Кіріспе

Берілген қышқылдың 1 грамын бейтараптандыру үшін қажетті негіздің миллиграммы. Химияда қышқылдық мәні (АВ, қышқылдық саны, бейтараптандыру саны немесе қышқылдығы) – берілген химиялық заттың қышқылдығын сандық бағалау үшін қолданылатын шама. Бұл – 1 грамм үлгідегі қышқыл құраушыларды бейтараптандыруға қажетті калий гидроксиді (KOH) мөлшері, миллиграммдармен көрсетіледі. Қышқылдық мәні суда ерімейтін майлар, майлар, балауыздар және шайырлар сияқты заттардың қышқылдығын өлшейді, олардың pH мәні болмайды. Қышқылдық саны – химиялық қосылыста (мысалы, май қышқылында) немесе қосылыстар қоспасындағы карбоксил қышқыл тобының саны. Мұнда KOH – титрант, ал шикі мұнай – титрленетін зат. – шикі мұнай үлгісі мен 1 мл қосымша ерітінді эквиваленттік нүктеде тұтынылған титранттың көлемі (мл), – 1 мл қосымша ерітінді эквиваленттік нүктеде тұтынылған титранттың көлемі (мл), – 56,1 г/моль – KOH молекулалық салмағы, – үлгінің массасы, грамммен. Титранттың нормалдығы (N) келесі формуламен есептеледі:

мұнда – 50 мл КХП стандартты ерітіндідегі калий сутегі фталатының (КХП) массасы (г), – 50 мл КХП стандартты ерітіндісі эквиваленттік нүктеде тұтынылған титранттың көлемі (мл), – 204,23 г/моль – КХП молекулалық салмағы.

Қолданбалар

Май немесе май үлгісіндегі бос май қышқылдарының (FFA) мөлшерінің артуы триглицеридтердің гидролизіне нұсқайды. Мұндай реакция липаза ферментінің әсерінен пайда болады және бұл өңдеу мен сақтау жағдайларының жеткіліксіздігін көрсетеді. Ферменттің көзі май немесе май алынған тіндер болуы мүмкін, немесе ол басқа жасушалардан, соның ішінде микроорганизмдерден келген ластану болуы мүмкін. Майлар мен майлар бұзылғанда триглицеридтер май қышқылдары мен глицеролға айналады, бұл қышқылдық мәнінің артуына себеп болады. Биодизельдің ұқсас тотығу процесінен өтуі, сондай-ақ ұзақ уақыт бойы жоғары температураға (эстер термолизі) немесе қышқылдар мен сілтелерге (қышқыл/сілте эстер гидролизі) ұшырауы кезінде де осыған ұқсас жағдай байқалады. Қалдық тамақ майын трансэстерификациялау, оның жоғары қышқылдық мәні мен су құрамы жоғары болған жағдайда, додекатунгстофосфор қышқылы (PW12) сияқты гетерополиқышқылдарды катализатор ретінде пайдалану арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. 2007 жылы Sahoo және авторлар Calophyllum inophyllum өсімдігінен алынған полинга майының моноэстерлерінен тұратын биодизельді үш сатылы трансэстерификация арқылы өндіріп, оны жоғары жылдамдықты дизельмен араластырып, бір цилиндрлі дизель қозғалтқышында дизельдің орнына қолдануға болатынын сынап көрді.

Сынау

Жалпы қышқылдығы, май қышқылдарының құрамы және еркін май қышқылдары (ЭМҚ) күнбағыс және соя майы сияқты, сығымдалған көмірқышқыл (scCO2) және қысыммен сұйық экстракция (PLE) процестерін қолдана отырып алынған майлар үшін анықталуы мүмкін. Қышқылдықтың себебін құрайтын негізгі май қышқылдарын анықтау және бөліп алу май және май өнімдерінің жоғары сапасын қамтамасыз етеді. 2020 жылы Американың Даллас тобы (DGA) және Америка май химияшілер қоғамы (AOCS) тамақ майларындағы еркін май қышқылдарын тексеруге арналған стандартты әдіс (5a 40) жасады.

Түрлі майлар мен майлардың қышқылдық мөлшері

Май / май Қышқылдық мәні (мг KOH грамм үлгіге шаққанда) Бал шабы17 – 36 Канола майы0.071 – 0.073 Соя майы0.60 – 0.61 Қолданылған қуыру майы0.1 – 2.5