Кіріспе
Манхэттен жолы – Манхэттендегі солтүстік-оңтүстік даңғыл, Нью-Йорк. Онінші даңғыл, 59-шы көше мен 193-ші көше арасында Амстердам даңғылы деп аталады, Нью-Йорк қаласындағы Манхэттеннің батыс жағындағы солтүстік-оңтүстік бағытты көше. Ол қаланың солтүстігіне қарайғы трафикті Батыс 110-шы көшеге (Кафедральдық парквей деп те аталады) дейін жеткізеді, содан кейін екі бағытты көше ретінде жалғасады.
North south avenue in Manhattan, New York
Tenth Avenue, known as Amsterdam Avenue between 59th Street and 193rd Street, is a north south thoroughfare on the West Side of Manhattan in New York City. It carries uptown (northbound) traffic as far as West 110th Street (also known as Cathedral Parkway), after which it continues as a two way street.
География
Оныншы даңғыл Гансворт көшесі мен Он бірінші даңғылдан бір блок төмен басталады, Батыс Вилладж / Мясной районда. Оңтүстікке қарайғы бөлігінде (14-ші көшеден төменгі төрт блок) Оныншы даңғыл оңтүстікке қарай бағытталған. 14-ші көшеден солтүстікке қарай Оныншы даңғыл бір бағытты көше ретінде 45 блокқа дейін солтүстікке қарай (жоғарыға қарай) созылады. 59-шы көшемен қиылысқан жерде ол Амстердам даңғылы болып өтеді және 110-шы көшеге (Cathedral Parkway) дейін солтүстікке қарай бір бағытты көше ретінде жалғасады, онда екі бағытты қозғалыс қайта басталады. Амстердам даңғылы ретінде бұл магистраль 129 блокқа созылады, Ешива университетінің Уилф кампусынан өтіп, 184-ші және 186-шы көшелер арасында әр бағытқа бір қатарға дейін тарылады, содан кейін Батыс 193-ші көшеде Highbridge паркінің оңтүстігіндегі Форт Джордж даңғылымен жалғасады. Highbridge паркінің солтүстік жағында, оңтүстік жағындағы Амстердам даңғылына қосылмаған Оныншы даңғыл Харлем өзенінің жағалауынан Дикман көшесінен бастап, Батыс 218-ші көшесінің қиылысына дейін шамамен бір мильдей жол жүреді, онда ол Бродвейге қосылады.
Тарих
Оныншы даңғыл қаланың батыс жағындағы Челси және Хеллс-Кичэн аудандарынан өтеді, содан кейін Амстердам даңғылы аталып, Үстіңгі Батыс жағы, Морнингсайд Хайтс, Гарлем және Вашингтон Хайтс арқылы жалғасады. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде осы аймақтардың көпшілігі жұмысшы табының немесе кедейлердің мекені болды. Көше ұзақ жылдар бойы қарбалас сауда қозғалысымен ерекшеленді. 20-шы ғасырдың басында көшеде теміржол желілері болған. Хадсон өзені теміржолының Батыс жағындағы желісі, Оныншы даңғыл мен Уэст-Стрит қиылысынан басталып, 34-ші көшедегі қалалық стансаға дейін созылды, содан кейін Оныншы даңғылдан Оныншы бірінші даңғылға бұрылды; желі 1849 жылы Нью-Йорктегі Пикскиллге дейін аяқталды. Бұл учаскеде рельстер көше бойымен төселді, ал корпоративтік ережелерге сәйкес локомотивтерге рұқсат берілмегендіктен, вагондарды 1851 жылғы сипаттама бойынша өзінің түтінін шығаратын манекендік локомотив тартты. Пойыз қаладан өтетін кезде, оның алдында "Батыс жақтың ковбойы" немесе "Оныншы даңғыл ковбойы" атанған атты адам мүйіз дауысымен жолын хабарлады. және Оныншы бірінші даңғылдар. Қауіпті жағдайға байланысты қоғамдық пікірталас 1900 жылдардың басында басталды. 1929 жылы қала, штат және Нью-Йорк орталық теміржолы Роберт Мозес ұсынған Батыс жағын жақсарту жобасы туралы келісімге келді. 21 шақырымдық (13 миль) жоба 105 көше деңгейіндегі теміржол өткелдерін жойды және Риверсайд паркіне қосымша жер қосты; сонымен қатар Батыс жағындағы эстакадалық тас жолдың құрылысын қамтыды. Жобаның құны 150 миллион доллардан асты (2017 жылы шамамен 2 миллиард доллар). Батыс 59-шы көшеден солтүстікке қарай орналасқан Оныншы даңғылдың бөлігі 1890 жылы жергілікті саудагерлердің өтініші бойынша "Амстердам даңғылы" деп аталды, олар "Өлім даңғылы" деген аттан қашықтап, әлі дамымаған аймақтағы мүліктерінің құнын арттыруды көздеді. Атау Манхэттеннің 17-шы ғасырдағы алғашқы отарлауының голландтық тамырларын еске түсіру мақсатында берілді, ол кезде қала Жаңа Амстердам деп аталды. Олар бұл аймақтың "Жаңа қала" және "жаңа Жаңа Амстердам" болатынына үміттенді. Альдермендер кеңесі атауды өзгертуге келісті, бірақ бұрын "Холланд даңғылы" деген атауды қарастырғаннан кейін ғана; өзгеріс резолюция бойынша дауыс беруден бұрын жасалды. Кеңес өз шешімінде аймақтағы басқа атаулардың өзгеруінің, соның ішінде Оныншы бірінші даңғылдың Батыс аяғы даңғылына айналуының "мүлікке айқын және пайдалы әсерін тигізгенін" және мұндай атаулардың өзгеруін "жедел транзиттің артықшылықтарынан кейін екінші орында тұрғанын" атап өтті. Қазіргі Хибридж паркіндегі орындықтарға айналған Форт Джордж ойын-сауық паркі 1895 жылдан 1914 жылға дейін Амстердам даңғылының солтүстік шетінде орналасқан. Оныншы даңғыл мен Амстердам даңғылы екі кезеңде солтүстікке қарай бір бағытты қозғалысқа айналдырылды. Бродвеймен қиылысынан оңтүстікке қарай даңғыл 1948 жылдың 6 қарашасында қайта құрылды. Қалған бөлігі, 110-шы көшеге дейін, 1951 жылдың 6 желтоқсанында айналдырылды. Амстердам даңғылы 110-шы көшеден солтүстікке қарай екі бағытты қозғалысты жалғастыруда. 20-шы ғасырдың соңындағы жылжымайтын мүліктердің өркендеу кезеңінде Амстердам даңғылы 59-шы көшеден 96-шы көшеге дейін қаланың ең қымбат тұрғын аудандарының біріне айналды.
Көлік
M11 автобусы 10-шы және Амстердам даңғылдары бойымен 14-ші көшеден 110-шы көшеге дейін солтүстікке қарай, ал 110-шы көшеден 135-ші көшеге дейін екі бағытта да қатынайды. 72-ші көшеден солтүстікке қарай M7 автобусы да 106-шы көшеге дейін солтүстікке қарай жүреді. M100 және M101 Амстердам даңғылының 125-ші көшеден солтүстікке қарайғы бөлігіне қызмет көрсетеді. 7-ші метро желісінің кеңейтілуі аясында Нью-Йорк метросы 2015 жылы 34-ші көшеге дейін ұзартылды. Алғашқыда Оныншы даңғылда аралық аялдама салу жоспарланған, бірақ 2008 жылы ол ресми жоспардан алынып тасталды. Бұл желі Оныншы даңғылдың Инвуд бөлігіндегі екі стансаға қызмет көрсетеді: 207-ші көше және 215-ші көше. IND Eighth Avenue Line 163-ші көшеде орналасқан стансаға ие.
2016 жылы 72-ші көшеден 110-шы көшеге дейін қорғалған велосипед жолағы орнатылды. 2023 жылдың тамызында 38-ші көшеден 52-ші көшеге дейін 3 метрлік қорғалған велосипед жолағының құрылысы басталды.
Танымал мәдениетте
Роджерс пен Харттың "On Your Toes" (1936) пьесасына Рей Болгер мен Тамара Геваның "Slaughter on Tenth Avenue" атты күлкілі би нөмірі енгізілді. Кейін ол сахнада, кинода және теледидарда көрсетілді. Нью-Йорк қалалық балеті оны қойды, сондай-ақ "On Your Toes" фильмінің нұсқасында Эдди Альберт пен Вера Зорина биледі. Өмірбаяндық мюзикл "Сөздер мен музыка" (1948) балеттік қойылымында "Оныншы даңғылдағы соғыс" Джин Келли мен Вера Эллен орындайды. "10-шы даңғылдан келген қыз" – 1935 жылы Бетт Дэвис түскен драмалық фильмнің атауы. "Slaughter on Tenth Avenue" – сонымен қатар 1957 жылғы қылмыстық фильм және 1974 жылы Мик Ронсонның тұңғыш альбомының атауы. "Хадсондағы Мәскеу" (1984) фильмінде Робин Уильямстың Владимир Иванофф кейіпкері Амстердам даңғылының 1320-шы үйінде тұрады. "Мен сіздің анаңызбен қалай таныстым" сериалында Тед Мосби 75-ші көше мен Амстердам даңғылының қиылысына жақын тұрғаны айтылады. Дональд Э. Вестлейктің "Дортмунд" криминалды романдары сериясындағы ойдан шығарылған О. Дж. Бар мен гриль (банданың сүйікті кездесу орны) Амстердам даңғылында орналасқан. Американдық "Suits" теледрамасының "Астериск" эпизодында Майк Росс "10-шы даңғылдан" пәтер жалдағанын айтады, ал оның әріптесі Рейчел Зэйн: "Оқтан қорғалған жилетімен бірге келе ме?" – деп сұрайды. Амстердам даңғылы Джо Джексонның "Stranger Than You" әнінде еске алынады.