Кіріспе

Далектердің қайта тірілуі – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал «Доктор Ху»-дың 21-ші маусымының төртінші бөлімі, ол алғаш рет 1984 жылдың 8 ақпаны мен 15 ақпаны аралығында BBC1 телеарнасында екі апталық бөлімдермен көрсетілді. Бұл бөлім 23 минуттық төрт эпизодтан тұруы тиіс еді, бірақ BBC-нің кейінгі шешімімен 46 минуттық екі эпизод ретінде көрсетілді; қайта көрсетілімдер (және 2002 жылғы DVD нұсқасы) бастапқы форматқа келтірді. Сериалдың сценарий редакторы Эрик Савард жазған бұл бөлімде Бесінші Доктордың Далектермен «Далектердің тағдыры» (1979) фильмінде соңғы рет кездесуі, Терри Моллойдың Далектердің жасаушысы Даврос рөліндегі үшінші актер ретіндегі дебюті және Джанет Филдингтің серігі Теган Джованка рөліндегі соңғы рет пайда болуы көрсетілген.

Сюжет

1984 жылы Лондонда командир Литон басқаратын полиция қызметкерлері гуманоидтар тобын атқылайды. Екеуі, Галлоуэй мен Стиен, уақыт дәлізі орналасқан Батлерс-Уорфқа қашып үлгереді, бірақ Галлоуэй қаза табады. Литон алыс болашақтағы соғыс крейсеріне оралып, жалғыз тұтқыны Даврос болатын ғарыш станциясына шабуылға дайындалады. Бесінші Доктор, Теган және Турлоу Фронтиостағы оқиғалардан кейін ТАРДИС-те уақыт дәлізімен сүйреліп келеді. Олар Лондонның доктарында пайда болады. Стайлз және Мерсер басқаратын станция экипажы Далектермен күреседі. Литон Далек Жоғарғысын улағыш газ қолдануға көндіреді, ал Далектер кемені басып алады. Литон мен инженерлер Давросты криогендік ұйқысынан босатады. Доктор мен достары Стиенмен кездеседі, сосын бәрі қоймаға уақыт дәлізін іздеуге оралады. Олар құрылысшылар шақырған әскери бомбаларды зейіндеу тобымен кездеседі. Турлоу уақыт дәлізіне түсіп кетеді, соның салдарынан Далектердің кемесіне жетіп қояды. Доктор қоймада екенін білген соң, Далек Жоғарғысы оны тірі ұстауға бұйрық береді. Ол уақыт дәлізінен өтіп, бірнеше адамды өлтіреді, сосын Доктор оларға оның көзге шабуыл жасауға кеңес береді, осылайша оның көру қабілетін жояды. Содан кейін оны терезеден лақтырып жібереді, ол жерге тигенде жарылады. Даврос Доктордан кек алуға ант етеді. Литон Далектер Мовелландарға қарсы соғыста вирустың салдарынан жеңілгенін түсіндіреді, ол вирустың Далектердің тіндеріне зиян келтіретінін айтады. Олар Давросты ем табу үшін оятып жібереді. Ол вирус жұмысы аяқталғанша кемеде қалуын талап етеді. Литон бұл мәселені Жоғарғы Далекпен талқылауға кеткенде, Даврос Кистонды бақылауға алу үшін миды бақылау құрылғысын қолданады. Доктор мен бомбаларды зейіндеу тобы бұрынғы Далектің ішінде сақталған Калед мутантын табады және ол бір адамды жаралағанда оны өлтіреді. Доктор мен Стиен ТАРДИС-ке кіріп, уақыт дәлізінің екінші жағында не болып жатқанын көреді. ТАРДИС Далектердің кемесіне кіреді, Доктор Стиенге Турлоуді тауып, кеткендері жөн дейді. Бірақ Стиен өзінің Далектердің адамы екенін мойындайды. Далектердің патрулі Докторды жоюға жақындасады, бірақ Литон оларға Жоғарғы Далек Докторды тірі ұстауға бұйрық бергенін еске салады. Далектер Докторды және оның серіктерін клондауды жоспарлап, оларды Галлифрейдің Жоғары Кеңесін өлтіру үшін пайдалануды көздейді. Даврос ем табу үшін тіндерді қажет етеді. Жоғарғы Далекпен кеңескеннен кейін олар келіседі, бірақ Даврос оларды бақылауға алу үшін миды бақылау құрылғысын қолданады. Көшіру камерасында Стиеннің санасы шатасып кетеді: Доктор оның өздігінен ойлау қабілетін қайта оятуға тырысады. Ақыл-ойды көшіру процесі аяқталуға жақын келгенде, Стиен бақылаудан шығып, процесті тоқтатып, Докторды босатады. Доктор Турлоу мен Теганды табады, сосын олар ТАРДИС-ке оралады. Кетудің орнына Доктор Давросты жоюды шешеді. Стиен мен лейтенант Мерсермен бірге ол станцияның зертханасына барады, Теган мен Турлоуды ТАРДИС-те қалдырады. Доктор Давросты өлтіру мүмкіндігін жоғалтады, себебі Стиеннің санасы қайтадан бақылауға түсіп, Литонның әскерлері Мерсерді өлтіруге мүмкіндік береді. Даврос өзінің Далектерін Жерге жібереді. Оған адал емес Далектерден қарсылық күтіп, Даврос Мовелландар вирусының капсуласын ашады. Екі Далек оны өлтіру ниетімен кіреді, бірақ вирустың салдарынан қаза табады. Қоймада Давростың Далектері Жоғарғы Далекке адал адамдармен шайқасады. Доктор уақыт дәлізінен қайта оралып, бұрын табылған "жарылмаған бомбаларда" Мовелландар вирусы бар екенін түсінеді. Ол біреуін ашып, Далектердің артына қояды, олар өле бастайды. Даврос қашуға дайындалады, бірақ Мовелландар вирусы оны өлтіреді. Стейен стансаны және Далектердің кемесін жоятын өзін-өзі жою тізбегін іске қосқанда, ол жойылады. Доктор олардың барлығын кетуге шақырады, бірақ Теган бас тартады, ол енді оқиғаларынан ләззат алмайтынын айтады және қашып кетеді. ТАРДИС жоғалып кеткенде, ол Доктордың ескі кеңесін еске алып, кері қашады: "Батыл жүрек, Теган". Ол оны сағынатынын ауаға айқайлайды.

Өндіріс

Бұл әңгіменің жұмыс атаулары "Қайта оралу", "Соғыс басы" болды, алайда электршілердің ереуіліне байланысты, әңгіме кейінге қалдырылды және шағын түзетулермен 21-ші маусымда жаңартылды. Басты режиссер ретінде Питер Гримваде қарастырылған, оның Савардтың бұрынғы "Earthshock" романындағы жұмысы жазушыға ұнады. Оқиға кейінге қалдырылғанда, Гримваде өндіріс тобының мүшелерін кешке шақырды, бірақ Джон Нейтан Тернерді шақырмады, өйткені оны жеке шақыруды жоспарлаған. Нейтан Тернер мұны назарсыздық деп санап, 21-ші маусымға қайта жоспарланғанда Гримвадеге режиссуралауға рұқсат бермей қойды. Оның орнына, бұрын сериалда жұмыс істемеген, бірақ "әрекет режиссері ретінде танымал" Мэтью Робинсон тартылды. Алайда, Савард Гримвадеге маусымға сценарий жазуға уәде бергендіктен, Гримваде келесі әңгімені – "От планетасы" жазуға рұқсат алды. Режиссердің ауысуынан басқа, сериалдың кейінге қалдырылуы Майкл Вишердің, "Далектердің тууы" (1975) фильмінде Даврос рөлін сомдаған актердің, қолжетімсіз болуына себеп болды. Мэтью Робинсон оның орнына Терри Моллойды таңдап, оған Вишердің ойнаған видеосын көрсетті. Сериал 1983 жылдың қыркүйегінде Шад-Темза және Батлерс-Уорфта түсірілді, ал студиялық көріністер қыркүйек пен қазан аралығында BBC Телевизиялық орталығының TC8 студиясында бейнеленді. Бұл оқиғаның алғашқы нұсқасы төрт бөлімді сериал түрінде американдық PBS телеарналарына BBC-ден сатылды. Алайда, екінші бөлімінің дыбыс жолы толық емес, дыбыс эффектілері мен музыкасы жоқ еді. Ал, бүкіл оқиғаны бір толық метражды эпизодқа жинақтаған нұсқасында екінші жартысы толық емес дыбыс жолымен, ал екінші тоқсанында музыка мен эффектілер сақталған. Толық емес дыбыс жолы бар бөлімдерде соңғы төрт бөлімді монтаждау кезінде қолданылмаған қосымша көріністер де болды.

Қалыптастыру жазбалары

Мэттью Робинсон DVD-нің түсініктемесінде бұл сериал актер Лесли Грантемнің теледидардағы тұңғыш дебюті деп дұрыс емес мәлімдеме жасады. Шындығында, ол 1982 жылы "Джейктің соңы" аталған BBC2 Playhouse туындысында Булли атты кейіпкер ретінде алғаш рет көрінді. Грантемге Гэллоуэй немесе Кистон рөлі ұсынылды, ол көбірек экран уақытын беретіні және актерлік шеберлігін көрсетуге мүмкіндік беретіні үшін Кистонды таңдады. Одан кейін ол "EastEnders" телесериалында "Dirty" Ден Уоттс рөліне ие болды, бұл рөлге де Мэттью Робинсонтың ұсынысымен іріктеліп алынды.

Баспаға шығарылған

Бұл бес «Доктор Кто» сериалдарының бірі, олар бастапқыда Target Books баспасымен романдастырылмаған (басқалары «Кариб теңізінің қасіреті», «Өлім қаласы», «Шада» және «Далектердің ашылуы»), себебі олар Эрик Савард пен далектерді жасаған Терри Нейсонмен сценарийді бейімдеуге Савардқа немесе басқа авторға рұқсат беретін келісімге келе алмады. Virgin Books (Target Books-тың ізбасары) 1990-шы жылдардың басында Савардтың романдастырылған нұсқасын шығару жоспарларын жариялағанмен, бұл жоспар іске аспады. Жаңа Зеландиядағы әуесқойлар тобы 2000 жылы оқиғаның ресми емес романдастырылған нұсқасын жариялады, кейін оны «Доктор Кто: Далектердің қайта тірілуі» деген онлайн электрондық кітап ретінде қайта жариялады. Эрик Савардтың романдастырылған нұсқасы 2019 жылдың 18 шілдесінде қатты мұқабамен шықты, ал 2019 жылдың 4 шілдесінде аудиокнига нұсқасы жарық көрді. Target Books басылымы 2021 жылдың 11 наурызында жұмсақ мұқабамен шықты.

Үй медиасы

Далектердің қайта тірілуі 1993 жылдың қараша айында VHS форматында жарық көрді. Бұл оқиғаның VHS (қазір басылымнан тоқтатылды) және DVD нұсқалары төрт эпизодтық форматқа оралды. Бұрын қолданылмаған эпизодтардың үзілістері – қоймадағы уақыт дәлізінен алғашқы Далек өтіп келе жатқанда, және оқиғаның екінші жартысында Даврос Мовелан вирусын дайындап, Доктордан кек алуға уәде беріп, өзін жаңа Далектер нәсілінің басшысы етіп тағайындау. Бұл оқиға алғаш рет 2002 жылдың 18 қарашасында Ұлыбританияда DVD форматында шықты. Арнайы мүмкіндіктерге Питер Дэвисон, Джанет Филдинг және Мэтью Робинсонның барлық эпизодтарға берген түсіндірмелері, жойылған көріністер, трейлер және 5.1 сандық дыбыстық араластыру кіреді. Сондай-ақ, Пол Ванезис режиссерлік еткен "Далектердің қайта тірілуі – Түсірілім орнында" атты қысқа фильм де қосылды, ол 2002 жылдың наурыз айында Шад-Темзде түсірілді. Онда Робинсон мен Сэвардпен сұхбаттар, сондай-ақ сол жылдың мамыр айында қайтыс болған Джон Нейтан Тернермен өткізілген соңғы телесұхбат бар. Ол 2003 жылы "Далектердің Жер шабуылы" және "Далектердің естелігі" кіретін шектеулі басылымды жинақ ретінде, ал 2007 жылы "Далектердің Жаратылысы", "Далектердің Тағдыры", "Далектердің Аян" және "Далектердің естелігі" кіретін жинақ ретінде қайта шығарылды. Бұл оқиға 2010 жылдың 21 сәуірінде GE FABBRI шығарған Doctor Who DVD файлдарының 34-ші нөмірімен бірге DVD ретінде жарық көрді. Оқиға 2011 жылы Revisitations 2 жинағының бір бөлігі ретінде (The Seeds of Death және Carnival of Monsters) кеңейтілген 2 дискілік жинақта қайта шығарылды, ал бірінші дискіде түпнұсқа 2x46 минуттық нұсқасы бар. Жаңа мүмкіндіктерге Савард, Терри Моллой және визуалды эффекттер дизайнері Питер Враггтың эпизодтарға берген түсіндірмесі (модераторы Николас Пегг), Тоби Хадоук актерлік құрамның басқа мүшелерімен сұхбаттасқан Casting Far and Wide атты деректі фильмі және Питер Дэвисонның күйеу баласы Дэвид Теннант ұсынған Бесінші Доктор дәуірі туралы Come in Number Five атты деректі фильм кірді.