты батырған жалғыз су асты қайыққа айналады. 1945 жыл, 16 сәуір – L 3 совет су асты қайығы Goya неміс кемесін батырып, 6000-7000 адам қаза тапты. 1945 жыл, 30 шілде – USS Indianapolis жапондық I 58 су асты қайығымен батырылады. Бұл американдық кемесінің ең көп адам құрбандығына ұшырауы.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
1971 жылы 9 желтоқсанда – 1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысы кезінде Пәкістанның ПНС Хангоры үнді фрегатын батырды. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері су асты қайығы батырған алғашқы кеме болды. Хангор сондай-ақ басқа бір әскери кемеге, INS Кирпанға да зақым келтірді. Бұл Пәкістан Әскери-теңіз күштерінің Үндістан Әскери-теңіз күштеріне салған ең ауыр зияны болды. Құкриге жасалған шабуылдан кейін Үндістан Әскери-теңіз күштері Карачиге жасаған шабуылдарын тоқтатып, Шығыс Пәкістанның Читтагонг және Кокс-Базар сияқты порттарына операциялық назарын аударды. 1982 жылы 2 мамырда – британдық ядролық су асты қайығы HMS Conqueror Аргентинаның General Belgrano крейсерін Фолкленд аралдарының жанында батырды. Бұл соғыста ядролық қуатпен жұмыс істейтін су асты қайығы батырған алғашқы кеме болды, сонымен қатар ядролық қуатпен жұмыс істейтін су асты қайығы соғыста қару қолданған алғашқы рет еді. 2010 жылы 26 наурызда – Солтүстік Кореяның екі адамдық шағын су асты қайығы Оңтүстік Кореяның ROKS Cheonan корветін Baengnyeong аралының жанында батырды.