Пол Эгеде (1708-1789) – датско-норвежский теолог, миссионер в Гренландии. Продолжил дело отца в распространении лютеранства среди инуитов. История Гренландии.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Дано-норвегиялық теолог (1708–1789)
Dano Norwegian theologian (1708–1789)
Пол немесе Поул Хансен Эгеде (9 қыркүйек 1708 – 6 маусым 1789) – Дано-норвегиялық теолог, миссионер және ғалым, ол негізінен 1721 жылы әкесі Ханс құрған Гренландиядағы қалаллит халқы арасындағы лютерандық миссиясымен айналысты.
Paul or Poul Hansen Egede (9 September 1708 – 6 June 1789) was a Dano Norwegian theologian, missionary, and scholar who was principally concerned with the Lutheran mission among the Kalaallit people in Greenland that had been established by his father, Hans, in 1721.
Өмірбаян
Эгеде Норвегияның Вугандағы, Ауствагёйдің оңтүстік жағалауындағы Кабельваг ауылында дүниеге келді. Ол ауылдың дін қызметкері Ханс Эгеде мен оның әйелі Гертруд Раскің үлкен ұлы болды. Ханс жоғалған Гренландия колониясының норвегтермен байланысты қалпына келтіру және олардың арасында миссионерлік жұмыс жүргізуге белсенділік танытты, олардың Реформациядан кейін католик дінін сақтаған болуы мүмкін деген болжам бар еді. Ол норвегиялық саудагерлер мен Дания миссионерлік колледжінен қолдау алып, 1721 жылы Бергеннен үш кеме шығарған Берген Гренландия компаниясын құрды. Бірнеше айдан кейін Эгеде отбасы және тағы қырық шамасындағы колонистер бүгінгі Нуук орналасқан фьордтың аузындағы Үміт аралына (қазіргі Кангек) қоныс аударды. Скорбуттың таралуынан көптеген адамдар мүмкіндігінше тез үйлеріне қайтты, бірақ жергілікті тұрғындар көбінесе қызығушылық танытып, көмектесуге дайын болды. Норвегтердің тірі қалғандары табылған жоқ, ал Ханстың компаниясы 1727 жылы банкротқа ұшырады. Бірақ ол және оның отбасы жергілікті инуит диалектін үйреніп, олардың арасында христиандық миссияны бастады. Пауль әкесіне жұмыста көмектесті. Анасы қайтыс болғаннан кейін Ханс оны Данияда жерлеу үшін оралғанда, ол миссияны тағы алты жылға өз мойнына алды, Дания теңіз күштерінің офицері болу арманынан бас тартты. Ол әкесінен кейін Гренландия миссиясының бастығы болды. Лютерандық миссия Гренландиядағы моравиялық миссиялармен салыстырғанда онша сәтті болған жоқ, бірақ Якоб Севериннің компаниясы мен Бас сауда компаниясының колониялар мен сауда бекеттерін кеңейтуі әрқашан сол жерде шіркеу немесе ғибадатхана салумен аяқталды. Эгеде сонымен қатар шебер ботаник болды. Эгеде мен Арнарсак есімді қалаалек әйелі Жаңа Ғимаратты Батыс Гренландия инуиттерінің тілі – қалаллисут тіліне аударды. Ол 1750 жылы «Қалааллисут – Дания – Латын сөздігін», 1756 жылы «Қалааллисут катехизисін», 1760 жылы «Қалааллисут грамматикасын», сондай-ақ тілге қатысты көптеген басқа кітаптарды жариялады. Пол Эгеде 1789 жылы Копенгагенде қайтыс болды және сол жылы Гренландиядағы өмірінің күнделігін жариялады.
Egede was born in Kabelvåg, a village in Vågan, Norway, on the southern shore of Austvågøy. He was the older son of the village minister Hans Egede and his wife Gertrud Rask. Hans became dedicated to the cause of restoring contact with and missionizing among the Norsemen of the lost Greenland colony, who were presumed to have remained Catholic following the Reformation. He parlayed support among Norwegian merchants and the Danish Mission College into the establishment of the Bergen Greenland Company, which equipped three ships which left Bergen in 1721. A few months later, the Egede family and about forty other colonists landed on the Island of Hope (modern Kangeq) at the mouth of the fjord which houses today's Nuuk. Scurvy broke out and most returned home as quickly as possible, but the natives proved generally curious and helpful. No Norse survivors were found and Hans's company went bankrupt in 1727, but he and his family learned the local Inuit dialect and began a Christian mission among them. Paul assisted his father in his work and, when his mother died and Hans returned to bury her in Denmark after a smallpox outbreak, he took over the mission for an additional six years, accepting to forgo his own desire to become a Danish naval officer. He succeeded his father as superintendent of the Greenland mission. The Lutheran mission was not as successful as the Moravian missions in Greenland, but the expansion of colonies and trading outposts under Jacob Severin's company and the General Trade Company was always eventually followed by a chapel or church at the site. Egede was also an accomplished botanist. Egede and a kalaaleq woman named Arnarsaq translated the New Testament into Kalaallisut, the language of the West Greenland Inuit. He went on to publish a Kalaallisut–Danish–Latin dictionary (1750), a revised Kalaallisut catechism (1756), and a Kalaallisut grammar (1760), as well as a number of other books concerning the language. Paul Egede died in Copenhagen in 1789, having published in that year his journal of his life in Greenland.