Кіріспе

Француз карикатурисі (1804–1866)

Пол Гаварни – Сульпис Гийом Шевальедің (1804 жылдың 13 қаңтары – 1866 жылдың 24 қарашасы) псевдонимі. Ол отыздан кейін ғана өзінің нағыз шаруасы – суретші болуға бет бұрды.

Қалам атауы

Оның аты Лу-Сен-Совердегі Гаварниден шыққан дейді, онда ол Пиреней тауларына саяхат жасаған еді. Сол кезде Гаварнидің жасы отызға да жетпеген. Оның өткір және тапқыр суреттері бұл көбінесе қарапайым және көркемдік қасиеттері жоқ бейнелерге шынайы тіршілік пен мінез берді, бұл оған көп ұзамай әлеуметтік өмірдің жоғары топтарында танымал есім әкелді. Ол біртіндеп осы көңілі көтеріңкі жұмысына көбірек мән беріп, ақырында инженерлік қызметтен бас тартып, Les Gens du monde журналының директоры болды. Ол сонымен қатар Оноре де Бальзактың романдары мен Эжен Сьюдің "Келген-кеткен яһуди" романын суреттеді.

Суреттелген шығармалар

Оның суреттелген шығармаларының арасында «Лес Лорет», «Лес Актриса», «Лес Кулисса», «Лес Фазионабль», «Лес Буржуа Gentilshommes», «Лес Артист», «Лес Дебардеур», «Клиши», «Лес Студенттер де Пари», «Лес Баливернери париждік», «Лес Плейзер шампетр», «Лес Баль маска», «Лес Карнавал», «Лес Сувенир карнавал», «Лес Сувенир баль Чикард», «Лес Жігіттер өмірі» және «Лес Патои де Пари» кіретін. Ол енді «Лес Ген дю Монд» журналының директоры болмады, бірақ «Ле Шаривари» журналының қарапайым карикатурисі ретінде жұмыс істеді, газеттің табысын арттырғанда, өзінің де табысын қамтамасыз етті. Оның есімі өте танымал болды, ал кітаптарға сурет салу үшін баспагерлер оны іздеді. Юджин Сьюдің «Le Juif errant» (1843, 4 том. 8vo), Хоффманның әңгімелерінің француз тіліне аудармасы (1843, 8vo), Балзак шығармаларының алғашқы жинақ басылымы (Париж, Houssiaux, 1850, 20 том. 8vo), «Le Diable à Paris» (1844–1846, 2 том. 4vo), «Les Français peints par eux mêmes» (1840–1843, 9 том. 8vo), Оберттің 38 томдық «Физиологиялар» жинағы (18mo, 1840–1842) – бәрі де сол кездегі табысының көп бөлігін Гаварнидің тапқыр және әсерлі эскиздеріне қарыздар еді, және олар әлі де іздестіріледі.

Назардың өзгеруі

Кейде жаңа кітапты сату үшін бір ғана беткі бет немесе виньетка жеткілікті болған. Әрдайым өзінің байқауларын кеңейтуге ұмтылған Гаварни көп ұзамай бұрынғы сүйікті тақырыптарынан бас тартты. Ол енді лореттер мен париждік студенттер сияқты типтерге немесе астананың шулы және танымал ләззаттарын сипаттаумен шектеліп отырмады, бірақ өзінің назарын отбасылық өмір мен жалпы адамзаттың гротеск жақтарына бұрды. «Les Enfants terribles», «Les Parents terribles», «Les Fourberies des femmes», «La Politique des femmes», «Les Mans vengs», «Les Nuances du sentiment», «Les Rives», «Les Petits Jeux de société», «Les Fetus Malheurs du bonheur», «Les Impressions de ménage», «Les Interjections», «Les Traductions en langue vulgaire», «Les Propos de Thomas Vireloque» және т.б. осы кезеңде жазылып, оның ең көрнекті туындылары саналады. Бұл туындылары бұрынғы жұмыстарындағы ирония күшімен бірдей, тіпті адам табиғатын тереңірек түсіну арқасында күшейтілгенмен, көбінесе ащы, кейде қараңғы философияның іздерін тасыды. Бір кезде Гаварни Клишидегі борышкерлер түрмесінде қарыз үшін қамауға алынған.

Англияға сапар

Гаварни 1849 жылы Англияға сапар шекті. Отанына оралғаннан кейін оның әсерлері Эмиль де ла Бедольердің "Londres et les Anglais, illustrés par Gavarni" (1862) кітабында жарияланды. Осы соңғы туындыларының көп бөлігі "L'Illustration" апталық газетінде жарық көрді. 1857 жылы ол "Masques et visages" ("Маскалар мен бет-кейстер") атты бір томдық сериясын шығарды (1 том, 12 қағаз). Ал 1869 жылы, оның қайтыс болуынан екі жыл өткен соң, оның соңғы көркем туындысы "Les Douze Mois" ("Он екі ай") (1 том, фолио) жарияланды. Гаварни өмірінің соңғы жылдарында ғылыми зерттеулермен шұғылданды, және бұл факт, мүмкін, оның суретші ретіндегі үлкен өзгерісімен байланысты болса керек. Ол Ғылым академиясына бірнеше хабарлама жолдады, және 23 қараша 1866 жылы қайтыс болғанға дейін әуеде жүзу мәселесіне үлкен қызығушылық танытты. Ол ауа шарларын басқару тәсілін табу үшін ірі масштабта тәжірибелер жасаған деген қаңтар бар, бірақ бұл істе ол өзінің әріптесі, карикатурист және фотограф Надар сияқты табысқа жете алмады.

Жинақтар мен каталогтар

Гаварнидің таңдаулы туындылары 1845 жылы жарық көрді. Гаварнидің барлық туындыларының толық тізімі 1873 жылы Париж қаласында J. Armehault және E. Bocher тарапынан жарияланды.