Кіріспе
Ирландиялық монах және географ, сол аттас әулие.
the saint of the same name
Дикуил (немесе Дикуил есімінің көбірек қолданылатын нұсқасы Дікуил) – 8 ғасырдың екінші жартысында дүниеге келген монах және географ. Нобл мен Эванс оны гаелдік текті деп санайды және ол, мүмкін, Гебрид аралдарында уақыт өткізген болуы мүмкін деп есептейді.
Өмірбаян
Дикуилдің нақты туған және қайтыс болған күндері белгісіз. Оның өмірінен белгілісі – ол, әдетте, Франк мемлекетінің көптеген ирланд монастырьларының біріне жатқан және Англия мен Шотландияға жақын аралдарды жеке бақылау арқылы білген болуы мүмкін. 814 және 816 жылдары Дикуил Иса пайғамбардың ізбасары Людовиктың мектептерінің бірінде оқытты, онда астрономиялық еңбек, ал 825 жылы географиялық еңбек жазды. Дикуилдің оқуы кең болды; ол отыз грек және латын авторларынан цитата келтіреді немесе оларға сілтеме жасайды, соның ішінде классиктер Гомер, Геккатей, Геродот, Фукидид, Вергилий, Плиний және король Джуба, кеш классик Солин, діни философтар Сент-Изидор және Орозий, сондай-ақ оның замандасы – ирланд ақыны Седулий. Ол әсіресе Юлий Цезарь, Август және Феодосий II бұйрығымен жасалған деп есептелетін Рим әлемінің зерттеулерін пайдаланғанын айтады. Стильдегі ұқсастықтарға байланысты, Дикуил анонимді ирландия-латын ақыны және грамматик Гиберник Эгульмен бір адам болуы мүмкін деген болжам бар.
Астрономиялық есептеулер
Астрономиялық еңбек – проза мен өлеңде жазылған бес кітаптан тұратын компутус. Төрт кітабы бұрын Солтүстік Франциядағы Сент-Аманд монастырына тиесілі болған, қазір Валенсиенде сақталатын қолжазбада кездеседі. Екінші қолжазба Турдағы Сен-Мартин аббаттығынан алынған. Онда төртінші кітапқа қосылған екі тарау және бесінші кітапты құрайтын тағы екі тарау бар.
Book 1 contains material on calendars, on 19 year lunar cycles, and on versification. It also contains an account of the two methods of calculating triangular numbers: by summation of the natural numbers, or by the multiplication together of two consecutive numbers divided by two
Book 2 contains material on the distance between the Earth and the heavens, and between the seven planets; methods for counting the lunar months; the monthly age of the moon; rules for calculating Easter and Lent; intercalary days (extra days) and subtracted days; solar and lunar years; more on versification. Book 3 contains material on cycles of the stars; 19 year lunar cycles; other large cycles of the Sun and Moon; the first day of the natural year (the spring equinox in March). Book 4 contains material on solar intercalary days and lunar subtracted days; and on the relative speed of travel of the Moon, Sun and stars.
Бірінші кітапта күнтізбелер, 19 жылдық ай циклдары және өлең өнері туралы материалдар бар. Сондай-ақ, үшбұрышты сандарды есептеудің екі тәсілі туралы мәлімет келтірілген: табиғи сандарды қосу арқылы немесе екі тізбектелген санды көбейтіп, екіге бөлу арқылы.
Book 1 contains material on calendars, on 19 year lunar cycles, and on versification. It also contains an account of the two methods of calculating triangular numbers: by summation of the natural numbers, or by the multiplication together of two consecutive numbers divided by two
Book 2 contains material on the distance between the Earth and the heavens, and between the seven planets; methods for counting the lunar months; the monthly age of the moon; rules for calculating Easter and Lent; intercalary days (extra days) and subtracted days; solar and lunar years; more on versification. Book 3 contains material on cycles of the stars; 19 year lunar cycles; other large cycles of the Sun and Moon; the first day of the natural year (the spring equinox in March). Book 4 contains material on solar intercalary days and lunar subtracted days; and on the relative speed of travel of the Moon, Sun and stars.
Екінші кітапта Жер мен аспан, жеті планета арасындағы қашықтық туралы материалдар, ай айларын санау әдістері, айдың айлық жасы, Пасха мен Ұзақ Оразаны есептеу ережелері, аралық (қосымша) күндер мен алынып тасталған күндер, күн және ай жылдары, сондай-ақ өлең өнері туралы толыққанды ақпарат бар.
Book 1 contains material on calendars, on 19 year lunar cycles, and on versification. It also contains an account of the two methods of calculating triangular numbers: by summation of the natural numbers, or by the multiplication together of two consecutive numbers divided by two
Book 2 contains material on the distance between the Earth and the heavens, and between the seven planets; methods for counting the lunar months; the monthly age of the moon; rules for calculating Easter and Lent; intercalary days (extra days) and subtracted days; solar and lunar years; more on versification. Book 3 contains material on cycles of the stars; 19 year lunar cycles; other large cycles of the Sun and Moon; the first day of the natural year (the spring equinox in March). Book 4 contains material on solar intercalary days and lunar subtracted days; and on the relative speed of travel of the Moon, Sun and stars.
Үшінші кітапта жұлдыздар циклдары, 19 жылдық ай циклдары, Күн мен Айдың басқа да ірі циклдары, табиғи жылдың бірінші күні (наурыздағы көктемгі күн мен түн теңелуі) туралы материалдар бар.
Book 1 contains material on calendars, on 19 year lunar cycles, and on versification. It also contains an account of the two methods of calculating triangular numbers: by summation of the natural numbers, or by the multiplication together of two consecutive numbers divided by two
Book 2 contains material on the distance between the Earth and the heavens, and between the seven planets; methods for counting the lunar months; the monthly age of the moon; rules for calculating Easter and Lent; intercalary days (extra days) and subtracted days; solar and lunar years; more on versification. Book 3 contains material on cycles of the stars; 19 year lunar cycles; other large cycles of the Sun and Moon; the first day of the natural year (the spring equinox in March). Book 4 contains material on solar intercalary days and lunar subtracted days; and on the relative speed of travel of the Moon, Sun and stars.
Төртінші кітапта күннің аралық күндері мен айдың кемітілген күндері, сондай-ақ Айдың, Күннің және жұлдыздардың салыстырмалы жылдамдығы туралы мәліметтер келтірілген.
Book 1 contains material on calendars, on 19 year lunar cycles, and on versification. It also contains an account of the two methods of calculating triangular numbers: by summation of the natural numbers, or by the multiplication together of two consecutive numbers divided by two
Book 2 contains material on the distance between the Earth and the heavens, and between the seven planets; methods for counting the lunar months; the monthly age of the moon; rules for calculating Easter and Lent; intercalary days (extra days) and subtracted days; solar and lunar years; more on versification. Book 3 contains material on cycles of the stars; 19 year lunar cycles; other large cycles of the Sun and Moon; the first day of the natural year (the spring equinox in March). Book 4 contains material on solar intercalary days and lunar subtracted days; and on the relative speed of travel of the Moon, Sun and stars.
Жер бетіндегі адамшаңдық
Көбінесе танымал болған еңбегі – "De mensura Orbis terrae" ("Жер шарының өлшемі") – географиялық шолу, түрлі елдер туралы жинақы ақпарат береді. Бұл жұмыс император Феодосий II (б.з. 435) бұйрығымен дайындалған Mensuratio orbis негізінде жазылған, оның қолжазба көшірмесі Каролингтер сарайында сақталған. Годескальк осы көшірмені өзінің танымал "Евангелистариум" еңбегін жазу үшін пайдаланған (781-783 жж.). Дикуил Плиний Ақсақал, Гай Юлий Солин, Пауль Оросий, Севильялық Исидор және басқа авторлардың еңбектерін пайдаланады, сонымен қатар өз зерттеулерінің нәтижелерін қосады. Тоғыз бөлімде ол Еуропа, Азия, Африка, Египет және Эфиопия, Жер бетінің ауданы, бес ірі өзен, белгілі бір аралдар, Тиррен теңізінің ұзындығы мен ені, алты (ең биік) таулар туралы сөз етеді. Көбінесе жинақ болғанымен, бұл жұмыс құндылығымен ерекшеленеді. Дикуил – Феодосий II бұйрығымен жүргізілген зерттеулер туралы толық мәлімет беретін жалғыз дереккөз; оның әдетте нақты цитаталары аталған авторлардың мәтіндік талдауына көмектеседі. Сонымен қатар, оның замандастарынан алған бірнеше хабарлары да қызығушылық тудырады, мысалы, Нил және Қызыл теңіз арасындағы каналмен (шамамен 762 жылы) саяхаттаған монах Фиделистен және 795 жылдың жазында Фарер аралдарына сапар шеккен, мүмкін алты ай бойы Исландияда тұрған дін қызметкерлерінен. Олардың айтуынша, "Тхуледе" жазғы күн тоғызында күн ұзақ сақталады, онда "қалағаныңды істеуге кедергі келтіретін қараңғылық болмайды". Олар Исландияның солтүстігіндегі теңізде алғашқы сапарында бір күндік саяхатқа мұз кездеспегенін де баяндады.
Басылымдар
Географиялық қолжазба Маркус Велзерге, Исаак Воссиусқа, Клавдий Сальмасиусқа, Жан Хардуэнге және Иоганн Даниэль Шөпфлинге белгілі болды; ол алғаш рет «Dicuili Liber de mensura orbis terrae ex duobus codd. mss. bibliothecae imperialis nunc primum in lucem editus a Car. Athan. Walckenaer» (Париж, 1807) деген атпен басылды. Дж. Дж. Тиерни, «Dicuil: Liber de Mensura Orbis Terrae» (Дублин, 1967).