"Көшпенділер: Қанды жебелер шабуылы"

Кіріспе

1978 жылғы АҚШ табиғи қорқыныш фильмі, Ирвин Алленнің туындысы.

"Көлік" – Ирвин Алленнің режиссерлік және продюсерлік жұмысымен жасалған 1978 жылғы американдық табиғи қорқыныш фильмі. Ол Артур Герцогтың 1974 жылғы романы негізінде түсірілген. Майкл Кейн, Кэтрин Росс, Ричард Видмарк, Ричард Чемберлен, Оливия де Гавиленд, Бен Джонсон, Ли Грант, Хосе Феррер, Патти Дюк, Слим Пикенс, Брэдфорд Диллман, Генри Фонда және Фред МакМюррей соңғы рөлінде ойнаған. Фильмде ғалым мен әскери топтың Техас штатына қауіпті аралардың шабуылын тоқтату әрекеттері көрсетіледі. Фильм сыншылар тарапынан жағымсыз бағаланып, кассада сәтсіздікке ұшырады, алайда костюмдері жоғары бағаланды. Бұл фильм жасалған ең нашар фильмдердің бірі деп есептеледі.

Сюжет

Техастың оңтүстігінде АҚШ Әскери-әуе күштерінің ICBM командалық бункеріне белгісіз күш шабуыл жасап, оны қолдан шығарып жібереді. Майор Бейкер басқаратын Әскери-әуе күштерінің тобы тергеу жүргізеді және күзетілген базада рұқсатсыз ғалым, доктор Брэдфорд Крэйнге кездеседі. Крэйн Әскери-әуе күштерінің бункеріне шабуыл жасаған кезде ірі өлшемдегі қатыгез аралардың үйірін қадағалап отырған екен. Генерал Слейтер аумақты тексеру үшін екі тікұшақтың ұшуын бұйырады, бірақ тікұшақтарды аралардың үйірі жояды. Крэйн Слейтерге базаға шабуыл жасаған аралардың африкалық қатыгез аралар екенін, олар тікұшақтарды жойғанын мәлімдейді. Базаның дәрігерлерінің бірі, Хелена Андерсон, Крэйннің айтқанымен келіседі. Осы уақытта, жақын маңдағы ауылда Дюрант отбасына аралардың үйірі шабуыл жасайды. Анасы мен әкесі ара шағудан көз жұмады, ал ұлдары Пол машинамен қашып құтылады. Шағылған сайын, Пол қалаға жетіп, Мэрисвилл қалалық алаңында апатқа ұшырайды, сол кезде азаматтар жылдық гүл фестиваліне дайындалып жатыр. Бала әскери қызметкерлерге тапсырылады, онда ара шағудың салдарынан оған алып аралар шабуыл жасайтын көрініс пайда болады. Дәрігер Уолтер Крим Крэйнге көптен бері қорқып келген араларға қарсы соғыс басталғанын растайды. База қақпаларында Слейтер ашулы округтік инженер Джад Хокинспен кездеседі, ол бункерде аралар шағудан қаза тапқан ұлының денесін көруді талап етеді. Хокинс денесін алып кетеді, бұл оқиғаны бақылап тұрған көпшілікті үнсіздікке ұрынтады. Слейтер араларға қарсы у тастауды ұсынады, бірақ Крэйн жағдайдың экологиялық салдары туралы ойланады, себебі у өсімдіктердің өсуін он жылға немесе одан да көп уақытқа тоқтатады. Алдыңғы ара шабуылынан жазылған Пол және оның достары отбасына кек қайтару үшін аралардың ұясын табуға тырысады. Бұл араларды одан әрі ашуландырады, олар Мэрисвиллге басып кіріп, жүздеген адамды өлтіреді. Крэйн мен Хелена жүкті официант Ритамен жергілікті асханада жасырынады. Журналист Энн Макгрегор жаңалықтар фургонынан қоршау туралы қызықты кадрларды түсіруге үміттенеді. Соңғы шабуылдан кейін және тағы бір шабуылдан қорқып, Слейтер қала тұрғындарының көпшілігін пойызбен эвакуациялауды ұсынады. Бірақ аралар пойызға шабуыл жасап, локомотивті тік жардан құлатады, соның салдарынан көліктегі барлық адам, соның ішінде мектеп мұғалімі Морин Шойстер, зейнеткер Феликс Остин және қала мэрі және дәріхана иесі Кларенс Таттл қаза табады. Рита апатты пойызға мінуге тырысады, бірақ соңғы сәтте босану процесі басталып, ауруханаға жату арқылы құтқарылады. Ол баласын дүниеге әкеледі, сонымен бірге дәрігерге ғашық болады. Полдың бұрынғы шағудың әсерінен денсаулығы нашарлап, кейін қайтыс болады, бұл Хеленаны үлкен қайғыға ұрынтады және балалардың неге өлуі керек екеніне ашуланып, наразылық білдіреді. Аралардың қатыгез үйірі Техас штатының Хьюстон қаласына қарай бет алады, ал Крэйн оларға экологиялық таза улы гранулаларды тастауға шешім қабылдайды, аралардың сезімдеріне зиян келтіріп, оларды қаладан алыс ұстауды үміттенеді. Алайда, жоспар сәтсіз аяқталады. Д-р Крим өзіне эксперименталды ара уытына қарсы дәрі салады, нәтижелерін бақылауды жоспарлайды, бірақ сынақ өлімге әкеледі және ол көз жұмады. Осы арада, ядролық электр станциясының директоры доктор Эндрюс оның станциясы аралардың шабуылына төтеп бере алады деп сенімді, доктор Хаббардтың ескертулерін елемейді. Бірақ аралар станцияға еніп, Эндрюсті, Хаббардты, станцияны және жақын маңдағы қаланы жоятын ядролық жарылыс тудырады. Осы уақытта Хьюстонда Слейтер қаланы аралардың шабуылынан жеңілу үшін өртеуге бұйырады. Крэйн аралар шабуылынан алынған жазбаларды талдап, МБР бункеріндегі дабыл жүйесін сынау араларды базаға тартқан деген қорытындыға келеді. Аралар Хьюстонға шабуыл жасап, майор Бейкер мен доктор Ньюманның, Крэйннің әріптестерінің біреуінің өліміне себеп болады. Слейтер Крэйн мен Хеленаны аралардан құтқару үшін өзін құрбан етеді. МКБ бункерінен дабыл дыбысын ойнатқан тікұшақтар араларды теңізге шығарып, суды маймен шашып, оларды өртеп жібереді. Хелена олардың жеңісі уақытша болды ма деп ойлайды. Крэйн "біз уақытымызды ақылмен пайдалансақ, әлем аман қалуы мүмкін" деп жауап береді.

In south Texas, a top security United States Air Force ICBM command bunker is invaded and neutralized by an unknown force. An Air Force unit, led by Major Baker, investigates and comes across an unauthorized scientist at the secured base, Dr. Bradford Crane, who was tracking a large swarm of killer bees when they attacked the Air Force bunker. General Slater orders two helicopters to check the area, whereupon the helicopters are destroyed by the swarm of bees. Crane insists to Slater that the base was attacked by the same African killer bees that destroyed the helicopters. Helena Anderson, one of the base's doctors, supports Crane's story. Meanwhile, in the nearby countryside, the Durant family is attacked by the swarm of the bees. The mother and father die from the bee stings, but Paul, their son, escapes in their car. Although he is stung, Paul manages to make it into town and crashes into the Marysville town square, where the citizens are preparing for the annual flower festival. The boy is brought into the hands of military personnel, where, due to the aftereffects of the bee sting, he hallucinates a vision of giant bees attacking him. Wheelchair bound Dr. Walter Krim confirms to Crane that the war against the bees they have feared for a long time has started. At the gates of the base, Slater confronts angry county engineer Jud Hawkins, who demands to see the dead body of his son, an airman in the bunker who was killed by the bees. Hawkins takes the body bag and departs, leaving the entire watching crowd silent over the loss. Slater suggests airdropping poison on the swarm, but Crane considers the ecological possibilities of the situation, as the poison will wipe out plant growth for a decade or more. Recovering from his earlier bee attack, Paul and his friends search for the hive to firebomb it to avenge his family. This only angers the bees, who invade Marysville and kill hundreds. Crane and Helena take shelter at the local diner with pregnant café waitress Rita. Reporter Anne McGregor watches from the safety of her news van, hoping to get some exciting footage about the siege. After this most recent attack, and fear of another one, Slater suggests evacuating many of the townsfolk in a train. However, the bees attack the train, causing the locomotive to derail over a cliff and kill almost everyone aboard, including a love triangle made up of schoolteacher Maureen Scheuster, retiree Felix Austin and town mayor and drug store owner Clarence Tuttle. Rita tries to board the ill fated train but is saved at the last minute by going into labor and being confined to the hospital. She gives birth to her child while falling in love with the doctor in the process. Paul suffers a relapse from the effects of being stung earlier and later dies, devastating Helena and sending her into a rage about why the children have to die. The savage swarm heads for Houston, Texas, and Crane decides to drop eco friendly poison pellets on them, hoping the bees' senses will be harmed and they'll stay away from the city. Unfortunately, the plan fails. Dr. Krim self injects an experimental bee venom antidote, planning to track the results, but the trial proves fatal and he dies. Meanwhile, nuclear power plant manager Dr. Andrews is convinced that his plant can withstand the attacks of the bees, ignoring the warnings of Dr. Hubbard. The bees nevertheless penetrate the plant, causing a nuclear explosion that annihilates Andrews, Hubbard, the plant and a nearby town. Meanwhile, in Houston, Slater orders the city to be burned in the final hopes of defeating the swarm. Crane analyzes tapes from the bee invasion and comes to the conclusion that a test of an alarm system at the ICBM bunker attracted the swarm into the base. The bees attack Houston, resulting in the deaths of Major Baker and Dr. Newman, one of Crane's associates. Slater sacrifices himself to save Crane and Helena from the bees. Helicopters playing the alarm sound from the ICBM bunker over loudspeakers lure the bees out to sea, where they douse the water with oil and set the swarm ablaze. Helena wonders if their victory was just temporary. Crane responds that he does not know, but decides that "if we use our time wisely, the world just might survive".

Өндіріс

Фильм 1974 жылы апатты фильмдерге деген қызығушылықтың ең жоғары шағында жарияланды. Ол 38 миллион долларлық жобалардың бір бөлігі болды, соның ішінде «Әлемнің аяқталу күні» (бұл жоба 1980 жылы қайта аталды және «Уақыт таусылғанда» деген атпен шықты). Сценарийді Аллен үшін «The Towering Inferno» фильміне де сценарий жазған Стерлинг Силлифант жазды. Ол 1974 жылдың желтоқсанында Алленнің 1975 жылдың сәуірінде түсірілімдерді бастауға ниеттенгенін айтты. Өндіріс кешігудің себебі Алленнің Fox компаниясынан Warner Bros компаниясына өтуі болды. Түсірілімдерде пайдаланылған аралардың саны 15 миллионнан 22 миллионға дейін болды, оның ішінде актерлермен қауіпсіз жұмыс істеу үшін қақпақтары алынған 800 000 ара да бар еді. Фильм түсірілімі кезінде араларды күтуге және тасымалдауға шамамен 100 адам жұмылдырылды. Оливия де Гавиланд түсірілім кезінде ара шақты. МакМюррей актерлік қызметтен зейнетке шығып, 1991 жылы қайтыс болды.

Кассалық жинақ

Фильмнің премьералық аптасында 1200-ден астам кинотеатрдан 5,168,142 доллар табыс әкелді. Бұл «апаттар шебері» атанған Алленнің режиссерлік тәжірибесі бар бірнеше фильмдер мен телешоуларында жұмыс істеген екі апат фильмінің бірі (екіншісі – «Посейдоннан тыс оқиғалар»). Екі фильмнің де басты рөлдерін Майкл Кейн сомдады. «Алтын малина» сыйлығының негізін қалаушы Джон Дж. Б. Уилсонның «Расмий Рази кино нұсқауы» кітабында фильм «барлық уақыттағы ең қызықты жаман фильмдердің» 100-інің бірі ретінде тізілген. Уилсон Алленнің ерекше режиссерлігімен, «өте үлкен өндіріс бюджетіне қарамастан, «Көлік» әуесқой аралардың шабуылы туралы әңгімені ең нашар B-фильмге айналдырды» дейді. «Нью-Йорк Таймс» газетінің журналисі Винсент Канби фильмді «кешегі B-фильмдердің ең толыққанды көрінісі» деп атады. Фильмді «Жұлдыздар соғысы» және «Грейс» сияқты жақындағы блокбастерлермен салыстыра отырып, ол ескі B-фильмдерін еске түсіргенін айтты. «Аллен тек ақшаның көп бөлігін жұмсап, жағымсыз жанрды қайталайды. «Көлік» фильмінде кино тарихын шынайы бағалайтын бірде-бір кадр, сюжеттік бұрылыс, диалог немесе актерлік шеберлік жоқ, тек оны еліктеуге құштарлық бар. Бұл жеткіліксіз». «Чикаго Трибьюн» газетінен Джин Сискел фильмге 4 жұлдыздың 1½-ін берді және «қазіргі «Жұлдыздар соғысы» (азырақ ақшаға түсірілген) тұсында көрермендерді таң қалдыру үшін тікұшақтар паркі мен Мексика шығанағындағы жарылыс жеткіліксіз» деп түсіндірді. «Variety» журналынан Артур Д. Мерфи фильмді «көңіл көшірмейтін және шаршаған триллер емес» деп атады. «Құтқарушы аралар кейде жазудың, режиссураның және күлкілі актерлік ойынның арасында кедергі келтіреді». «Лос-Анджелес Таймс» газетінен Кевин Томас фильмді «примитивті қызықты» деп жазды және «оны 20-шы жылдардағы Демилл эпостары сияқты үнсіз болғанын тіледі». «Вашингтон Пост» газетінен Том Зито: «Нәзіктік Алленнің фильмдерінде ешқашан маңызды тақырып болмаса да, «Көлік» еңбекқор бал арасын осы жазда Американы араға шақыруға жеткілікті сенімді қауіпке айналдырады». Ричард Велт «Уилмингтон Morning Star» газетінде: ««Көлік» бұрын-соңды түсірілген ең нашар фильм болмауы мүмкін. Олардың бәрін көруім керек. Мен көрген жаман фильмдердің бірі сияқты». Сондай-ақ, «Бұл фиаскоға қатысқан барлық актерлер ұялуы керек» деп жазды. «Newsweek» журналынан Джеймс Бейкер: «Бұл ерте болуы мүмкін, бірақ «Көлікті» жылдың ең нашар фильміне ұсынуға болады». «The Sunday Times» газеті «Көлікті» «қазіргі уақытқа дейін түсірілген ең нашар фильм» деп атады, ал «Time Out» журналы «Көлікті» «күлкілі түрде нашар апат фильмі» деп атады. Лесли Холливелл «Көлікті» «күлкілі диалогтары бар өте айқын апат фильмі» деп атады және оның коммерциялық сәтсіздігінің бір бөлігі оның шығарылуына дейін ұқсас сюжеттері бар бірнеше американдық телефильмдер көрсетілгенімен байланысты екенін айтты.

The film grossed $5,168,142 in its opening weekend in more than 1,200 theaters, It was one of two disaster films (the other being Beyond the Poseidon Adventure) directed solely by the "master of disaster" Allen, who had experience directing several films and many episodes of his TV shows – and both featured Michael Caine in the lead role. The film is listed in Golden Raspberry Award founder John J. B. Wilson's book The Official Razzie Movie Guide as one of the 100 Most Enjoyably Bad Movies Ever Made, where Wilson states that under Allen's unsubtle direction, "despite the enormous production budget, The Swarm turned the tale of an invasion of killer bees into the ultimate B movie". Vincent Canby of The New York Times called the film "nothing less than the ultimate apotheosis of yesterday's B movie". Comparing the film unfavorably to recent blockbusters such as Star Wars and Grease, which also evoked old B movies, he wrote, "Allen merely reproduces a tacky genre while spending a great deal of money doing it. There's not a frame of film, not a twist of plot, not a line of dialogue, not a performance in The Swarm that suggests real appreciation for film history, only a slavish desire to imitate it. That's not enough." Gene Siskel of the Chicago Tribune gave the film 1½ out of 4 stars, and wrote that it was "surprisingly flaccid in its thrills", explaining: "In these days of Star Wars (which was made for less money), it takes more than a fleet of helicopters and a flameout on the Gulf of Mexico to convince audiences that they are being dazzled." Arthur D. Murphy of Variety called it a "disappointing and tired non thriller. Killer bees periodically interrupt the arch writing, stilted direction and ludicrous acting." Kevin Thomas of the Los Angeles Times wrote that the film was "fun in its primitive way", adding, "One wishes it were silent, as were the DeMille epics of the '20s it so closely resembles." Tom Zito of The Washington Post wrote, "While subtlety has never been a strong theme in Allen's films, The Swarm does manage to turn the industrious little honeybee into a menace so seemingly convincing that America may go bee crazy this summer." Richard Velt in the Wilmington Morning Star stated, "The Swarm may not be the worst movie ever made. I'd have to see them all to be sure. It's certainly as bad as any I've seen." Velt also wrote, "All the actors involved in this fiasco should be ashamed." James Baker of Newsweek declared, "It may be early, but it's probably safe to nominate The Swarm for the worst movie of the year." The Sunday Times described The Swarm as "simply the worst film ever made", while Time Out magazine called The Swarm a "risibly inadequate disaster movie". Leslie Halliwell called The Swarm a "very obvious disaster movie with risible dialogue", and suggested its commercial failure was partly due to the fact that prior to its release, several American television movies with similar plots had been broadcast.

Марапаттар

Оның кең таралған жағымсыз пікірлерге және кассадағы сәтсіздікке қарамастан, Пол Заступневич "Ең үздік костюм дизайны" сыйлығына ие болу үшін ұсынылды.

Ұпай

Музыкалық партитураны «Оскар» сыйлығының иегері Джерри Голдсмит жазған. Онда француз мүйіздері және оған ұқсас аспаптар қолданылды, олардың мақсаты – ара шаруашылығының үлкен ессіз тобының дыбысын еске түсіретін дыбыс эффектілерін жасау. Партитура алғаш рет 1978 жылы фильммен бірге Warner Bros. Records лейблы арқылы LP және кассета форматында жарық көрді. 2002 жылы Prometheus Records кеңейтілген, жаңадан өңделген партитураны лимиттік басылымда шығарды, онда бұрын жарияланбаған 40 минуттан астам материал бар. 2020 жылы La La Land Records фильмнің толық музыкалық қосымшасын және 1978 жылғы саундтрек альбомын қамтитын екі дискілік жинақты шығарды.

Үйге арналған медиа және баламалы нұсқалар

Фильм бастапқыда 116 минуттық нұсқада кинотеатрларда көрсетілді, бірақ 1992 жылы лазерлік дискіде шыққанда, қосымша сахналарымен 155 минутқа дейін ұзартылды. Осы ұзартылған нұсқасы, сондай-ақ 22 минуттық «Inside The Swarm» деректі фильмі мен бастапқы кинотеатрлық трейлері барлық DVD шығарылымдарында әлемдік деңгейде қолжетімді. Ол алғаш рет 2002 жылдың 6 тамызында Warner Home Video компаниясымен DVD форматында шығарылды, кейін 2014 жылдың 2 желтоқсанында Warner Archive Collection таңбасымен қайта шығарылды. Фильм 2018 жылдың 25 қыркүйегінде тағы да Warner Archive арқылы Blu-ray форматында жарық көрді. Бұрынғы екі DVD шығарылымы сияқты, оның құрамында 155 минуттық ұзартылған нұсқа, бастапқы кинотеатрлық трейлер және 22 минуттық фильмнің жасалуы туралы деректі фильм бар. АҚШ-та фильмге MPAA PG рейтингісі берілді, ал ұзартылған нұсқасы рейтингсіз. Ұлыбританияда фильм 1978 жылы «A» сертификатымен шықты. BBFC ұзартылған нұсқаны 12 деп бағалады.

Жауапкершіліктен бас тарту

Фильмнің титрлерінде мынадай ескерту келтірілді: "Осы фильмде бейнеленген африкалық өлтіруші араның еңбекқор, жақсы жұмыс істейтін американдық бал арасымен ешқандай қатысы жоқ, біз ұлттық тамақтандыруға қажетті маңызды дақылдарды тозаңдағандары үшін оларға міндеттіміз." 1978 жылғы 24 ақпанда HR журналында жарияланған мақалаға сәйкес, Америкалық Ара қауымдастығы фильмнің өндірушілеріне батыс бал арасының беделін түсіргені үшін заңдық шаралар қолдануды қарастырған, бірақ сотқа шағым берілгені белгісіз.