Кіріспе

Патрик О'Брайанның 1989 жылғы романы "Он үш зеңбірек салюты" – Патрик О'Брайанның «Обри-Матурин» сериясындағы он үшінші тарихи романы, алғаш рет 1989 жылы жарық көрді. Оқиға Наполеон соғыстары мен 1812 жылғы соғыс кезінде өрбуімен байланысты. Бұл роман әлемді айналып өтуден тұратын бес томдық циклдің бірінші кітабы болып табылады; осы сапарға қатысты басқа романдар: «Жаңғақ жұбанышы», «Кларисса Оукс / Трюэллоу», «Шұбар теңіз» және «Комодор». Испания Англияның Оңтүстік Америкадағы колонияларының тәуелсіздігін қолдауы мүмкін екенін естіп, ал Англияға одақтас табу үшін Малайзия мемлекеттеріне елші жіберу қажеттігі туындайды. Бұл екі жағдай Обридің миссиясын өзгертеді – Оңтүстік Америкаға бағыт алған жеке соғыс кемесі «Сюрприз». Олар бұл туралы Лиссабонда, Том Пуллингстің басқаруымен «Сюрприз» кемесінен бөліскен кезде біледі. Обри Лондондағы Әскери-теңіз тізіміне қайта оралып, «HMS Диана» кемесіне командир болып тағайындалады, Пуллу Прабангпен келісімшарт жасау үшін елшіні алып жүреді, ал Матурин табиғат зерттеушісінің жұмағына жетеді. Содан кейін «Диана» «Сюрприз» кемесімен кездесуге бет алады, бірақ жолда сайлы жағалаулар мен тайфун «Диана» мен оның экипажына қиындық туғызады. Романға жазылған сын-пікірлер сюжетке сүйенгенімен, W W Norton компаниясы АҚШ-та романдар сериясын жариялағаннан кейін, серияның жалпы бағасы ретінде қарастырылады. Ричард Сноу «Нью-Йорк Таймс» газетінде жариялаған мақаласында оларды «қазірге дейін жазылған ең жақсы тарихи романдар» деп атады.

Серияның хронологиясы

Бұл роман, осы сериядағы барлық туындылар сияқты, нақты тарихи деректермен толыққан нақты оқиғаларды көрсетеді. Серияның ішкі хронологиясы бойынша, бұл он бір томдық серияның жетінші кітабы (алғашқысы – «Жұмыскер дәрігер») және оқиғалардың өрісі бес немесе алты жылды қамтиды, бірақ барлығы созылған 1812 жылға тікелей байланысты, немесе Патрик О’Брайан айтқандай, 1812a және 1812b жылдарына (осы серияның оныншы кітабы – «Дүние бетінің алыс жағына» кіріспесі). «Сары адмирал» романындағы оқиғалар да, бұрынғы алты кітаптағыдай, Наполеон соғыстарының тарихи жылнамасына сәйкес келеді.

Жалғастығы

Бұл оқиға "Марка хаттары" аяқталғаннан кейінгі бірнеше айда басталады, "Сюрприз" кемесі сол кездегі марка хатында жоспарланған Оңтүстік Америка сапарына дайын тұр. "Сюрприз" кемесінің экипажы өзгерген жоқ, тек "Сюрприз" кемесінің алғашқы сапарынан алған сыйлық ақшаларын "Обридің қарулары" деп аталатын қонақүйлер мен пабтар ашуға жұмсаған теңізшілер басқа. Бұл романда жоғары деңгейдегі тыңшылардың барлығы дерлік кездеседі, әсіресе Ледуард пен Рэй, олар "Марка хаттары" романында Францияға қашып кеткен еді, енді Дуплессистің миссиясының бір бөлігі ретінде Пулу Прабангқа келді, себебі Ледуард Дуплессиске аудармашы болып көмектесе алады. Француз капері Гого-ны көргеннен кейін Матурин 1798 жылғы көтерілістен бергі өмірі туралы ойға келеді, ол Наполеонды жеңу, Ирландияның тәуелсіздігін қолдау және Каталонияны босату мақсатымен ақылқойлық жұмысын бастаған кезін баяндайтын ескі күнделіктерін қайта оқиды, бұл оның Обримен кездескеннен кейін болған.

Пікірлер

АҚШ-тағы қайта басылымдардың біркелкі емес қарқынын Kirkus Reviews атап өтті, олар бұл Обри-Матурин сериясының он үшінші романын сериядағы екі кітапқа (HMS Surprise және The Mauritius Command, тиісінше үшінші және төртінші кітаптар) жазған өз рецензияларынан кейін тізімдеді. Доктор Стивен Матурин "Джекке қарағанда көбірек физикалық емес, зияткерлік тұрғыдан қарама-қарсылық" ретінде сипатталады. Оқиғаға қысқаша тоқталып, олар "Обри мен Матуриннің оқиғаларының ең басты тартымдылығы О'Брайанның әдемі, көне стильдегі прозасында, теңіздің сезімін және ұлы әскери кемелердің мәдениетін бейнелейтін керемет күрделі сөйлемдерінде, сонымен қатар 19 ғасырдың басындағы әлемді анық және шындыққа сәйкес суреттеуде жатыр" деген қорытындыға келді. Матуриннің "көрісімен кездесіп, әртүрлі қолға үйретілген экзотикалық жануарларды зерттейтін" аңғардағы уақыты "ұсынысқа ие" деп сипатталды. Жазу стилі, құрылымы және сюжеті жағымды бағаланды, соның ішінде "Он үш зеңбіректің салтанатынан" алынған көптеген эпизодтар: "Романдар тілге керемет сезімталдық, дәуірдің тілін толық түсінуді көрсетеді, сондықтан ол өзін мақтауға мұқтаж емес, бірақ кейде олай болады. Жанрды қасақана бұрмалайтын сюжетке бейтараптық тән. Климакс сахналары қасақана жойылған, кездейсоқ әңгімеде ашылады. Баяндама Борнеодағы орангутандар, Португалияның ас-суы, Моцарттың квартеті туралы тоқталады. Сюжеттік бұрылыстар жылдам, күрт, кейде күлкілі, кейде гротеск: осы романда Матуриннің Малайзияның Пулу Прабанг сотындағы екі ағылшын сатқынымен күресуі оның зоология білімі мен анатомия шеберлігін салқынқандылықпен және өлімге әкелетіндей пайдаланады".

Басқа әдебиеттерге сілтеме жасау

Лоис Монбертран О'Брайанның осы романда А. Э. Хаусманның "Мұнарадағы қоңыраулар" поэмасын қолдануы туралы мақала жариялады. Ол О'Брайанның поэмадан алынған үзіндіні сюжетте қалай пайдаланғанын түсіндіреді, бір кейіпкер Стивен Матуринге жақындасуға тырысса, ал Стивен Матурин одан қашықпақшы болады.