Дигеніс Акрітас: Византиялық дастан

Кіріспе

12 ғасырдағы Византиялық грек эпосы – Диген Акритас (лат. Acritas; Διγενῆς Ἀκρίτας) – ортағасырлық грек романтикалық эпосы. Ол 12 ғасырдағы Византия империясында пайда болған. Бұл – акритикалық әндердің ең ұзын және ең танымал туындысы; Византия халық поэмалары империяның шығыс Анатолия провинцияларының тұрғындары және шекара күзетшілері – акритаидың өмірі мен ерліктерін жырлайды. Акритикалық әндер Византиядағы ежелгі эпикалық циклдің қалдықтарын көрсетеді және империя бойынша ауызша таралуының арқасында тарихи оқиғаларға нақты сілтемелерді анықтау қиын болуы мүмкін. Араб-Византия соғыстары кезінде болған оқиғаларды суреттейтін поэма екі мемлекеттің өзара әрекеттесуін, сондай-ақ әскери және мәдени қақтығыстарын көрсетеді. Эпос 3000-4000 жолдан тұрады және бірнеше қолжазбалар табылып, біріктірілгеннен кейін аяқталды. Көп көлемді баяндамалық мәтін ретінде ол эпикалық поэзия жанрының жалғыз сақталған византиялық туындысы саналады. Халық тілінде жазылған бұл шығарма оның ең ерте мысалдарының бірі және қазіргі грек әдебиетінің бастауы болып табылады. Эпоста Басилий есімді батырдың өмірі баяндалады, оның «Диген Акритас» («екі қандық шекара иесі») деген лақабы грек және араб тегінің араласуын көрсетеді. Мәтін екі бөлікке бөлінген: бірінші бөлім, эпикалық стильде, Басилийдің ата-анасының өмірін және кездесуін егжей-тегжейлі сипаттайды; оның анасы – Дукас әулетінен шыққан византиялық ақсүйек Эйрене, ал әкесі – араб әмірі Мусур. Мусур Эйренені шабуыл жасап әкеп соң, христиан дініне өтіп, оған үйленеді. Екінші бөлім, романтикалық атмосферада, Басилийдің балалық шағы мен кейінірек, көбінесе бірінші тұлғадан, Византия шекарасындағы күресі мен батырлық істері туралы айтады. Мәтінде грек мифологиясының элементтеріне, соның ішінде Басилийдің Геркулес сияқты балалық шағына және амазонка жауынгері Максимомен болған қарым-қатынасына сирек кездесетін сілтемелер бар. Бұл кейіпкер аңызға айналғанмен, оның прототипі 11 ғасырдың Каппадокиялық генералы және императоры Романос Диоген болған деген болжам бар. Диген Акритас эпосы Византия империясынан кейінгі кезеңде де оқылды және ауызша таратылды, ең соңғы қолжазбалар 17 ғасырға жатады. Бұл кейіпкер ортағасырлық идеалдық батырдың архетипіне айналды және грек тілінде сөйлейтін әлемде, әсіресе Крит, Кипр және Кіші Азияда танымал болған көптеген халық әндерінде бейнеленді. Эпос қазіргі Грекия мәдениетіне, әсіресе халық музыкасына, өнерге және әдебиетке зор әсер етті.

12th century Byzantine Greek epic poem

Digenes Akritas (Latinised as Acritas; Διγενῆς Ἀκρίτας) is a medieval Greek romantic epic that emerged in the 12th century Byzantine Empire. It is the lengthiest and most famous of the acritic songs; Byzantine folk poems celebrating the lives and exploits of the Akritai, the inhabitants and frontier guards of the empire's eastern Anatolian provinces. The acritic songs represented the remnants of an ancient epic cycle in Byzantium and, due to their long oral transmission throughout the empire, the identification of precise references to historical events may be only conjectural. Set during the Arab Byzantine wars, the poem reflects the interactions, along with the military and cultural conflicts of the two polities. The epic consists of between 3,000 to 4,000 lines and it has been pieced together following the discovery of several manuscripts. An extensive narrative text, it is often thought of as the only surviving Byzantine work truly qualifying as epic poetry. Written in a form of vernacular Greek, it is regarded as one of its earliest examples, as well as the starting point of Modern Greek literature. The epic details the life of the eponymous hero, Basil, whose epithet Digenes Akritas ("two blood border lord") alludes to his mixed Greek and Arab descent. The text is divided into two halves; the first half, epic in tone, details the lives and encounter of Basil's parents; his mother, a Byzantine noblewoman from the Doukas family named Eirene, and his father, an Arab emir named Mousour who, after abducting Eirene in a raid, converted to Christianity and married her. The second half, in a more romantic atmosphere, discusses Basil's early childhood and later, often from a first person point of view, his struggles and acts of heroism on the Byzantine borders. Allusions to Greek mythological elements, including the Hercules like childhood of Basil, and his affair with the Amazon warrior Maximo, also appear scarcely throughout the text. Though a legendary figure, it has been suggested that inspiration for the hero may have derived from the 11th century Cappadocian general and emperor Romanos Diogenes. The epic of Digenes Akritas continued to be read and passed down in the post Byzantine period, with the most recent surviving manuscripts dating to the 17th century. The character became the archetype of the ideal medieval hero featuring in a number of folk songs popular throughout the Greek speaking world, most prominently in Crete, Cyprus, and Asia Minor. The epic would go on to have significant impact on the culture of modern Greece, particularly on folk music, the arts, and the literature.

Ашылуы және жариялануы

Диген Акритастың эпосының бар екендігі XIX ғасырдың екінші жартысына дейін, көптеген қолжазбалар табылып, жарияланғанға дейін белгісіз болды. Осыған дейін Диген, Константин немесе Джаннис (Жан) деп әртүрлі аталатын батыр туралы мәлімет тек грек тілінде сөйлейтін елдердің ауызша дәстүрінде сақталған және сол кезде жиналып, жарияланған Акритикалық циклдің әндері мен балладалары арқылы ғана белгілі болды. Эпостың алғашқы қолжазбасы 1868 жылы Трапезундтағы Сумела монастырында табылды және алғаш рет 1875 жылы жарық көрді. Одан кейін 1878 жылы табылған және 1881 жылы жарияланған Андрос қолжазбасы жарияланды. Оксфордтың Линкольн колледжінен алынған ұйқасты нұсқасы 1880 жылы жарық көрді; бұл нұсқаның артықшылығы – оның авторы, Хиос монахы Игнатий Петрицес 1670 жылы оған қол қойғандығы. Ең көне сақталған қолжазба 1879 жылы Фраскати маңындағы Гроттаферрата грек монастырында табылды және 1892 жылы жарық көрді. Киостық Мелетий Властос 1632 жылы жазған прозалық нұсқасы 1898 жылы Андроста табылды, бірақ ол 1928 жылға дейін жарияланбады. 1912 жылы жарық көрген Мадридтегі толық емес нұсқасы 1904 жылы Испанияның Эскориал кітапханасынан табылды.

Акриттік цикл

Диген немесе Акрит (бірге сирек кездесетін) есімдері грек тілінде сөйлейтін әлемде ұзақ уақыт бойы кеңінен тараған. Олар әсіресе Крит, Кипр және Кіші Азияда танымал халық әндерінің батырларын көрсетеді. Қолжазбалар табылар алдында, эпостың басты кейіпкері тек Акрит әндері арқылы ғана белгілі болды; бұл Византия дәуіріне жататын, Диген Акриттың эпостық романсына байланысты эпизодтар мен кейіпкерлерді бейнелейтін, поэзиялық үлгідегі халық әндері немесе балладалар еді. Көптеген әндер 19-шы ғасырдағы ауызша дереккөздерден жиналған, ал ең жақсылары Кіші Азияның шеттерінде, мысалы, Понт және Кипрде табылған. Акритикалық дәстүрде жауынгерлер сән мен асылдықтың (λεβεντιά) үлгісі ретінде бейнеленеді. Олар әдетте христиан әлемінің шетіндегі сәнді үйлерде тұрады және кейде Византия аристократиясының есімдерін алып жүреді. Византиялық акритикалық әндер Дигеннің эпосынан бұрын пайда болған ежелгі эпикалық дәстүрдің қалдықтарын көрсетеді. Бұл әндер мың жылға дейін ауызша беріліп келгендіктен, тарихи оқиғалар мен тұлғаларды анықтау тек болжамды ғана мүмкін етеді. Әндер мен эпостың ұқсастығы олардың екеуінің де ортақ халықтық материалдан шабыттанғандығынан туындаған болуы мүмкін. Эпостың сақталған нұсқаларына жақынрақ көрінетін әндер, оған ықпал еткен болуы ықтимал. Акритикалық сага грек мифологиясының төрт негізгі бөлігіне еркін сүйенеді: Геракл, аргонавттар, Фива және Троя. Фольклор мен христиандық дәстүрдің бірігуі акритикалық циклдың туындыларында да жиі кездесетін мотив. Кейбір қайталама элементтерге ерекше қабілеттері бар жауынгерлердің ерліктері немесе әдетте мазасыз оқиғаның аяқталуын әкелетін сөйлейтін құс жатады. Акритикалық әндердің анатолиялық элементтеріне толы көрнекті мысалдары – Армурис әні, Андроник ұлы, Порфирис, Арта көпірі және тағы да басқалары. Акрит әндерінде Дигеннің өмірінен ең танымал эпизодтарға оның болашақ әйелін ұрлау ("Генералдың қызының ұрлануы"), үй салу ("Акрит сарай салды"), аждаһамен кездесу ("Аждаһа") және өлімі ("Қара киім киген Харон") жатады. Батырдың Харонмен болған драматикалық шайқасы, акритикалық әндерде ерекше көзге түсетін элемент, эпоста ертерек кездеспейді. Политис бұл тақырыпты христиан грек халқы мен мұсылман билеушілері арасындағы күрестің символы ретінде түсіндірді, бұл Византия жерлерін түріктер басып алған кезде болған.

The names 'Digenis' or 'Akritas' (rarely found together) have long been widespread throughout the Greek speaking world representing heroes of folk songs that are particularly popular in Crete, Cyprus, and Asia Minor. Before the discovery of the manuscripts, the protagonist of the epic was only known through the Acritic songs; narrative vernacular songs or ballads typically in political verse that belonged to the Byzantine period and reflected episodes and characters associated with the epic romance of Digenes Akritas. Collected primarily from 19th century oral sources, the best of those songs were found on the fringes of Asia Minor, like Pontus, and Cyprus. In the acritic tradition, the warriors are presented as paragons of elegance and nobility (λεβεντιά). They reside in luxurious houses typically on the edges of the Christian world, and sometimes bear names of the Byzantine aristocracy. The Byzantine acritic songs represented the remnants of an ancient epic tradition that appears to predate the epic of Digenes itself. The songs have been subjected to the transformation of up to a thousand years old oral transmission making the identification of historical events and individuals only presumptive. The similarities between the songs and the epic are likely to have arisen as both drew inspiration from a common pool of folk material. Those songs that appear closer to the surviving versions of the epic are more likely to have been influenced by it. The acritic saga appears to loosely draw on four bodies of Greek myth; Heracles, the Argonauts, Thebes, and Troy. The fusion of folklore with Christian tradition is also a typical motif in the works of the acritic cycle. Some recurrent elements include the exploits of particularly endowed warriors, or a speaking bird usually bringing about the desired closure to a troubling story. Fine examples of the Acritic songs that feature prominent Anatolian elements include The Song of Armouris, The Son of Andronikos, Porphyris, The Bridge of Arta, and more. The most famous episodes of Digenes' life that appear in the acritic songs include the abduction of his future bride (Η απαγωγή της κόρης του στρατηγού; "The abduction of the general's daughter"), the building of his house (Ο Ακρίτης κάστρον έχτιζεν; "Acritas built a castle"), his encounter with the beast (Ο δράκος; "The dragon"), and his death (Ο χάρος μαύρα εφόρεσεν; "Charon dressed in black"). The hero's dramatic battle with Charon, an element that features prominently in the acritic songs, does not occur earlier in the epic. Politis has interpreted this theme as a symbol of the struggle between the Christian Greek population and its Muslim masters during the Turkish conquests of Byzantines lands.

Суреттер

Акриттік циклдің эпизодтары, сондай-ақ Диген Акритастың эпосы Константинополь мен Салоникадан Афина мен Коринфке дейін әртүрлі жерлерде табылған 100-ден астам керамикалық тақталарда кездеседі; ең көнесі 12 ғасырға жатады. Коринф тақтасындағы суретте Дигеннің Амазонка Максимосына уәде беруі бейнеленген, ал Афинаның ежелгі Агорасынан табылған тақтаның фрагменті бес сүйектімен өлтірілген айдаһардың жанындағы семсерлі жауынгерді көрсетеді (πέντε κοντάρια, pente kontaria; акритикалық балладалардағы кең таралған тақырып, эпоста баламасы жоқ). 35 тақтада батырдың подэя деп аталатын плисселенген белдігі бар, ал 26 тақтада ол айдаһарды өлтіруі бейнеленген. Осы иконографиялық элементтердің кейбіреулері, мысалы, жауынгердің киімі мен батырлық ерліктері, халық балладаларындағы басқа да аз танымал акритаиларға да жатқызылған, сондықтан тақтада бейнеленген батырды Диген деп анықтау кейде болжамды болуы мүмкін. Акрита эпосынан әлдеқайда таныс көрініс Салоникадағы Әулие Катеринаның рельефінде арыстанның жауырын жыртып жатқан қарулы тұлғаның бейнесінде кездеседі; бұл көрініс эпостағы Дигеннің жастығын еске түсіреді.

Тарихи контекст және құрамы

Араб-Византия соғыстары, Византия империясы мен араб мұсылман халифаттары арасындағы 7 ғасырдан 11 ғасырдың басына дейін жалғасқан қақтығыстар, ортағасырлық грек тілінде жазылған византиялық батырлық поэзияның тарихи контекстін құрайды. Осы кезеңдегі византиялық акриталар императорлық аумақтың шекаралық аймақтарын сыртқы жаулардан және империя шебіндегі қарақшылар мен саяхатшылардан қорғауға жауапты әскери топ болды. Сақталған нұсқалардың әрқайсысы осы кезеңдегі бай шекара күзетшілерінің өміріне бір көзқарас ұсынады. Эпостың бірінші жартысы 9 және 10 ғасырлардағы византия тарихындағы тұлғалар мен оқиғаларды, соның ішінде Дукас және Киннамос сияқты аристократиялық әулеттерге сілтемелерді бейнелейді, ал екінші жартысы уақыттан тыс көрінеді. Кіші Азия осы оқиғаның бастауы болған жер деп есептеледі. Географиялық ерекшеліктері мен лауазымдарына сәйкес, мәтін бойынша ұсынылған жалпы көзқарас түріктердің түбекке келгеніне дейінгі кезеңді көрсетеді. Диген Акританың бастапқы құрамы, тақырыптары бойынша, араб-византиялық келісімге қол жеткізуді қамтитындықтан, Армури әнінен (11 ғасыр) кейінгі кезеңге жатуы мүмкін, онда ауызша эпикалық шығармашылықтың белгілері де анық байқалады. Оның жазылған мерзімі 12 ғасыр болуы мүмкін, ежелгі грек романдарына қызығушылықтың қайта оянған кезінде, бұл өз кезегінде византиялық роман жанрының пайда болуына әкелді. Осы уақытта классикалық әдеби жанрларды үлгі алу мақсатымен пайдалануға ұмтылыс болды, ең айқын жаңғыру – ежелгі роман жанрының қайта жандануы. Византиялықтар Гомерді оқуды тоқтатпағанмен, эпикалық стильдегі поэзиялық шығармалар 6 ғасырда тоқтатылып, 10 ғасырда қайта жанданды, бірақ бұл жолы эпикалық мазмұнды қамтымады. 12 ғасырдың бірінші жартысында Теодор Продромның император Иоанн II-ге арнаған мадақтау гексаметрлері – императордың ерліктерін Гомер стилінде бейнелеуге ортағасырлық тытырудың ерте сақталған мысалдарының бірі болып табылады.

The Arab–Byzantine wars, the conflicts between the Byzantine Empire and the Arab Muslim Caliphates that lasted from the 7th century to the early 11th century, provide the historical context for the Byzantine heroic poetry written in Medieval Greek. The Byzantine Akritai of this period were a military class responsible for safeguarding the frontier regions of the imperial territory from external enemies and freebooting adventurers who operated on the fringes of the empire. Each of the surviving versions give an insight into the lives of the wealthy frontier guards of this period. The first half of the epic reflects personalities and events from 9th and 10th century Byzantine history, including references to aristocratic families like Doukas and Kinnamos, while the second half appears to be visually timeless. Asia Minor is regarded as the origin place of the story. Based on details of geography and titulature, the general worldview as presented in the whole text is confirmed to predate the Turkish presence in the peninsula. The original composition of Digenes Akritas, judging by its themes, including the eventual Arab Byzantine reconciliation, may date to a later period than the Song of Armouris (11th century), in which the features of oral epic composition also appear more marked. The most possible date of its composition is the 12th century during the revival of interest in ancient Greek romance which, in turn, gave rise to the genre of Byzantine romance. During this time, there seems to be have been a deliberate attempt to use classical literary genres as objects of imitation (mimesis), with the most striking revival being that of ancient romance. Though the Byzantines never stopped reading Homer, poetic composition in epic style was interrupted in the 6th century and resumed in the 10th century, though still not comprising epic subject matter. In the first half of the 12th century, Theodore Prodromos' panygerical hexameters to emperor John II are among the early surviving texts representing medieval attempts to celebrate the exploits of an emperor in truly Homeric style.

Оқиға желісі

Бұл шығарма екі бөлімнен тұрады; бірінші бөлігі, "Эмирдің жырлары", эпикалық поэзияның ерекшеліктерін анық көрсетеді және Дигеннің ата-анасының тарихын баяндайды. Византия империясының Каппадокия (Ῥωμανία, Rhomanía) тарихи аймағында Андроник есімді Дукас ханзадасы мен оның әйелі Аннаның бес ұлы болған, олар қыз сұраған. Қыздары Эйрен дүниеге келгенде, болжамгерлер оның бір күні араб әмірімен империядан алынып кететінін айтқан. Эйрен кішкентай кезінен сарайда тұрып, күзетшілер мен күтімшілердің қоршауында өсті. Бір күні әкесі жорыққа кеткенде, Эйрен қыздарымен бірге сарайдан шығып, ауылға серуенге шықты. Сол кезде Сирияның Мосур есімді жас ханзадасы Каппадокияға шапқан болатын. Ол ханзада Эйрен мен оның серіктерін тауып, алып кетті. Оқиғаны білген бес бауыры империяны тастап, әпкесін іздеуге кетті. Әмір жеңіліске ұшырап, бауырларына берілді және Эйренге деген махаббатын мойындады, егер оларға үйленуге рұқсат берсе, христиан болатынын уәделеді. Мосур соңынан крещениеден өтті және үйленгеннен кейін Эйрен олардың Базилий (Βασίλειος, Basileios) Диген Акритас есімді ұлын дүниеге әкелді. Шығарманың екінші бөлігі жас батырдың өсуімен және оның адамнан асқан батырлығы мен күшімен басталады. Диген бала кезінде әкесімен аң аулауға шығып, жас Геркулес сияқты, қарусыз жабайы жануарларды жеңуге үйренеді; ол жалаңаш қолымен бірнеше жануарларды, соның ішінде арыстан мен екі аюды өлтіреді. Жас шағында ол апелатай (ἀπελάται) деп аталатын, кейде акритаидың жаулары болатын, бостандық сүйгіш қарақшылар тобымен күреседі, содан кейін олардың үш басшысын жекпе-жекте жеңеді. Диген есейгенде Византиялық генералдың қызы Евдокияға (Ευδοκία) ғашық болып, онымен қашып кетеді. Евдокияның бауырлары мен әскерлерін жеңгеннен кейін, ол онымен үйленеді. Жаңа отбасымен империяның шекарасында өмір сүріп, қарақшыларды аулап, аймақты тыныштандырады. Оның күші бүкіл империяға танымал болды. Византия императорының өзі Дигеннің қаһармандықтарын және күшін көру үшін оған келеді. Диген өзінің бұрынғы оқиғаларын, соның ішінде қалыңдығын айдаһардан құтқарып қалған оқиғасын бірінші тұлғада баяндайды. Таңғажайып күшті амазонка жауынгері Максимомен болған жекпе-жегінде Диген қарсыласын жеңеді, бірақ ол оны кейін заңсыз қатынасқа итермелейді. Барлық жауларын жеңіп, шекараға бейбітшілік орнатып, Диген Евфрат өзенінің жағасында сәнді сарай салып, өмірін тыныш аяқтайды.

The work comprises two parts; the first part, the "Lay of the Emir", bears more obviously the characteristics of epic poetry and narrates the story of Digenes' parents. In the historical region of Cappadocia of the Byzantine Empire (Ῥωμανία, Rhomanía), a certain Doukas prince named Andronikos and his wife Anna, who already had five sons, prayed for a daughter. When their daughter Eirene was born, the soothsayers foretold that she would one day be carried away from the empire by an Arabian emir. From a young age Eirene was put in a palace and grew surrounded by a company of guards and nursemaids. One day when her father was away at an expedition, Eirene left the palace with her maids and went for a picnic in the countryside. At the time, a young prince of Syria named Mousour who had invaded Cappadocia found the princess and her companions and carried them away. When her five brothers became aware of the incident, they left the empire in search of their sister. Outfought, the emir surrendered to the brothers and confessed his love for Eirene promising to became a Christian if they allow them to marry. Mousour was eventually baptized and, after their marriage, Eirene gave birth to their son who was named Basil (Βασίλειος, Basileios) Digenes Akritas. The second part of the work begins with the development of the young hero and his superhuman feats of bravery and strength. As a boy, Digenes goes hunting with his father and, like young Hercules, learns to defeat wild animals unarmed; he kills several animals with his bare hands, including a lion and two bears. As a young man, he takes on the so called apelatai (ἀπελάται), a group of freebooting bandits –sometimes enemies of the akritai–, and then defeats their three leaders in single combat. Growing up, Digenes falls in love and elopes with Eudocia (Ευδοκία), the daughter of a Byzantine general and, after he manages to defeat his persecutors –Eudocia's brothers and their soldiers– he marries her. Living with his new family on the borders of the empire, he pacifies the region by hunting down bandits. His strength became notorious throughout the empire. The Byzantine emperor himself pays a visit to Digenes in order to witness his accomplishments and physical strength. Digenes narrates in first person of his previous adventures, including an instance where he rescued his bride from a dragon. In his duel with the amazingly strong Amazon warrior Maximο, Digenes defeats his opponent, but she eventually gets him to engage with her in an extramarital affair. Having defeated all his enemies and brought peace to the borders, Digenes builds a luxurious palace by the Euphrates where he ends his days peacefully.

Жергілікті дәстүрлер

Тарихи тұрғысынан алғанда, Кипр аралы Византия империясы үшін ислами кеңею кезеңінде бекініс қызметін атқарды және христиандық және ислам мәдениеттері арасындағы шекара ретінде маңызды рөл ойнады. Географиялық орналасуы аралды византиялық батырлық әндерді жасау және қайта қараудің маңызды орталығына айналдырды. Кипрдің қаһармандық халық әндері аралдың византиялық мәдениетін сақтауда маңызды рөл атқарды және бүгінде ғалымдарға византиялық қоғам мен халықтық сенімдерді жақсырақ түсіну үшін құнды көз болып табылады. Күші көбінесе табиғаттан асқан деңгейге көтерілген Диген, жергілікті кипрлік және крит дәстүрлерінде аралдардың қорғаушысы ретінде танылды; аңыз бойынша, Диген Никосияның солтүстігіндегі Пентадактилос тауларынан секіріп, Анатолияға, содан кейін крит аралдарына сарацен шабуылшыларын қууға аттанған. Пентадактилос ("Бес саусақ") тау тізбегінің шыңы Дигеннің қолының іздерін бейнелейді деп есептеледі, ал оның аяқ іздері Критің Псилоритис тауында көрінеді. Тағы бір аңыз бойынша, Диген басып келген сарацен кемелерін тоқтату үшін Кипр арқылы үлкен тас лақтырған. Троодос тауларынан лақтырылған тас Пафосқа, Афродитаның туған жеріне құлап, бүгінге дейін "Грек тасы" (Petra Tou Romiou) деп аталады.

Тіл

Диген Акританың мәтіні Византия халық әдебиетінің ең ерте үлгілерінің бірі болып саналады және қазіргі грек әдебиетінің бастауы деп есептеледі. Ол Византия шіркеу әдебиетінің және жылнамашылардың консервативті тілімен салыстырғанда, қазіргі грек тіліне жақын ортағасырлық грек тілінің халықтық түрінде жазылған. Мәтінде демотикалық грек тілінің дамуымен үйлесетін және күнделікті сөйлеуге тән көптеген ерекшеліктер бар, олардың ішінде әрі қарай қысқарту, әу басының түсірілуі, буын қосылуы және буын бірігуі сияқты тілдік құбылыстар кездеседі. Жалпы алғанда, мәтін қазіргі заманғы синтаксиске ұқсас көрінеді, ал морфологиясы көбінесе дәстүрлі болып сақталады, қазіргі заманғы өзгерістер көбінесе етістік формаларында байқалады.

Стиль

Диген Акритас – эпикалық поэма, бірақ ол таза эпикалық ерлік стилінде емес. Ауызша эпостық және әдеби романстың қоспасы, ол екі бөлімнен тұрады; біріншісі эпостық, ал екіншісі романс атмосферасына ие. Бұл он бес буынды бос өлеңмен жазылған ауқымды баяндамалық мәтін, бұдан былай грек поэзиясының стандартты метрі, қазір негізінен иамбикалық ырғақпен. Поэма кең тараған Византия әдебиетінің стандартты саяси өлеңінен айырмашылығы жоқ және рифмдеу сирек кездеседі. Әр жол өзінше тұр, әр гемистих мұқият теңдестірілген. Өлең ағып, ырғақты, созылусыз, дыбыс қайталанусыз. Төменде Е. М. Джеффристің "Эскориал" қолжазбасының аудармасынан үзінді келтірілген (32-55 жолдар):

Digenes Akritas is an epic poem, although it is not in a pure epic heroic style. A hybrid of oral epic and literary romance, it comprises two parts; the first one is epic in tone, while the second has the atmosphere of a romance. It is an extensive narrative text composed in fifteen syllable blank verse, henceforth the standard metre of Greek poetry, now with predominantly iambic rhythm. The poem does not diverge from the standard political verse of popular Byzantine literature and rhyming occurs rarely. Each line holds its own and every hemistich is carefully balanced. The poem flows, is cadential, with no cacophonies, and very scarce sound repetitions. Below is an excerpt from the translation of the Escorial manuscript, lines 32 55, by E. M. Jeffreys (pp. 240–3):
Line Original Translation [32] Εὐθὺς ἐκαβαλίκευσαν, 'ς τὸν κάμπον κατεβαίνουν. They mounted at once and they came to the battlefield. [33] Ὡς δράκοντες ἐσύριζαν καὶ ὡς λέοντες ἐβρυχοῦντα They hissed like dragons, they roared like lions, [34] καὶ ὡς ἀετοί ἐπέτουντα, καὶ ἐσμίξασιν οἱ δύο· they soared like eagles, and the two clashed. [35] καὶ τότε νὰ ἰδῆς πόλεμον καλῶν παλληκαρίων. And then you could see a fight between fine brave youths. [36] Καὶ ἀπὸ τῆς μάχης τῆς πολλῆς κροῦσιν δι|ασυντόμως· In the heat of the battle they struck continuously, [37] καὶ απὸ τὸν κτύπον τὸν πολὺν καὶ ἀπὸ τὸ δὸς καὶ λάβε and from the great clashing and the cut and thrust [38] οἱ κάμποι φόβον εἴχασιν καὶ τὰ βουνιὰ ἀηδονοῦσαν, the plains grew fearful and the mountains re echoed, [39] τὰ δένδρη ἐξεριζὠνουντα καὶ ὁ ἥλιος ἐσκοτίσθη. trees were uprooted and the sun was darkened. [40] Tὸ αἷμαν ἐκατέρεεν εἰς τὰ σκαλόλουρά των Blood flowed down over their horse trappings [41] καὶ ὁ ἵδρος τους ἐξέβαινεν ἀπάνω ἀπ' τὰ λουρίκια. and their sweat ran out over their breastplates. [42] Ἦτον <καὶ> γὰρ τοῦ Κωνσταντῆ γοργότερος ὁ μαῦρος, Constantine’s black horse was speedier, [43] καὶ θαυμαστὸς νεώτερος ἦτον ὁ καβελάρης· and its rider was a marvellous young man. [44] κατέβηκε εἰς τὸν αμιρὰν καὶ κρούει του ραβδέα He charged at the emir and struck him a blow with his stick [45] καὶ τότε ἐχέρισε ὁ ἀμιρὰς νὰ τρέμη καὶ νὰ φεύγη. and then the emir began to tremble and flee. [46] Σαρακηνὸς ἐλάλησεν τὸν ἀμιρὰν τῆς γλώσσης: A Saracen addressed the emir in his own tongue: [47] «Πιάσε, μούλε, τὸν ἄγουρον, ταχέως νὰ τὸν νικήσης, "Seize the youngster, my lord, and grab a quick victory, [48] μὴ εἰς σύντομόν του γύρισμα πάρη τὴν κεφαλὴν σου· so that he doesn’t take your head off with his sudden turn. [49] αὑτὸς καλὰ σ' ἐσέβηκεν, τώρα νὰ σὲ γκρεμνίση. He has made a fine attack on you and now he might finish you off. [50] Ἐγώ, μούλε, οὐ τὸ ἐγνοιάζομαι νὰ τὸν καταπονέσης, I don’t think, my lord, you are going to do him much harm, [51] ἀλλὰ μὴ τὸ καυχάσεται ὅτι ἔτρεψεν φουσάτα.» but don’t let him boast that he routed an army." [52] Καὶ ὁ αμιρὰς ὡς τὸ ἤκουσεν, μακρέα τὸν ἀποξέβην, When the emir heard this, he withdrew some way from the youth, [53] ἔριψεν τὸ κοντάριν του καὶ δάκτυλόν τοῦ δείχνει he threw away his spear and showed him his finger, [54] καὶ μετὰ τοῦ δακτύλου του τοιοῦτον λόγον λέγει: and with this gesture he said these words: [55] «Ζῆς, νὰ χαίρεσαι, νεώτερε, ἐδικόν σου ἔν' τὸ νίκος.» "May you live and rejoice, young man, victory is yours."

[32] Εὐθὺς ἐκαβαλίκευσαν, 'ς τὸν κάμπον κατεβαίνουν. Олар дереу аттарына мініп, жазыққа түсті.
[33] Ὡς δράκοντες ἐσύριζαν καὶ ὡς λέοντες ἐβρυχοῦντα. Олар құбылан сияқты сызырлады, арыстан сияқты аңырады.
[34] καὶ ὡς ἀετοί ἐπέτουντα, καὶ ἐσμίξασιν οἱ δύο· Олар бүркіт сияқты көтерілді, екеуі де шайқасты.
[35] καὶ τότε νὰ ἰδῆς πόλεμον καλῶν παλληκαρίων. Содан кейін жас батырлардың шайқасын көруге болады.
[36] Καὶ ἀπὸ τῆς μάχης τῆς πολλῆς κροῦσιν δι|ασυντόμως· Көптеген шайқастың қызуында олар үнемі соққы берді.
[37] καὶ απὸ τὸν κτύπον τὸν πολὺν καὶ ἀπὸ τὸ δὸς καὶ λάβε және көп соққыдан, шабуылдан және қорғаныстан.
[38] οἱ κάμποι φόβον εἴχασιν καὶ τὰ βουνιὰ ἀηδονοῦσαν, жазықтар қорқынышқа толып, таулар эхомен қайталады.
[39] τὰ δένδρη ἐξεριζώνοντα καὶ ὁ ἥλιος ἐσκοτίσθη. Ағаштар тамырымен жұлынып, күн қараңғыланды.
[40] Τὸ αἷμα ἐκατέρεεν εἰς τὰ σκαλόλουρά των. Қан олардың жылқы жабдықтарына төгілді.
[41] καὶ ὁ ἵδρος τους ἐξέβαινεν ἀπάνω ἀπ' τὰ λουρίκια. Олардың терлері кеуде қалқандарынан төгілді.
[42] ἦτον <καὶ> γὰρ τοῦ Κωνσταντῆ γοργότερος ὁ μαῦρος, Константиннің қара аты жылдам болды.
[43] καὶ θαυμαστὸς νεώτερος ἦτον ὁ καβελάρης· және оның салт аттысы керемет жас жігіт еді.
[44] κατέβηκε εἰς τὸν αμιρὰν καὶ κρούει του ραβδέα. Ол әмірге шабуыл жасап, таяғымен соқты.
[45] καὶ τότε ἐχέρισε ὁ ἀμιρὰς νὰ τρέμη καὶ νὰ φεύγη. Содан кейін әмір дірілдеп, қашуға мәжбүр болды.
[46] Σαρακηνὸς ἐλάλησεν τὸν ἀμιρὰν τῆς γλώσσης: Саракен әмірге өз тілінде сөйледі:
[47] «Πιάσε, μούλε, τὸν ἄγουρον, ταχέως νὰ τὸν νικήσης, "Мырзам, жас жігітті ұстап, жеңіске жет,
[48] μὴ εἰς σύντομόν του γύρισμα πάρη τὴν κεφαλὴν σου· ол кенеттен бұрылып, басыңды алмас үшін.
[49] αὐτὸς καλὰ σ' ἐσέβηκεν, τώρα νὰ σὲ γκρεμνίση. Ол сендерге жақсы шабуыл жасады, енді сені құрта алады.
[50] Ἐγώ, μούλε, οὐ τὸ ἐγνοιάζομαι νὰ τὸν καταπονέσης, Менің ойымша, мырзам, сен оған көп зиян келтіре алмайсың,
[51] ἀλλὰ μὴ τὸ καυχάσεται ὅτι ἔτρεψεν φουσάτα.» бірақ ол әскерді жеңіп шыққаны үшін мақтанбасын."
[52] Καὶ ὁ αμιρὰς ὡς τὸ ἤκουσεν, μακρέα τὸν ἀποξέβην, Әмір мұны естігенде, жастан біршама қашықтыққа шегінді,
[53] ἔριψεν τὸ κοντάριν του καὶ δάκτυλόν τοῦ δείχνει. Найзасын лақтырып тастап, оған саусағын көрсетті.
[54] καὶ μετὰ τοῦ δακτύλου του τοιοῦτον λόγον λέγει: және осы ыммен ол мына сөздерді айтты:
[55] Ζῆς, νὰ χαίρεσαι, νεώτερε, ἐδικόν σου ἔν' τὸ νίκος. "Өмір сүріп, қуан, жас жігіт, жеңіс сенікі!"

Мұра

Диген Акританың тарихы Византия әлемінен тыс араб және славян әдебиеттерінде де өз ықпалын қалдырды, бірақ оның ең үлкен әсері қазіргі грек мәдениетінде байқалды. "Диген" немесе "Акритас" деп аталатын басты кейіпкер ортағасырлық грек батырының үлгісіне айналды; ол грек халық әндерінде жиі кездеседі, өнерде бейнеленеді және қазіргі әдебиетте ортағасырлық эллинизм мен византиялық батырлықтың символы ретінде қолданылады. Диген туралы әңгіме келесі ғасырларда да оқылып, танымал болды, себебі мәтіннің 17 ғасырға дейінгі әртүрлі нұсқалары сақталған. Дигеннің эпикалық әңгімесі Анатолия, Кипр және Криттен шыққан көптеген қысқа ақындық әндер циклымен үндеседі, олардың кейбіреулері бүгінгі күнге дейін жеткен. Кейінгі дәстүрде Дигенді тек Өлім – Танатос/Харон ғана жеңе алады, ол Гераклмен де күрескен екен, бұл шайқас "мәрмәр астық сарқытында" болған. Диген Акританың Өліммен жекпе-жекте жеңілуі туралы оқиға Аника батыр туралы орыс халық жырларының (былина) негізіне алынған.