Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдебиет теориясының түрі
Type of literary theory
Қабылдау теориясы – әдеби мәтіннен мағына табуда әрбір оқырманның қабылдауын немесе түсіндіруін баса назар аударатын оқырманның жауап беру әдебиет теориясының бір түрі. Қабылдау теориясы коммуникация модельдерін талдау кезінде көбінесе аудиторияның қабылдауы ретінде қарастырылады. Әдебиеттануда қабылдау теориясы 1960 жылдардың соңында Ханс Роберт Жаустың еңбектерінен бастау алды, ал ең ықпалды жұмыстар 1970-ші және 1980-ші жылдардың басында Германия мен АҚШ-та (Фортье 132) жарық көрді, сондай-ақ Батыс Еуропаның басқа елдерінде де маңызды зерттеулер жүргізілді. Қабылдау теориясының бір түрі тарихнаманы зерттеуде де қолданылған. Мәдениет теоретигі Стюарт Холл – қабылдау теориясының негізгі қолдаушыларының бірі, ол бұл теорияны алғаш рет 1973 жылғы «Телевизиялық дискурста кодтау және декодтау» атты мақаласында дамытты. Оның қатынас моделі – кодтау/декодтау, бұл аудиторияның «келісімге келу» және «қарсылық» деңгейіне бағытталған мәтіндік талдаудың бір түрі. Бұл «мәтін» – кітап, фильм немесе басқа да шығармашылық туынды – аудитория тарапынан тек пассивті түрде қабылдана бермейді, керісінше, оқырман/көрермен мәтіннің мағынасын өзінің жеке мәдени фондық білімі мен өмірлік тәжірибесіне сүйене отырып түсіндіреді. Анығында, мәтіннің мағынасы мәтіннің өзінде жатқан жоқ, ол мәтін мен оқырман арасындағы қарым-қатынаста қалыптасады. Холл сонымен қатар теледидар форматындағы мәтіндердегі қарым-қатынас процестеріне назар аударатын кодтау және декодтау теориясын да жасады. Қабылдау теориясы кейіннен өнер оқиғаларының көрермендеріне де таратылды, көбінесе театрға баса назар аударылды. Сюзан Беннет осы дискурстың бастауын берген деп есептеледі. Қабылдау теориясы ландшафт тарихшысы Джон Диксон Ханттың еңбектері арқылы ландшафт тарихын және талдауын зерттеуде де қолданылды, өйткені Хант бақтар мен ландшафттардың сақталуы олардың көпшілік тарапынан қабылдануымен байланысты екенін мойындады.
Reception theory is a version of reader response literary theory that emphasizes each particular reader's reception or interpretation in making meaning from a literary text. Reception theory is generally referred to as audience reception in the analysis of communications models. In literary studies, reception theory originated from the work of Hans Robert Jauss in the late 1960s, and the most influential work was produced during the 1970s and early 1980s in Germany and the US (Fortier 132), with some notable work done in other Western European countries. A form of reception theory has also been applied to the study of historiography. The cultural theorist Stuart Hall was one of the main proponents of reception theory, first developed in his 1973 essay 'Encoding and Decoding in the Television Discourse'. His approach, called the encoding/decoding model of communication, is a form of textual analysis that focuses on the scope of "negotiation" and "opposition" by the audience. This means that a "text"—be it a book, movie, or other creative work—is not simply passively accepted by the audience, but that the reader/viewer interprets the meanings of the text based on her or his individual cultural background and life experiences. In essence, the meaning of a text is not inherent within the text itself, but is created within the relationship between the text and the reader. Hall also developed a theory of encoding and decoding, Hall's theory, which focuses on the communication processes at play in texts that are in televisual form. Reception theory has since been extended to the spectators of performative events, focusing predominantly on the theatre. Susan Bennett is often credited with beginning this discourse. Reception theory has also been applied to the history and analysis of landscapes, through the work of the landscape historian John Dixon Hunt, as Hunt recognized that the survival of gardens and landscapes is largely related to their public reception.
Жалпы
Белгілі бір мәтіннің мағынасын қабылдау, көбінесе, оқырмандар тобы ортақ мәдени фонға ие болғанда және мәтінді ұқсас түсіндіргенде болады. Оқырманның суретшімен ортақ мұрасы қанша аз болса, суретшінің ниет еткен мағынасын тануы сонша қиын, демек, егер екі оқырманның мәдени және жеке тәжірибесі күрт өзгеше болса, мәтінді оқулары да айқай салынғандай болады. Умберто Эко оқырманның түсіндіруі суретшінің ниетінен мүлдем басқаша болған жағдайды сипаттау үшін "аберранттық түсіндіру" терминін енгізді.
A basic acceptance of the meaning of a specific text tends to occur when a group of readers have a shared cultural background and interpret the text in similar ways. It is likely that the less shared heritage a reader has with the artist, the less he or she will be able to recognise the artist's intended meaning, and it follows that if two readers have vastly different cultural and personal experiences, their reading of a text will vary greatly. Umberto Eco coined the term aberrant decoding to describe the case when the reader's interpretation differs from what the artist intended.
Ландшафт сәулеті
Әдебиетте мәтін мен оқырман арасындағы өзара әрекеттесу жанр, стиль, құрылым және оқырман мен автордың әлеуметтік жағдайлары арқылы өзара әрекеттесуді бақылайтын және шектейтін аяда жүреді, ал ландшафтта бұл өзара әрекеттесу қозғалыс және көру арқылы жүзеге асады, мұнда жанр мен стильдің орнына типология шеңберлік рөл атқарады. "Көрнекі оқырманның" орнына ландшафтты қабылдау теориясы әртүрлі уақытта келген көптеген келушілердің реакцияларының жиынтығынан құралған "көрнекі келуші" ұғымын ұсынады. Теория ландшафттың толық потенциалын ашатын жалғыз "оқу" жоқтығын мойындайды және келушілердің ниеттерін, сондай-ақ олардың сапарларына әсер ететін факторларды зерттеудің маңыздылығын атап өтеді (мысалы, сапарға дейін орын туралы анықтамалықтарды оқығандары немесе орынға немесе оның авторына қатысты күшті сезімдері болғандығы). Әдебиеттегі қабылдау теориясы мен ландшафт архитектурасындағы қабылдау теориясының арасындағы басты айырмашылық – әдеби туындылар тек қиялға ғана қол жетімді болса, физикалық ландшафттар қиялмен қатар сезімдерге де қол жетімді. Архитектураны қабылдау теориялық талдауы ландшафт тарихы мен талдауына қатысты жазбалардан ерекшеленеді, себебі соңғысы көбінесе дизайнерлердің ниеттеріне, дизайнның туындауына себеп болған жағдайларға және құрылыс процесіне назар аударады. Қабылдау теориясы сонымен қатар, ландшафтқа келген адамдарға олардың мағынасы белгілі болмаса, "формальды" және "суретті" сияқты жиі қолданылатын сипаттамалық терминдерге аса мән бермейді.
In literature, the interaction between text and reader occurs within a framework that controls and limits the interaction, through genre, tone, structure, and the social conditions of the reader and author, whereas in landscapes the interaction occurs through movement and viewing, framed by typology instead of genre and tone. Instead of an "implied reader", reception theory of landscapes assumes an "implied visitor", who is an abstracted concatenation of responses of many visitors at different times. The theory recognizes that there is no single reading of a landscape that fulfills its entire potential, and that it is important to examine the motives of visitors and the factors influencing their visits (whether they read guidebooks about the place before visiting, or had strong feelings about the place or the designer, for instance). One key difference between reception theory in literature and reception theory in landscape architecture is that while literary works are accessible only to the imagination, physical landscapes are accessible to the senses as well as to the imagination. Reception theoretical analysis of architecture differs from typical writing on the history and analysis of landscapes, which tends to focus on the intentions of the designers, the conditions leading to the creation of the design, and the building process. Reception theory also tends to de emphasize commonly used terms of description like 'formal' and 'picturesque', unless those terms were known to have meaning to landscape visitors themselves.
Қабылдау тарихы
Харольд Маркуздың айтуынша, ол – ғалым және Герберт Маркуздың немересі, қабылдау тарихы – "тарихи оқиғаларға тағайындалған мәндердің тарихы. Ол қатысушылардың, бақылаушылардың, тарихшылардың және басқа да кейіннен түсіндірушілердің оқиғаларды олар болған кезде де, содан кейін уақыт өте келе де түсінуге тырысқан әртүрлі жолдарын көрсетеді, осылайша оларды өмір сүрген және қазіргі уақытта мағыналы ету үшін."
According to Harold Marcuse, an academic and grandson of Herbert Marcuse, reception history is "the history of the meanings that have been imputed to historical events. It traces the different ways in which participants, observers, historians and other retrospective interpreters have attempted to make sense of events both as they unfolded and over time since then, to make those events meaningful for the present in which they lived and live."
Қабылдау тарихы мен Киелі кітап
Бір зерттеу саласы, қабылдау тарихы терең зерттелген – Киелі кітаптың қабылдау тарихы. Киелі кітап контекстінде қабылдау тарихы – Киелі кітап мәтіні жазылған кезден бастап бүгінгі күнге дейінгі көптеген түсіндірмелерді қамтиды. Ол ғасырлар бойы Киелі кітап түсіндірмелерінің қалай дамығанын көрсетуге бағытталған. Киелі кітаптың қабылдау тарихынан бұрынғы сала “түсіндіру тарихы” немесе “экзегезис тарихы” деп белгілі болған. Қабылдау тарихы мен оның бұрынғы тәсілі арасындағы ең үлкен айырмашылық – қабылдау тарихы түсіндірмелерді шектемейді. Ол маргиналды және тіпті канондық емес түсіндірулерді де қамтиды. Қабылдау тарихы түсіндіру құралын да шектемейді; оған өнер, музыка, поэзия және діни рәсімдердің қолданылуы да кіреді. Керісінше, түсіндіру тарихы тек ғалымдардың түсініктемелері мен монографияларындағы мәтінді қалай түсіндіргенімен айналысады. Гадамер барлық түсіндіру амалдарының контекстке қалай енгенін көрсетуге тырысты. Сонымен бірге, Гадамер эмпирикалық білімнің тұтастығын сақтады. Гадамер үшін жазбалардың контекстуалды түсіндірілуі және оның дамуы туралы эмпирикалық білім бір-бірімен диалогта болуы тиіс. Ең алғашқы Киелі кітап мәтіндерінің әртүрлі көздері, дәстүрлері және басылымдары болғандықтан, түпнұсқа деп саналған және түсіндірілген нәрсені анықтау қиын. Бұл мәселеге байланысты Киелі кітапты қабылдаудағы көптеген бастапқы материалдардың контексті де маңызды. Егер біреу түпнұсқа мәтінді оқып түсінуге тырысса, оны тарихи контекстінде қарастыру қажет, әйтпесе ол бөлініп, мағынасын жоғалтады. Әр мәтінмен байланысты әртүрлі контекстер мәтінді дұрыс оқуға мүмкіндік беретін жалғыз контекстің болуына жол бермейді. Бұл да түпнұсқа мәтін мен Киелі кітаптың қабылдау тарихы арасындағы айырмашылықты күңкірт етеді.
One area of scholarship where reception history has been explored deeply is the reception history of the Bible. In the context of the Bible, reception history comprises the manifold interpretations of the biblical text from the time that it was written until now. It aims to show how biblical interpretations have developed throughout the centuries. The field that predated the reception history of the Bible has been known as the “history of interpretation” or “history of exegesis.” The greatest difference between reception history and its predecessor approach is that reception history does not restrict its interpretations. It includes interpretations that are marginal and even unorthodox. Reception history does not restrict interpretations by medium either; it includes the use of art, music, poetry, and liturgy. In contrast, the history of interpretation is concerned with how biblical scholars have interpreted a text in only their commentaries and monographs. Gadamer was concerned with displaying how all interpretive acts are contextualized. At the same time, however, Gadamer maintained the integrity of empirical knowledge. Gadamer saw the contextualized interpretation of scripture and the empirical knowledge about its development are best understood to be in a dialogical relationship with one another. Because of the various sources, traditions, and editions of the earliest biblical texts it is difficult to know what was considered original and was interpreted. Related to this issue of numerous source materials in biblical reception is the context of these source materials. If one wishes to try and read the original text, one is required to do so in its historical context lest it become detached and lose their meaning. The various contexts that are associated with each of the contributing texts does not allow for there to be a single context in which to read the text correctly. This again muddles the difference between original text and reception history of the Bible.