Кіріспе

Бірнеше тілде кездесетін, мағынасы мен этимологиясы бірдей немесе ұқсас қарыз сөз. Тіл білімінде интернационализм немесе халықаралық сөз – бірнеше тілде (яғни, тілдер арасында) бірдей немесе кем дегенде ұқсас мағынасы мен этимологиясы бар қарыз сөз. Бұл сөздер "бірнеше түрлі тілде бір мезгілде немесе бірінен соң бірі түпнұсқадан алынуының" нәтижесінде пайда болады. Сөздің айтылуы мен жазылуы ұқсас болғандықтан, әртүрлі тілдерде оны түсіну оңай. Сөзді интернационализм деп санау үшін қанша тілдің қажет екені талқылауда. Сонымен қатар, қажетті тілдер нақты мақсатты тілге байланысты болуы мүмкін. Мысалы, Гилад Цукерманның пікірінше, еврей тілінде интернационализм ретінде танылу үшін бір лексикалық элементті қамтуы тиіс ең маңызды тілдер – идиш, поляк, орыс, француз, неміс және ағылшын тілдері. Бұл термин ағылшын тілінде жиі қолданылмайды, бірақ ағылшын тілі әлемдік тілдерге көптеген сөздерді сыйлады, мысалы, футбол, бейсбол, крикет және гольф сияқты спорт терминдерін. Халықаралық ғылыми лексика – көптеген интернационализмдерді қамтитын терминдер класы. Олардың кейбіреулері қай заманауи тілде бірінші рет қолданылғаны белгілі, ал қалғандарының тарихын анықтау қиын, бірақ хронологиялық реті әдетте іс жүзінде маңызды емес, себебі олар пайда болғаннан кейін бірден бірнеше тілде пайда болды.

Шығу тегі

Еуропалық халықаралық сөздер негізінен латын немесе грек тілдерінен, бірақ басқа тілдерден де шығады. Дегенмен, ағылшын тілі Батыс әлемінің басты лингва франкасы болғандықтан, көбірек халықаралық сөздер ағылшын тілінен пайда болуда. Сонымен қатар, көптеген Еуропа емес сөздер де халықаралық мәртебе алды.

Диффузия

Интернационализмдер көбінесе олар таныстыратын жаңалықтармен бірге таралады. Сәйкесінше, белгілі бір тілдер басымдық танытатын семантикалық салалар бар, мысалы, негізінен ағылшын тіліндегі есептеу терминологиясы, оған компьютер, диск және спам сияқты интернационализмдер кіреді. Жаңа өнертабыстар, саяси институттар, тағамдар, ойын-сауық, ғылым және технологиялық прогресс жаңа лексикалық бірліктерді тудырды және осы үрдіс жалғасуда: бионика, кибернетика, ген, кофе, шоколад және т.б.

Кейбір интернационализмдерді бір тілді білетін адамдар, басқа тілдер қолданылатын географиялық аймақтарда тұру арқылы таратуға мүмкіндік береді. Мысалы, Үндістандағы ағылшын тілінен келген интернационализмдерге бунгало, джут, хаки, манго, пижама және сари жатады.

Құрылыстағы IAL-те қолдану

Интернационализмдер кеңінен қолданылғандықтан, олар көбінесе халықаралық көмекші тілдерге ауысады. Көптеген жасалған IAL тілдері оқушыларға бұрыннан таныс сөздерді қарызға алады, осылайша оларды оңай үйренуге мүмкіндік береді. Көп тілде кездесетін интернационализмдер әдетте Интерлингваға енгізілуге лайықты. Француз және неміс тілдерінен алынған ерте интернационализмдер көбінесе Интерлингваның негізгі сөздік қорының құрамына кіреді. Ал кейінгі интернационализмдер, көбінесе ағылшын тілінен алынғандар, Интерлингваға қарыз сөздер болып табылады. Азия тілдері ішінде араб тілі көбінесе негізгі сөздіктерді ұсынады, ал жапон тілі соңғы қарыз сөздермен үлеседі.